Het ijs smelt van onderop – en sneller dan we dachten

Stel je voor: je staart naar Antarctica vanuit de lucht en denkt de ijssituatie door te hebben. Maar onder die enorme drijvende ijsplaten bruist een verborgen onderwaterwereld. En die blijkt een stuk venijniger dan we ooit vermoedden.

Jarenlang maken wetenschappers zich zorgen over de ijsplaten. Die fungeren als kurken die het binnenlandijs tegenhouden. Nu blijkt dat ze van onderaf worden aangevallen door slimme onderzeese structuren.

Kanaleffecten versnellen het smelten

Onderzoekers zoomden in op de Fimbulisen-ijsplaat in Oost-Antarctica. Ze vonden iets onverwachts: de vorm van de onderkant speelt een cruciale rol.

Zoiets als een badkuip met ribbels. Water hoopt zich op in de dalletjes. Vervang water door warme oceaanstromen en je snapt het probleem.

Diepe geulen in het ijs vangen warm water op. Stromingen blijven cirkelen in plaats van weg te vloeien. De hitte bundelt zich precies waar het ijs het kwetsbaarst is. Smelten gaat daar wel tien keer zo snel.

Het ijs creëert dus zelf zijn eigen smeltovens.

Oost-Antarctica niet zo veilig als gedacht

Dit nieuws raakt extra hard omdat het in Oost-Antarctica gebeurt. Dat deel gold als de stabiele kant: kouder, steviger dan het westen.

Die gedachte klopt niet meer.

Zelfs een klein beetje warmer diep water veroorzaakt ravages als er geulen zijn. Die zogenaamd koude platen zijn kwetsbaarder dan we dachten.

Leadonderzoeker Tore Hattermann zegt het helder: de ijsstructuur werkt tegen zichzelf. Het concentreert warmte op de verkeerde plekken.

Een vicieuze cirkel

Het wordt eng door de kettingreactie. Geulen worden dieper door smelten. Het ijs dunner en zwakker op ongelijke plekken. Minder rem op de gletsjers erachter.

Zonder rem glijdt meer landijs de zee in. Zeespiegel stijgt veel harder. Sneller dan onze modellen voorspellen.

De meeste klimaatmodellen negeren dit geuleffect nog. We onderschatten hoe gevoelig deze platen zijn voor kleine temperatuurstijgingen.

Hoe kwamen ze hierop?

Geen giswerk. Ze maakten superdetalijke kaarten van de onderkant van de Fimbulisen. Koppelden die aan computermodellen van oceaanstromen. Testten gladde versus geribbelde ijsbodems, koud versus iets warmer water.

Vergelijkingen lieten het effect zien. Ze checkten ook met metingen ter plekke. Hattermann zelf dobberde honderden dagen rond in Antarctica voor dit werk.

Impact ver voorbij Antarctica

Dit raakt ons allemaal. Betere zeespiegelvoorspellingen zijn goud voor kuststeden, bouwprojecten en aanpassingsplannen.

Daarnaast verandert smeltwater de zuidelijke oceaanstromen en het leven erin. Effecten die we nog moeten ontrafelen.

Kern van de zaak

Antarctica smelt van onderdoor verrassende mechanismen. Waarschijnlijk harder dan modellen aangeven. Het ijs versnelt zijn eigen ondergang door geologische listen.

Klimaatwetenschap blijft verrassingen blootleggen. Elke nieuwe laag maakt de urgentie groter.