Iets ongelofelijks
Stel je voor: miljoenen jaren geleden, ergens in de Afrikaanse bossen, slingeren onze eerste voorouders door de bomen. Wetenschappers gingen er decennialang van uit dat alleen wezens met aapachtige voeten — met name superflexibele enkels — die lastige klim naar boven konden maken.
Het blijkt? Ze hebben het helemaal mis gehad.
Het Grote Voetdebat
Laat me uitleggen wat er allemaal speelt in het evolutieonderzoek. We proberen altijd uit te zoeken waar we vandaan komen, toch? Wetenschappers schatten dat mensen en chimpansees ergens tussen de 6 en 7 miljoen jaar geleden uit elkaar zijn gegaan. Dat betekent dat er op een bepaald moment een "laatste gemeenschappelijke voorouder" was — laten we het LCA noemen — een wezen dat een beetje fungeerde als de voor-grootouder van zowel moderne mensen als chimpansees.
Hier wordt het spannend: hoe zag die voorouder eruit? En belangrijker nog: hoe bewoog hij zich voort?
Tot nu toe dachten wetenschappers zo: Chimpansees hebben ongelooflijk flexibele enkels die wel 45 graden achterover kunnen buigen — veel meer dan menselijke enkels, die maximaal zo'n 20 graden halen. Die enkelsoepelheid is precies wat chimpansees in staat stelt om verticale boomstammen te beklimmen als harige kleine bergbeklimmers. Apen daarentegen zouden meer "armpjes" gebruiken dan "voetjes" — ze trokken zich omhoog met hun armen en waren niet zo bedreven in verticaal klimmen.
Dit verschil in voetanatomie leidde tot speculaties over hoe onze gemeenschappelijke voorouder eruit moet hebben gezien. Leek hij meer op een chimp? Meer op een aap? Het antwoord zou belangrijk zijn voor het begrijpen van hoe onze stamboom zich ontwikkelde.
Ontmoet de Bonte Mangabey
En hier wordt het interessant. Een team onderzoekers van de Ohio State University besloot om bonte mangabeys in het Taï-woud in Ivoorkust, West-Afrika, eens goed te bestuderen. Dit zijn geen typische laboratoriumapen — ze zijn wild en gaan al millennia hun gang.
De onderzoekers, geleid door universitair docent Luke Fannin, zetten camera's op om exact vast te leggen hoe deze apen bewegen. En wat ze ontdekten was nogal verbijsterend.
Deze apen hebben helemaal niet die superflexibele chimp-achtige enkels. Maar hier is het punt: toch kunnen ze prima verticale boomstammen beklimmen. Hoe? Ze doen het via hun middenvoet. Fannin mat wel 46 graden buiging in de middenvoetgewrichten van de apen tijdens het klimmen — bijna identiek aan wat chimpansees bereiken met hun enkels.
"Het is functionele gelijkwaardigheid," legde Fannin uit. "Je kunt verticaal klimmen niet uitsluiten alleen omdat iets geen chimpansee-achtige voet heeft."
Met andere woorden: er is meer dan één manier om in een boom te komen. En dat verandert alles wat we dachten te weten.
Waarom Dit Belangrijk Is voor Menselijke Evolutie
Even serieus worden hier, want dit is best belangrijk voor het begrijpen van waar we vandaan komen.
Een van de grote vragen in menselijke evolutie is hoe we zijn gegaan van bewegen in bomen naar uiteindelijk rechtop lopen op twee benen — tweevoetigheid, zoals de wetenschappers het noemen. Uitvogelen wat onze vroege voorouders deden in het bos is cruciaal om die overgang te begrijpen.
Als wetenschappers aannamen dat alleen chimp-achtige voeten verticaal klimmen aankonden, dan vormde dat hun theorieën over hoe de mens-chimp voorouder eruit moet hebben gezien. Maar nu? Nu weten we dat een wezen met meer aap-achtige voeten prima had kunnen klimmen.
Wat leuk is (en een beetje frustrerend voor wetenschappers) is dat deze ontdekking sommige dingen verduidelijkt terwijl het andere dingen ingewikkelder maakt. Zoals hoofdonderzoeker Scott McGraw het verwoordde: "Het voegt helderheid toe, maar maakt het bredere plaatje ook waziger."
Maar hier komt het deel dat ik het meest fascinerend vind: we zijn nog steeds verbonden met die boomklimperiode uit ons verleden. Sommige moderne jager-verzamelaars zijn nog steeds uitstekende klimmers, en hoewel wij mensen vooral leunen op flexibele banden en pezen in plaats van gespecialiseerde voetbeenderen, is het vermogen er nog steeds. Diep in ons lichaam dragen we echo's mee van een boomleven uit het verleden.
De Conclusie
Dus wat betekent dit voor onderzoek naar menselijke evolutie? In principe kunnen wetenschappers stoppen met het uitsluiten van bepaalde mogelijkheden puur op basis van voetstructuur. Een oude voorouder met aap-achtige voeten had best goed kunnen klimmen — en dat is een belangrijk puzzelstukje dat we eerder niet hadden.
Soms werkt wetenschap zo. We denken dat we iets hebben uitgezocht, we zijn best zeker van onze aannames... en dan laten een paar apen in een West-Afrikaans bos ons op de best mogelijke manier weten dat we het mis hebben.
Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar ik vind dat best opwindend. Elke keer dat we de natuur beter bekijken, ontdekken we iets nieuws over onszelf.
En nu moet ik maar eens mijn eigen flexibele middenvoet waarderen.