Oké, ik wil dat je je dit samen met mij voorstelt.
Ergens in het universum, meer dan zes miljard jaar geleden, spiraalden twee ongelooflijk dichte sterrencorpssen—elk ongeveer zo zwaar als onze Zon, maar samengeperst tot een bol ter grootte van een stad—met onmogelijke snelheden naar elkaar toe. Het zijn neutronensterren, de overgebleven kernen van reuzensterren die in spectaculaire explosies zijn gestorven. Wanneer deze twee kosmische zwaargewichten uiteindelijk botsen, zou de vrijgekomen energie je duizelig maken. En ergens, op de een of andere manier, waren mensen getuige van dit alles.
Dat is precies wat er volgens nieuw onderzoek, gepubliceerd in Science Bulletin, is gebeurd, en eerlijk gezegd? Dit is een van de coolste astronomische ontdekkingen waar ik al een tijdje over heb gelezen.
Wat in godsnaam is een magnetar?
Voordat we verder gaan, laten we het hebben over magnetars—want deze dingen zijn absoluut wild. Een magnetar is in feite een neutronenster op steroïden. Hij draait razendsnel (we hebben het honderden omwentelingen per seconde) en heeft een magnetisch veld dat zo intens sterk is dat, als er een op de afstand van onze Maan zou bestaan, alle creditcards op aarde zouden worden uitgewist. Ja, je leest het goed.
Wetenschappers hebben jarenlang vermoed dat magnetars kunnen ontstaan wanneer twee neutronensterren samensmelten. Maar hier zit het probleem: dit bevestigen is berucht lastig gebleken. Waarom? Omdat de flitsen die we doorgaans zoeken—die korte uitbarstingen van gammastralen—binnen een seconde of twee vervagen. Het is alsof je een specifiek vuurwerk probeert te identificeren door alleen de eerste vonk te zien.
De röntgenflits die niet wilde stoppen
Wat deze nieuwe ontdekking zo bijzonder maakt, is dat astronomen niet alleen een snelle gamma-straaluitbarsting hebben waargenomen. Ze hebben iets veel langdurigers gespoten: een röntgenflits die bijna tien minuten lang heeft geschenen. Volgens het onderzoeksteam is dit de langst durende “prompt X-ray flash ever observed from a neutron star merger” (de langst durende directe röntgenflits ooit waargenomen van een neutronensterfusie).
Laat dat even tot je doordringen. Tien minuten klinkt misschien niet dramatisch vergeleken met, bijvoorbeeld, het kijken van een film. Maar in de wereld van kosmische explosies is dit praktisch een eeuwigheid. En het suggereert dat er iets belangrijks de botsing heeft overleefd—specifiek, een pas gevormde magnetar die de explosie gaande hield door “zijn magnetische kracht in de omgeving uit te stralen”, zoals professor Eleonora Troja het formuleert.
Een race tegen de tijd (en sterlicht)
Hier wordt het verhaal nog beter. De ontdekking kwam tot stand dankzij ongelooflijk snelle samenwerking. Toen de Einstein Probe-satelliet het evenement op 4 juli 2025 detecteerde (aangeduid als EP250704a/GRB 250704B), was de promovendus Niccolò Passaleva, houd je vast, op weg naar huis per trein.
“Ik racete tegen de tijd om vanaf mijn laptop een van de grootste telescopen ter wereld aan te sturen”, herinnerde hij zich.
Vanaf zijn laptop. In een trein. Ik weet niet hoe het bij jou zit, maar ik kan op treinen amper een fatsoenlijke WiFi-verbinding krijgen, laat staan een enorme telescoop in Chili aansturen om een kosmische explosie te observeren.
Met behulp van het X-Shooter-instrument van de Very Large Telescope hebben Passaleva en zijn team het licht van deze oeroude explosie in zijn afzonderlijke componenten gesplitst. Door de absorptiepatronen te analyseren, berekenden ze dat het evenement plaatsvond bij een roodverschuiving van z=0,6610—wat betekent dat het licht meer dan zes miljard jaar heeft gereisd voordat het onze planeet bereikte.
Zes miljard jaar. Ons zonnestelsel is slechts ongeveer 4,6 miljard jaar oud. Deze explosie vond plaats toen de aarde nog niet eens bestond.