Augustinus en de heks van Endor: een verdwenen preek duikt op na 16 eeuwen

Oké, ik moet eerlijk zijn — toen ik dit verhaal voor het eerst hoorde, moest ik hardop lachen. Augustinus. De man die Confessiones schreef. De kerkvader wiens werk het westerse christendom vormgaf. En bleek dat hij ook iets te zeggen had over hekserij.

Nu, zestien eeuwen later, kunnen we het voor het eerst lezen.

Een verrassing in een klooster

Zo ging het: onderzoekers van de universiteit van Würzburg in Duitsland waren een Latijns manuscript aan het bestuderen in een klooster in Pelplin, Polen. Het manuscript bevatte zes preken van Augustinus — dat is niet zo vreemd voor zo'n collectie. Maar toen latinist Christian Tornau beter keek, bleken twee van die preken volledig onbekend te zijn in de moderne wetenschap.

Stel je dat eens voor. Een document dat gewoonweg al eeuwenlang voor het grijpen lag, en niemand doorhad wat ze in handen hadden.

Het probleem van de heks van Endor

Waar gingen deze pas ontdekte preken over? De heks van Endor — een verhaal uit het Oude Testament dat theologen letterlijk duizenden jaren heeft beziggehouden.

Als je het verhaal niet kent, hier de korte versie: Koning Saul zit in de problemen. Zijn vijanden verzamelen zich. Hij vraagt God om raad en... niets. Geen dromen, geen profeten, niets. Dus doet hij iets verbodens — hij zoekt een vrouw op die necromantie beoefent (communicatie met de doden) en vraagt haar om de geest van de gestorven profeet Samuel op te roepen.

En het lukt. Samuels geest verschijnt en vertelt Saul基本上 dat hij ten dode opgeschreven is.

Hier zit de theologische hoofdpijn: Waarom zou God toestaan dat een heks een profeet oproept? Of God is niet almachtig (want Hij kon het niet tegenhouden), of Hij stond het ergens toe (wat weer andere vragen oproept).

Augustinus worstelde precies met deze puzzel in zijn twee preken.

Augustinus' twee antwoorden

Volgens het onderzoek somde Augustinus twee mogelijkheden op:

Mogelijkheid één: De geest van Samuel was helemaal niet echt. De heks probeerde Saul te beduvelen, een soort illusie op te roepen om hem te misleiden.

Mogelijkheid twee: Het was daadwerkelijk de geest van Samuel, maar God liet dit ene uitzonderingsgeval toe om Saul met zijn zonden te confronteren.

En hier komt het: Augustinus koos geen winnaar. Hij legde beide opties voor en liet zijn publiek zitten met het mysterie. Dat klinkt behoorlijk modern, vind je niet? In plaats van een definitief antwoord te geven, moedigde hij mensen aan om zelf met de vragen te worstelen.

Tornau zegt dat deze open-eindestijl eigenlijk helpt bevestigen dat de preken authentiek Augustinus zijn. Het is blijkbaar kenmerkend voor zijn retorische aanpak.

De reis door de geschiedenis

En hier wordt het verhaal een beetje triest. Het manuscript dat we nu hebben stamt uit de twaalfde eeuw, wat ongebruikelijk is — de meeste kopieën van Augustinus' werk werden eerder gemaakt, in de achtste of negende eeuw.

Wetenschappers denken dat de eerdere versie misschien uit de abdij van Amelungsborn in Duitsland kwam. Maar die bibliotheek werd vernietigd tijdens de Dertigjarige Oorlog in de zeventiende eeuw.

Dus wat we nu hebben is een kopie van een kopie van iets dat misschien al bijna vierhonderd jaar geleden verloren is gegaan. Het herinnert ons eraan hoe kwetsbaar deze documenten zijn — en hoeveel we nog steeds zouden kunnen missen.

Waarom dit belangrijk is

Luister, ik weet wat je denkt. "Leuk verhaal, maar waarom zou ik me druk maken om een 1.600 jaar oude preek over heksen?"

Eerlijk punt. Hier is mijn kijk: Augustinus is niet zomaar een historische figuur. Zijn ideeën over geloof, rede, menselijke natuur en God vormen nog steeds hoe miljarden mensen vandaag de dag over religie denken. Zijn boek Confessiones is letterlijk de eerste spirituele autobiografie ooit geschreven.

En wat ik echt opwindend vind: na al die tijd ontdekken we nog steeds dingen. We vinden nog steeds verdwenen stukjes van de puzzel. Geschiedenis is geen afgesloten boek — het is meer zoals een bibliotheek waar iemand maar blijft manuscripten vindt achterin.

Bovendien, laten we eerlijk zijn, het is gewoon een prachtig verhaal. Een middeleeuws manuscript, een klooster in Polen, een heks uit het Oude Testament, en een van de grootste denkers van het christendom die worstelt met het onmogelijke.

Ik denk dat Augustinus de ironie zou waarderen. Hij bracht zijn hele leven door met proberen mysteries te begrijpen die het menselijk begrip te boven gaan. En nu, 1.600 jaar later, verrast hij ons nog steeds.

Bron: Popular Mechanics