Het enzym dat niemand in de gaten had
Stel je voor dat je hersenen een deurwachter hebben die juist de verkeerde gasten binnenlaat. Dat is wat onderzoekers van de Indiana University School of Medicine ontdekten over het enzym IDOL.
Al jaren richten wetenschappers zich vooral op amyloïde plaques: die plakkerige eiwitklonten die hersenen bij Alzheimer aantasten. Nieuwe medicijnen kunnen die ophoping remmen. Toch groeit het besef dat opruimen alleen niet genoeg is. Misschien is het slimmer om de boel te voorkomen.
Daar komt IDOL om de hoek kijken.
Een onverwachte wending
Wetenschappers dachten dat microglia, de opruimcellen van het brein, de hoofdrol zouden spelen. Die cellen maken veel IDOL aan. Dus haalden ze het gen voor IDOL weg uit verschillende hersencellen in diermodellen van Alzheimer.
Het resultaat was verrassend. Alleen als ze IDOL uit de neuronen zelf verwijderden, nam de hoeveelheid plaques sterk af. Bij de microglia gebeurde er bijna niets. Het leek alsof de echte boosdoener niet de opruimers waren, maar de zenuwcellen die het probleem mogelijk maakten.
Meer dan alleen minder plaques
Het effect bleef niet beperkt tot de plaques. Door IDOL weg te halen uit neuronen daalde ook het niveau van apolipoproteïne E, vooral de APOE4-variant die het risico op Alzheimer verhoogt. Tegelijkertijd gingen de neuronen meer receptoren aanmaken die zowel APOE als amyloïde helpen reguleren. Die receptoren ondersteunen ook de verbindingen tussen zenuwcellen en het energieverbruik in het brein.
Waarom dit belangrijk is
De meeste mensen krijgen pas een diagnose als de plaques al flink aanwezig zijn. Tegen die tijd is er al schade. Als je zowel de ophoping kunt verminderen als de hersenen beter kunt laten omgaan met wat er al is, heb je een dubbele slag te pakken. Vroegere studies laten al zien dat bepaalde paden de cognitieve functies kunnen beschermen, zelfs bij aanwezige plaques.
Wat volgt er nog?
De onderzoekers zoeken nu naar medicijnen die IDOL remmen. Ze testen veiligheid en werking in proefdieren. Ook willen ze weten of zo’n remmer synapsen beschermt en de tau-pathologie kan verminderen. Dat zou een nog bredere aanpak opleveren.
Kort samengevat
Dit onderzoek leidt niet morgen tot een geneesmiddel. Maar het laat zien dat Alzheimer beter te begrijpen valt als een systeem met meerdere aangrijpingspunten. En dat een enzym dat jarenlang onder de radar bleef, toch een nieuw perspectief kan bieden.