De Franse kolonel die meevocht in een Japanse burgeroorlog

Stel je voor: het is 1868. Je bent Frans militair adviseur in Japan. Alles wentelt normaal. En dan — plotseling — krijg jij te horen dat je moet vertrekken. De nieuwe regering neemt de macht. Het keizerlijk hof grijpt in.

De meeste adviseurs pakken hun koffers.

Jules Brunet niet.

Hij doet iets ongelooflijks. Hij deserteert. Sluit zich aan bij de verliezende partij. Helpt een groep samoerai met het opzetten van een republiek. En bereidt zich voor om het hele keizerlijke leger te trotseren.

Dit is geen fictie. Dit echt gebeurd.

Hoe Japan op zijn kop kwam te staan

Laten we even teruggaan. Tweehalf eeuw lang werd Japan geregeerd door de Tokugawa-shogun. Een militair bestuur, geleid door krijgsheren. Maar wel een die rust bracht na eeuwen van burgeroorlog.

De Tokugawa bundelden het land. Ze centraliseerden de macht. En ze sloten Japan hermetisch af van de buitenwereld.

Totdat het Westen aanklopte.

Halverwege de 19e eeuw begonnen westerse mogendheden te duwen voor handelsverdragen. Veel Japanners waren woedend. De shogun kon — of wilde — zich niet verweren. Het volk begon te mopperen. Radicalen wilden bloed.

Ze verzamelden zich rond de jonge Meiji-keizer. In 1868 viel het doek voor de shogun.

Frankrijk speelt dubbelspel

Parijs had kapitein Charles Chanoine naar Japan gestuurd om het shogunaat te moderniseren. Nieuwe wapens. Nieuwe tactieken. Franse training.

Maar toen de shogun begon te wankelen, deden de Fransen iets vreemds. In plaats van hun bondgenoot te dumpen, bleven ze hem stiekem steunen. De redenering was simpel: als Frankrijk een zwakke shogun helpt, wint het een sterke partner in Azië.

Chanoine zag zijn missie instorten. Zijn baas in Parijs wist niet wat te doen.

Maar zijn rechterhand, kolonel Jules Brunet, had andere plannen.

De man die bleef

Toen de nieuwe Meiji-regering alle Franse adviseurs het land uit zette, gehoorzaamden de meesten. Brunet niet.

Met acht andere Franse officieren glipte hij weg uit Yokohama. Officieel ging hij een wapenarsenaal bezoeken. In werkelijkheid voer hij naar admiraal Takeaki Enomoto, die nog steeds een vloot commanderen die de shogun trouw was.

Brunet stapte aan boord. Samen voeren ze naar het noorden.

Naar het eiland Ezo.

Een republiek bouwen op ijs

Eind 1868 had Brunet met zijn Japanse bondgenoten Ezo — het huidige Hokkaido — in handen. De havenstad Hakodate was gevallen. Het hele eiland was bezet.

Maar de keizer wilde dit niet pikken. Lever jullie wapens in. Erken de keizerlijke macht.

Ze zeiden nee.

In het voorjaar van 1869 riepen ze de onafhankelijke Republiek Ezo uit. Hakodate werd de hoofdstad. En hier wordt het echt gek: ze hielden verkiezingen. Oké, alleen samoerai mochten stemmen. Maar dit was — en blijft — de enige poging tot democracy in de Japanse geschiedenis.

Takeaki Enomoto, voormalig burggraaf, werd president. Keisuke Ōtori, een baron en meedogenloze krijger, werd minister van Defensie. En Jules Brunet? Die werd minister van Buitenlandse Zaken.

Stel je dat voor. Een Fransman in een Japans kabinet. Onderhandelend met andere landen over erkenning van een splinternieuwe staat op een bevroren eiland in de Stille Oceaan.

Maar Brunet deed meer dan diplomaat spelen. Hij bouwde verdedigingslinies. Trainde soldaten in Franse gevechtstechnieken. Versterkte een stervormig fort genaamd Goryokaku. In totaal werden zes forten gebouwd of versterkt. Duizenden soldaten kregen moderne geweren.

Ze wisten dat de keizer zou komen. En ze waren van plan om te vechten.

Het einde van een droom

Lente 1869. Keizerlijke troepen landden. Zo'n zevenduizend man — enorm voor die tijd.

De Republiek Ezo had misschien drieduizend soldaten.

Maar die waren getraind door Franse professionals. Ze hadden artillerie. Ze hadden vestingwerken. Een tijdlang hielden ze stand.

Totdat het gewicht te zwaar werd. De keizerlijke legers overspoelden alles. Na hevige gevechten gaf Enomoto zich over. De republiek was dood.

Ezo werd herdoopt tot Hokkaido. Officiële onderdeel van het nieuwe Japan.

En Brunet? Die ontsnapte. Terug naar Frankrijk. Geen executie. Geen gevangenisstraf. De nieuwe Japanse regering leek te denken: laat maar zitten.

Brunet ging gewoon verder met zijn carrière. Uiteindelijk werd hij generaal.

Waarom dit verhaal belangrijk is

Wat me het meest raakt aan de Republiek Ezo? Het is geen randnotitie.

Het is een inkijk in een keerpunt.

De oude wereld stierf. Een nieuwe orde werd geboren. En voor één kort moment probeerden een stel buitenbeentjes iets heel anders te bouwen — een Aziatische republiek in een tijd dat de rest van het continent nog onder koningen en keizers leefde.

Ze faalden. De Meiji-restauratie won, en Japan transformeerden tot een moderne natiestaat. Uiteindelijk een militaire supermacht die de wereld shockeerde.

Maar de Republiek Ezo herinnert ons eraan dat geschiedenis geen rechte lijn is. Soms neemt de weg vreemde afslagen. Soms besluit een Franse kolonel om te blijven en te vechten voor een zaak die allang verloren was.

Geschiedenis is rommelig. En precies dát maakt het zo fascinerend.