Het vuur dat maandenlang blijft branden — onder je voeten

Stel je voor: ik vertel je dat er ergens een brand woedt die wel zes maanden achter elkaar kan blijven branden. Zou je me geloven?

De meeste mensen denken bij bosbranden aan enorme vuurwallen die razendsnel over heuvels razen. Aan families die in paniek hun huizen verlaten. En ja, die branden zijn afschuwelijk. Maar de branden die nu in Indonesië woeden? Dat is iets totaal anders. Deze vuren branden niet boven de grond. Ze branden ondergronds.

Ik heb het over veenbranden, en eerlijk? Dit is misschien wel een van de meest onderschatte milieubedreigingen op deze planeet.

Wat is veen eigenlijk?

Even een snelle biologieles, ik maak het kort beloofd. Veen is vergaan plantmateriaal dat zich duizenden jaren heeft opgehoopt in moerasgebieden. Stel het je voor als een enorme, waterdoorweekte spons. Indonesië heeft maar liefst 36 procent van alle tropische veengebieden ter wereld. Dat is enorm veel.

Onder normale omstandigheden zijn deze wetlands veel te nat om te branden. Maar tijdens droogtes kunnen ze zo uitdrogen dat ze eigenlijk hetzelfde worden als aanmaakhout. En zodra het vuur eenmaal in het veen terechtkomt, wordt het een heel ander verhaal.

"Zodra het vuur ondergronds komt, houdt het niet meer op," legde onderzoeker Robert Field van Columbia University uit. "Het blijft branden tot de regens in oktober of november komen."

Maanden dus. Deze dingen kunnen maandenlang nasmeulen.

Waarom ondergrondse branden vrijwel niet te bestrijden zijn

Je kent dat vast wel: je gooit water op een kampvuur en het dooft uit. Ja, dat werkt niet bij veenbranden. De vlammen zitten niet netjes bovenop waar je ze kunt bereiken — ze tunnelen door ondergrondse lagen, soms meters diep. Brandweerlieden kunnen de hele dag de oppervlakte nat maken en het vuur gaat gewoon door. Het is alsof je een kaars probeert uit te blazen door een glas overheen te zetten terwijl de lont eronder gewoon blijft branden.

De satellietafbeeldingen van NASA's Aqua-satelliet tonen honderden brandhaarden verspreid over Indonesië, en wetenschappers zeggen dat 2026 gevaarlijk dicht in de buurt komt van de niveau's van 2015 — en dat was absoluut catastrofaal. Tijdens dat brandseizoen stootte Indonesië 1,75 miljard ton broeikasgassen uit. Ter vergelijking: dat is meer dan Japan in een heel jaar uitstoot. Één brandseizoen.

En hier komt een griezelige bijzonderheid: tijdens de ergste rookepisodes kunnen satellieten de branden amper zien. De rook wordt zo dik dat het het zicht vanuit de ruimte blokkeert. Dus wanneer het er vanuit de ruimte het slechtst uitziet, is de werkelijke situatie misschien wel erger. Dat is niet bepaald geruststellend.

Klimaatverandering maakt het erger — veel erger

Het brandseizoen van 2026 wordt versterkt door El Niño, een klimaatpatroon dat de regenval in Indonesië vermindert. Combineer dat met de aanhoudende positieve fase van de Indische Oceaan Dipool, en je hebt droogteomstandigheden die deze veengebieden extra kwetsbaar maken.

Maar laten we eerlijk zijn: dit gaat niet alleen om natuurlijke klimaatcycli. Wetenschappers wijzen erop dat decennia van menselijk ingrijpen deze landschappen veel brandgevoeliger hebben gemaakt. Afwateringskanalen die in de jaren negentig werden aangelegd om rijstvelden te creëren, hebben de grondwaterpeilen over enorme gebieden verlaagd. Oliepalplantages bedekken nu grote stukken voormalig moerasland. We zijn niet toevallig in dit probleem beland — we hebben het min of meer ingericht.

Waarom zou jij je hier druk over maken?

Ik weet wat sommigen misschien denken: "Dit gebeurt in Indonesië. Waarom zou ik me daar druk om maken?"

Goede vraag. Hier is waarom:

Ten eerste: deze branden produceren waanzinnig veel vervuiling. Veenbranden produceren drie keer meer fijnstof dan gewone bosbranden, samen met enorme hoeveelheden koolmonoxide, zwaveldioxide en methaan. De rook blijft niet in Indonesië — hij drijft over Zuidoost-Azië en creëert gevaarlijke luchtkwaliteit voor honderden miljoenen mensen. Weet je die troebele, grauwe hemel die Singapore en Maleisië een paar jaar geleden hadden? Dat was de rook van Indonesische veenbranden.

Ten tweede: we hebben het over enorme koolstofuitstoot. Al die broeikasgassen die ik noemde? Ze maken klimaatinspanningen teniet op een enorme schaal. Veengebieden slaan twee keer zoveel koolstof op als alle bossen ter wereld bij elkaar. Wanneer ze branden, gaat al die koolstof rechtstreeks de atmosfeer in.

En ten derde — misschien wel het belangrijkste — dit is een probleem waarvan we weten hoe we het kunnen oplossen. Veenbranden zijn niet onvermijdelijk. Ze hebben specifieke omstandigheden nodig: droogte plus gedraineerde, aangetaste landschappen. Herstel de grondwaterpeilen. Stop met het draineren van wetlands. Beheer land verstandiger. Dit zijn geen onmogelijke oplossingen.

De branden zullen waarschijnlijk doorgaan tot de regens in oktober of november arriveren. Maar wat gebeurt er daarna? Wachten we gewoon tot de volgende droogte, de volgende El Niño, het volgende catastrofale brandseizoen?

Of gaan we serieus kijken naar hoe we deze landschappen hebben veranderd en beginnen we met andere keuzes?

Ik heb mijn mening. Wat is de jouwe?