Iets wat je brein op z'n kop zal zetten

Laat me je iets vertellen. Echt, dit is het soort onderzoek waar je even stil van wordt.

Onderzoekers van Virginia Tech hebben de afgelopen tijd lettersgewijs naar kankercellen gekeken. En wat ze hebben gevonden? Dat kan weleens alles veranderen in hoe we tumoren te lijf gaan. Het draait allemaal om celgrootte. Maar niet op de manier die je zou verwachten.

Eindeloos dunne plakjes

Even een beeld bij wat dit werk inhoudt.

Megan Sweet, promovenda, brengt haar dagen door in een gekoelde ruimte. Haar taak? Tumorweefsel in zulke dunne plakjes snijden dat licht erdoorheen kan schijnen. Een paar cellen dik, meer niet. Je werk op zo'n manier dat elke snee perfect egaal is. Urenlang. Dagenlang.

"Het gaat om finetunen," vertelde ze. "Maar het is ook best meditatief."

Die geduld. Ik zou gek worden van dat getuur door de microscoop. Maar wacht, haar werk — en dat van haar collega Mat Bloomfield — wordt plotseling een stuk interessanter.

Het chromosoomverhaal

Nu wordt het even technisch, maar ik hou het kort.

Gezonde cellen heten "diploïd" in vaktaal. Dat betekent dat ze twee sets chromosomen hebben: één van je moeder, één van je vader. Bij normale celdeling krijgen de nieuwe cellen precies dezelfde opzet.

Maar soms gaat er iets mis tijdens die deling. Cellen krijgen het verkeerde aantal chromosomen. En als die fouten blijven zitten door meerdere delingen heen? Dan kan kanker ontstaan.

Het team van Virginia Tech bestudeerde cellen met afwijkende chromosoomaantallen, specifiek "tetraploïde" cellen. Dat zijn cellen met vier sets chromosomen in plaats van twee. (Je zou denken: dan zijn ze vast dubbel zo groot, toch? Hou die gedachte even vast.)

Tetraploïde cellen zijn geen labrariteitscuriosa. Ze komen voor in echte tumoren bij mensen. En hun aanwezigheid? Die wordt meestal geassocieerd met slechtere resultaten voor patiënten.

De plotwending die niemand zag aankomen

Dit is het moment waarop het echt gek wordt.

De onderzoekers vergeleken tumoren die waren gegroeid uit gewone diploïde kankercellen met tumoren uit tetraploïde kankercellen. Hun verwachting? De tetraploïde tumoren zouden agressiever zijn, simpelweg omdat er meer van deze abnormale cellen in rondzwierven.

Maar dat gebeurde niet.

Terwijl de tumoren groeiden, nam het aandeel tetraploïde cellen juist af. Ze werden zeldzamer binnen de tumor. En toch — de tumoren bleven even agressief groeien en bereikten precies dezelfde afmetingen als tumoren vol tetraploïde cellen.

Dus wat was hier aan de hand?

Bleek dat deze tetraploïde cellen gezond bindweefsel征募den om het vuile werk te doen. Ze riepen versterking op van de niet-kankerachtige stromale cellen in de buurt. Ze creëerden een omgeving die tumorgroei flink opvoerde.

Zelfs een klein percentage van deze tetraploïde cellen kon "de werving van extra niet-kankerachtige cellen bevorderen die verdere tumorprogressie ondersteunen," aldus de onderzoekers.

Laat dat even bezinken. De gevaarlijke cellen hoefden de tumor niet eens te domineren. Ze hoorden alleen maar te verschijnen en de touwtjes in handen te nemen.

De verrassing qua grootte

Maar er is meer.

Bloomfield onderzocht de fysieke eigenschappen van tetraploïde cellen toen hij iets vreemds opmerkte. Toen hij tetraploïde cellen maakte van gewone menselijke kankercellen en kolonies kweekte van individuele cellen, waren de resulterende groepen niet allemaal even groot.

Dit is wat je logischerwijs zou verwachten: tetraploïde cellen hebben twee keer zoveel chromosomen, dus ze zouden ongeveer twee keer zo groot moeten zijn, toch?

Nee dus.

Sommige tetraploïde cellen waren juist een stuk kleiner dan verwacht. En volgens het onderzoek? Misschien zijn dát wel de cellen waar je op moet letten.

Waarom dit allemaal belangrijk is

Dit is mijn kijk op de zaak: we hebben altijd aangenomen dat grotere kankercellen met meer genetisch materiaal het gevaarlijkst zouden zijn. Meer DNA, meer chromosomen, meer kans dat er iets misgaat, toch?

Maar dit onderzoek suggereert dat het niet zo simpel is. Het gedrag van kankercellen — hun vermogen om hun omgeving te manipuleren, om gezonde cellen te rekruteren voor hun karretje — is misschien wel net zo belangrijk als hun formaat of chromosoomaantal.

En dat is tegelijkertijd angstaanjagend en fascinerend. Het betekent dat we mogelijk helemaal opnieuw moeten nadenken over hoe we tumoragressiviteit inschatten en waar we met behandelingen op mikken.

Het team publiceerde de bevindingen in het Proceedings of the National Academy of Sciences en Cancer Research. En eerlijk? Ik hoop dat dit onderzoek de aandacht krijgt die het verdient. Want als we precies kunnen achterhalen hoe deze abnormale cellen hun rekruteringsactie uitvoeren, dan kunnen we misschien nieuwe manieren vinden om ze te stoppen.

Stel je voor: kankercellen blokkeren zodat ze geen versterking meer kunnen oproepen. Dat zou het spel compleet kunnen veranderen.

Voorlopig sta ik hier met ontzag voor wetenschappers die jarenlang meditatief tumorsnijden in gekoelde kamers, allemaal om geheimen te onthullen die uiteindelijk levens kunnen redden. Dat is toewijding, mensen.

Bron: ScienceDaily - "Scientists discover a surprising danger in smaller cancer cells