Een Wolk van Bacteriën boven de Baai
Hier is een leuke weetje over San Francisco: het is er nevelig. Heel erg nevelig zelfs. De stad ligt precies waar warme lucht uit het binnenland van Californië de koele Pacifische bries ontmoet. Daarom rollen die dramatische, sombere mistbanken regelmatig binnen. De Golden Gate Bridge ziet er dan uit als iets uit een gothic roman.
Maar in september 1950 rolde er iets anders over de Baai. Iets wat een stuk verontrustender was.
Gedurende een hele week — van 20 tot 27 september — liet het Amerikaanse leger een wolk bacteriën neer over San Francisco. De stad telde destijds zo'n 800.000 inhabitants. Ze vertelden het aan niemand. Niet aan de burgemeester. Niet aan lokale gezondheidsambtenaren. Niet aan de bewoners die 's ochtends wakker werden en die lucht inademden.
En het gekke? Dit was geen plan van eenlingen of een sinistere schaduwregering. Dit was een officiële Amerikaanse overheidsoperatie, genaamd "Sea-Spray". Het doel: ontdekken hoe kwetsbaar Amerikaanse steden waren voor biologische oorlogsvoering.
Waarom deden ze dit?
Om te begrijpen waarom het Amerikaanse leger细菌 over een van zijn eigen steden zou sproeien, moet je je realiseren wat er in de wereld speelde.
De Koude Oorlog was in volle gang. De herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog waren nog vers. Vooral Pearl Harbor: het moment waarop Amerika doorhad dat het niet zo veilig was als het dacht. Chemische en biologische oorlogsvoering waren geen theoretische dreigingen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden Duitsland chloorgas losgelaten op Franse troepen bij Ieper. Duizenden doden in één middag.
Dus in 1942 gaf president Roosevelt groen licht voor America's eerste biologische wapenprogramma. De redenering: als andere landen ons met ziektekiemen zouden kunnen aanvallen, moesten we precies begrijpen hoe die ziektekiemen zich in de praktijk zouden gedragen.
In 1948 adviseerde een commissie van wetenschappers om te testen met onschadelijke organismen. Zo konden ze simuleren hoe een echte aanval eruit zou zien. Ze wilden deze testbacteriën door de lucht sproeien, in water systemen, zelfs in metrostations. Gewoon om te zien hoe ze zich zouden verspreiden.
Zo werd San Francisco een gigantische petrischaal.
De "Onschadelijke" Bacteriën
Het leger koos twee bacteriesoorten: Serratia marcescens en Bacillus globigii. Officiële lijn: deze waren volkomen onschadelijk voor mensen.
En hier komt het: Serratia marcescens wordt inderdaad over het algemeen als ongevaarlijk beschouwd. Je vindt het van nature in grond en water. Maar er is een addertje onder het gras. Iets dat meestal onschadelijk is, betekent niet automatisch dat het onschadelijk blijft als je het rechtstreeks in iemands longen sproeit. In massive hoeveelheden.
Moleculair bioloog Matthew Meselson van Harvard legde het aan KQED uit: "Ze hadden iets nodig waarvan allereerst werd gedacht dat het onschadelijk was. Ze wilden natuurlijk niet iedereen in San Francisco of Oakland doden."
Ik weet niet hoe het met jou zit, maar "waarvan werd gedacht dat het onschadelijk was" is niet bepaald de geruststelling die ik zou willen voordat mijn overheid iets over mijn stad spuit.
De Onbedoelde Gevolgen
Hier wordt het verhaal een stuk donkerder.
Een van die met bacteriën gevulde wolken dreef het Stanford University Hospital binnen aan Clay Street. En ja hoor: mensen werden ziek.
Elf patiënten in het ziekenhuis ontwikkelden Serratia marcescens-infecties die nooit eerder in hun medische dossiers hadden gestaan. De bacterie had op de een of andere manier zijn weg naar hun lichamen gevonden. Bij de 75-jarige Edward Nevin, die herstelde van een prostaatoperatie, bereikte de infectie zijn hart. En dat werd hem fataal.
Ja, één man stierf aan een "onschadelijke" bacterie die de Amerikaanse overheid bewust had losgelaten boven een grote Amerikaanse stad.
De artsen in het ziekenhuis snapten er niets van. De infecties waren zo ongebruikelijk dat ze het jaar erop een wetenschappelijk artikel publiceerden. Ze probeerden uit te vogelen wat er was gebeurd.
Ze legden nooit de link met Operation Sea-Spray. De overheid zweeg in alle toonaarden.
De Kruistocht van de Kleinzoon
Hier wordt het verhaal persoonlijk.
Edward Nevin III is de kleinzoon van Edward Nevin — de man die in 1950 stierf aan die mysterieuze infecties. Jarenlang had hij geen idee wat zijn opa werkelijk was overkomen. Pas in de jaren zeventig, toen een schat aan geclassificeerde documenten over Amerikaanse biologische wapentests eindelijk werd vrijgegeven, kwam de waarheid aan het licht.
Edward Nevin III las die rapporten en ontdekte wat er werkelijk was gebeurd. Zijn opa was niet zomaar pech have gehad. Hij was een slachtoffer van een geheim overheidsExperiment.
Edward besloot de federale overheid aan te klagen. Zijn advocaten wisten dat het een zware strijd zou worden (en ze kregen gelijk: de zaak werd uiteindelijk afgewezen). Maar voor Edward was dat niet echt het punt.
"Maar we moesten het verhaal vertellen," vertelde hij aan KQED. "Een burger blootstellen aan dat soort risico is verschrikkelijk."
Ik denk vaak aan dat citaat. Niet alleen "een burger doden" of "letsel toebrengen" of "experimenteren op" — maar "blootstellen aan dat soort risico". Zonder toestemming. Zonder medeweten. Zonder enige keuze.
Hoeveel Geheime Tests Waren Er?
De vrijgegeven documenten onthulden iets nog verontrustender: Operation Sea-Spray was geen op zichzelf staand incident.
De Amerikaanse overheid had 239 openlucht biologische oorlogstests uitgevoerd door het hele land. Ze sproeiden bacteriën in de metro's van New York City. Ze lieten testorganismen los langs de Pennsylvania Turnpike. Ze deden tests op Washington's National Airport.
Jarenlang gingen gewone Amerikanen gewoon hun dagelijkse leven door — treinen nemen, door luchthavens lopen, over snelwegen rijden — terwijl de overheid in het geheim testte hoe gemakkelijk biologische agentia zich onder de burgerbevolking konden verspreiden.
President Nixon beëindigde uiteindelijk het Amerikaanse biologische wapensonderzoek in 1969. Dat wordt over het algemeen als een positieve stap gezien. Maar hier komt het: de beslissing om te stoppen leek meer gebaseerd op praktische overwegingen (de wapens werden als inefficiënt beschouwd vergeleken met nucleaire opties) dan op enige echte ethische verantwoording.
Wat Betekent Dit Allemaal?
Luister, ik ben hier niet om te zeggen dat de overheid stiekem probeerde haar eigen burgers te schaden. Het officiële verhaal — dat dit allemaal was gedaan om Amerikanen te beschermen tegen buitenlandse bio-aanvallen — is waarschijnlijk waar. Voor zover het gaat.
Maar hier is wat mij dwarszit:
De overheid besloot dat gewone Amerikanen acceptabele schade waren in een experiment dat hen veiliger moest maken. Ze vroegen geen toestemming. Ze vertelden mensen niet achteraf toen dingen misgingen. En ze hielden alles geheim, decennia lang, lang nadat er nog enige legitieme veiligheidsreden was.
Dat is niet echt mensen "beschermen", toch? Dat is hen gebruiken.
De woorden van Edward Nevin III blijven bij me: "Een burger blootstellen aan dat soort risico is verschrikkelijk."
Misschien was wat er in San Francisco in 1950 gebeurde noodzakelijk voor de nationale veiligheid. Misschien heeft het de VS echt geholpen om zich voor te bereiden op mogelijke biologische aanvallen. Ik weet het oprecht niet.
Maar ik weet wel dat de mensen van San Francisco het verdienden te weten wat er met hen werd gedaan. Ze verdienden de kans om ja of nee te zeggen. En ze verdienden eerlijkheid toen dingen misgingen.
Uiteindelijk is misschien het meest verontrustende aan Operation Sea-Spray niet dat het gebeurde — het is hoe lang het duurde voordat het publiek het te weten kwam, en hoe weinig de meeste mensen er vandaag de dag nog over weten.
De mist is allang opgetrokken boven San Francisco. Maar ik denk dat verhalen als dit het daglicht verdienen.