Een overlevende in de ruimte
Hier is een leuk weetje: NASA heeft een ruimtetelescoop die ouder is dan de iPhone. De Neil Gehrels Swift Observatory cirkelt al sinds 2004 om de aarde en houdt stilzwijgend de kosmos in de gaten voor gammaflitsen, zwarte gaten en alle soorten kosmisch vuurwerk. En eerlijk gezegd? Het is best een kampioen.
Na een korte pauze is Swift weer operationeel. Op 26 augustus hebben ingenieurs twee van de drie wetenschappelijke instrumenten weer ingeschakeld: de ultraviolette/optische telescoop en de röntgentelescoop. De Burst Alert Telescope zou binnenkort ook weer mee moeten doen. Dat betekent dat Swift weer de hemel afspeurt, klaar om plotselinge kosmische gebeurtenissen te onderscheppen en wetenschappers op aarde te waarschuwen.
Maar hier zit het knelpunt – en hier wordt het verhaal een beetje zoet-zuur – Swifts triomfantelijke terugkeer komt met een vervaldatum.
Het probleem van atmosferische weerstand
Om te begrijpen wat er gebeurt, wil ik je een beeld schetsen. Stel je voor dat je een bal recht omhoog gooit. Hij gaat hoog, maar uiteindelijk trekt de zwaartekracht hem weer naar beneden, toch? Stel je nu voor dat die bal honderden kilometers hoog is, maar dat de aardatmosfeer – hoewel die daarboven extreem dun is – er nog steeds tegenaan duwt als een zachte maar volhardende hand. Die hand remt de bal langzaam, heel langzaam af.
Dat is atmosferische weerstand, en het is Swifts aartsvijand.
Swift draait in een zogenaamde lage aardbaan. Zelfs op meer dan 300 mijl (ongeveer 480 kilometer) hoogte bestaan er nog sporen van onze atmosfeer. Die wazige lagen veroorzaken weerstand, waardoor de telescoop geleidelijk aan hoogte verliest. Het probleem? Swift heeft geen eigen motor om zich weer omhoog te duwen. Het drijft eigenlijk voort, en die vaart neemt steeds verder af.
Onlangs werd de situatie erger. Onze zon is de laatste tijd bijzonder actief geweest (hallo, zonnemaximum!), en al die extra energie heeft de bovenste lagen van de aardatmosfeer opgewarmd. Wanneer de atmosfeer opwarmt, zet hij uit – een beetje zoals brood dat rijst in de oven. Dat betekent dat de weerstand verder de ruimte in reikt, en ruimtevaartuigen zoals Swift de duw sterker voelen.
De reddingsmissie die niet volgens plan verliep
Hier wordt het interessant. NASA heeft daadwerkelijk geprobeerd Swift te redden. In september 2025 huurden ze het bedrijf Katalyst Space in om een gedurfde reddingsmissie te ontwerpen. Het plan? Een ander ruimtevaartuig, LINK genaamd, naar Swift sturen, het vastgrijpen en naar een hogere baan duwen. Zie het als een kosmische takelwagen.
Het tijdschema was ambitieus – één jaar voor ontwerp, bouw, test en lancering. LINK nam in juli een lift mee op een raket, klaar om de held van dit verhaal te worden.
Maar de ruimte is lastig, mensen. Er ging iets mis. LINK kreeg problemen met de oriëntatiecontrole – het kon zich in feite niet goed richten of manoeuvreren zoals nodig was. Op 19 augustus maakten NASA en Katalyst bekend dat LINK de daadwerkelijke vangst en baanverhoging niet zou proberen. De reddingsmissie was van de baan.
Dit is echter geen totaal verlies. LINK zal Swift nog steeds benaderen en zijn rendez-vousmanoeuvres oefenen. Die manoeuvres kunnen waardevol blijken voor toekomstige technologieën voor satellietonderhoud – uiteindelijk kunnen we misschien ruimtevaartuigen sturen om satellieten bij te tanken of te repareren zonder dat we vervangers hoeven te lanceren. Er komt dus nog steeds goede wetenschap uit voort. Het is alleen niet het gelukkige einde dat Swift nodig had.
Wat staat er nu op het programma?
Hier komt het ontluisterende deel: Swift heeft misschien nog één tot twee maanden voordat het onder een kritieke hoogtedrempel van ongeveer 185 mijl (300 kilometer) zakt. Onder dat punt wordt het exploiteren van de telescoop aanzienlijk moeilijker. De weerstand neemt toe, het hoogteverlies versnelt