De raadselachtige maan die we niet kunnen verklaren

Kijk je 's avonds wel eens omhoog naar de sterrenhemel en vraag je je af wat er allemaal ronddrijft daarboven? Ik in elk geval wel. Maar weet je wat me echt verbijstert? Onze buurplaneet Mars heeft twee manen, en we hebben werkelijk geen idee waar ze vandaan komen.

Ja, echt waar. In 2024 zou je denken dat we dat ondertussen wel uitgevogeld hebben.

De grootste maan van Mars heet Phobos, en hij is maar zo'n 22 kilometer breed — piepklein dus, als je bedenkt dat dit een maan is. Wat nog gekker is: Phobos draait in slechts 7 uur en 39 minuten om Mars heen. Stel je voor dat je op Mars staat — je zou Phobos twee keer per dag zien opkomen en ondergaan. Dat is toch raar als je bedenkt dat onze eigen maan er een maand over doet.

Maar het échte raadsel zit elders: is Phobos ontstaan uit Mars zelf, of is het ooit ingevangen als een verdwaalde ruimtesteen die langs kwam drijven?

Twee theorieën

Wetenschappers buigen zich al jaren over deze vraag. De eerste groep denkt dat Phobos is ontstaan uit brokstukken die de ruimte in werden geslingerd nadat een enorm object miljarden jaren geleden tegen Mars botste. Die brokstukken kwamen uiteindelijk samen en vormden de manen.

De andere groep stelt dat Phobos oorspronkelijk een planetoïde was die door de zwaartekracht van Mars werd ingevangen. Zoiets als een kosmisch weesje dat door de Rode Planeet werd geadopteerd.

Beide ideeën hebben sterke kanten, eerlijk gezegd. Tot nu toe ging het redelijk gelijk op. Maar misschien komt daar nu verandering in.

De krater die alles kan onthullen

Er zit iets bijzonders op Phobos: Stickney Krater. Deze krater is 9 kilometer breed — gigantisch, als je je realiseert dat de hele maan maar 22 kilometer meet. Stel je voor: een krater ter grootte van een kleine stad op een maan die zelf ook niet groter is dan een kleine stad.

Onderzoekers presenteerden onlangs boeiend werk tijdens een bijeenkomst van de European Geosciences Union. Ze gebruiken deze krater als een soort tijdcapsule én detective-instrument tegelijk.

Waarom is dat zo belangrijk? Als Phobos is ontstaan uit die oude inslag op Mars, dan moet Stickney Krater zo'n 4,2 miljard jaar oud zijn. Maar als Phobos werd ingevangen, dan zou de inslag die de krater vormde pas veel later hebben plaatsgevonden — zo'n 2,6 miljard jaar geleden.

Door deze krater en wat eronder ligt te bestuderen, kunnen wetenschappers eindelijk uitvogelen welk verhaal klopt.

Wacht — Phobos als een spons?

Hier wordt het echt interessant. Een inslag die groot genoeg is om een krater van 9 kilometer te veroorzaken zou een kleine maan als Phobos eigenlijk volledig vernietigen. Stel je voor: een steen gooien naar een kiezelsteen — die kiezelsteen zou toch moeten versplinteren?

Tenzij...

Volgens onderzoeker Benjamin Haser kan Phobos zo'n klap hebben overleefd omdat het enorm poreus is en een lage dichtheid heeft. Hij vergeleek het met een spons: die kan best een stootje verdragen zonder helemaal uit elkaar te vallen. De energie verspreidt zich door alle kleine poriën en gaten, in plaats van alles te verpletteren.

Als dat klopt, verklaart het hoe Phobos zo'n gewelddadige botsing kon overleven. En die inslag heeft nog iets anders gedaan: het materiaal onder de krater is gesmolten en samengeperst, waardoor er mogelijk een dichter gebied onder het oppervlak ligt.

Wat verstopt zich daaronder?

Dit is waar het spannend wordt voor de wetenschappers. Dat dichtere materiaal onder Stickney Krater zou een subtiel zwaartekrachtsignaal kunnen veroorzaken dat onderzoekers daadwerkelijk kunnen meten en detecteren. Het werkt een beetje zoals het opsporen van een verborgen massa door te kijken hoe die aan dingen trekt.

Huidige schattingen wijzen erop dat Phobos een poreus inwendige heeft dat misschien zelfs waterijs bevat. Samen met die samengeperste laag onder de krater krijgen we te maken met een maan die veel complexer is dan zomaar een eenvoudige rots die rond Mars draait.

De grotere betekenis

Wat me het meest raakt aan dit onderzoek? Het herinnert me eraan dat zelfs in ons eigen zonnestelsel nog talloze mysteries zijn die we lang niet hebben opgelost. We hebben rijdende robots naar Mars gestuurd, we zijn geland op planetoïden, en we hebben telescopen die diep in het heelal turen — en toch weten we niet zeker hoe een maan van de planeet hiernaast is ontstaan.

Die onzekerheid is eigenlijk best mooi. Het betekent dat er altijd meer te ontdekken valt, altijd een nieuwe puzzel die wacht om opgelost te worden. Met nieuwe missies in de planning en betere technologie die beschikbaar komt, kunnen we eindelijk antwoorden krijgen op vragen die generaties wetenschappers hebben beziggehouden.

Wat denk jij — moeten we prioriteit geven aan missies om te achterhalen waar deze vreemde kleine manen vandaan komen? Ik zou het geweldig vinden om ooit een ruimtesonde dichtbij Phobos te zien komen. Misschien onthult het wel geheimen over de chaotische jeugd van ons zonnestelsel waar we al zo lang naar op zoek zijn.

Het raadsel van Phobos is nog niet opgelost. Maar we komen steeds dichterbij. En eerlijk? Dat is half de pret.