De Dag dat een Spuit Alles Veranderde

Stel je voor: je bent wetenschapper in een zwaar beveiligd lab in Siberië. Om je heen liggen de gevaarlijkste ziekteverwekkers ter wereld. Je taak? Die virussen nóg dodelijker maken.

Zo zag het leven eruit voor Dr. Nikolai Ustinov in 1988 bij VECTOR, het geheime bio-wapenslaboratorium van de Sovjet-Unie. Totdat alles in één seconde gruwelijk misging.

Eén Kleine Prik, Één Reusachtige Ramp

Ustinov deed wat hij elke dag deed: werken met cavia's, ze infecteren met het Marburg-virus via een injectiespuit. Marburg, voor wie het niet kent: de enge neef van Ebola. Het veroorzaakt koorts, orgaanfalen, en — het meest gruwelijke — bloedingen uit vrijwel elk lichaamsgat. Neus, ogen, mond, oren. Het is het soort ziekte dat je zou verwachten in een horrorfilm.

Maar Ustinovs taak was niet om een medicijn te vinden. Hij moest het virus goed genoeg begrijpen om het als wapen te kunnen gebruiken.

Dus toen zijn naald per ongeluk zijn eigen vinger raakte in plaats van de cavia, begon de klok te tikken. Er was geen medicijn tegen Marburg. Zodra je het had, was je een wandelende aftelklok naar de dood.

Twee Weken Horreur

Wat daarna gebeurde, is eerlijk gezegd moeilijk om te lezen. Ustinov bloedde ongeveer twee weken lang inwendig. Twee volledige weken. Kun je je dat voorstellen?

Hij wist exact wat er met zijn lichaam gebeurde, want — ongelooflijk genoeg — hij documenteerde het. Met klinische afstandelijkheid (wat mijns inziens bijna bovenmenselijk klinkt) schreef hij over zijn eigen achteruitgang in een dagboek. Zijn pagina's zaten onder de bloedvlekken. Deze man was tot zijn laatste adem een wetenschapper — gegevens vastleggen terwijl zijn lichaam het begaf.

Zijn vrouw Jevgenia kon hem alleen maar door een raam zien. Alleen via de telefoon met hem praten. Zijn collega's wikkelden hem in lakens tot aan zijn kin tijdens haar bezoeken, zodat ze de volle omvang niet zou hoeven zien.

Dat is toch verschrikkelijk? Iemand van wie je houdt zo zien sterven, zonder ook maar zijn hand te kunnen vasthouden.

Het Virus Ontwikkelde Zich Binnenin Hem

Hier wordt het echt gek. Toen Ustinov stierf, deden de artsen obductie — uiteraard in volledige biohazardpakken. Ze haalden zijn milt, lever en bloed eruit. En wat ze aantroffen was ronduit verontrustend.

Het virus had hem niet alleen gedood. Het had zich ontwikkeld binnenin hem. De stam van Marburg die eruit kwam, was aanzienlijk virulenter dan de stam die erin ging toen die naald zijn vinger doorboorde.

Ze noemden het "Variant U", naar hem. De U van Ustinov.

Van Obductie naar Wapens

Hier wordt mijn maag pas echt onrustig van.

De wetenschappers bij VECTOR parkkeerden deze ontdekking niet zomaar voor wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Volgens voormalig Sovjet bio-wapens insider Dr. Ken Alibek werd Variant U onmiddellijk in gebruik genomen. Ze fabriceerden het. Ze droogden het tot poeder. Ze creëerden een biologisch wapen dat heimelijk verspreid en ingeademd kon worden.

Laat dat even bezinken: een Sovjet-wetenschapper stierf een gruwelijke dood, en zijn dood werd essentially omgezet in munitie.

Begin 1988 werkte het Sovjet bio-wapensprogramma, bekend als Biopreparat, aan massaproductie van dit poedervormige gif. Ze wilden het over vijandelijk grondgebied strooien. Ze wilden dat mensen het zouden inademen.

Gelukkig stortte de Sovjet-Unie in voordat ze het ooit konden gebruiken.

Waar Is Het Nu?

Hier begint het deel waar ik 's nachts van wakker lig: Variant U bestaat nog steeds.

Nadat de USSR viel, beëindigde Russisch president Boris Jeltsin officieel het offensieve biologische wapenprogramma in 1992. Maar — je wist dat er een "maar" aankwam, toch? — dat betekent niet dat de voorraden werden vernietigd.

Volgens auteur Annie Jacobsen, die deze programma's uitgebreid onderzocht, zou Variant U tot op de dag van vandaag "ondergebracht zijn bij Vector". Hetzelfde lab waar Ustinov zich per ongelukzelf doodde.

Natuurlijk zeggen ze dat het veilig is. Dat het veilig is opgeslagen. Dat alles onder controle is.

Maar hier is het ding: ongelukken kunnen gebeuren. Er is er al één gebeurd.

Waarom Dit Verhaal Me Blijft Achtervolgen

Ik denk vaak aan dit verhaal omdat het op zo'n vreemde kruising staat van tragedie, hoogmoed en Koude Oorlog-waanzin. Een man stierf gruwelijk, en zijn dood werd onmiddellijk tot wapen omgesmeed. De mensen die probeerden een ziekte te begrijpen, gebruikten die kennis om iets ergers te maken.

Er zit iets diep onrustbarends in het feit dat Variant U misschien nog steeds in een lab in Siberië zit te wachten. Niet op iets specifieks — gewoon wachtend, decennia nadat de man wiens lichaam hielp het te creëren, begraven werd in een zinken kist.

De Koude Oorlog gaf ons zoveel angstaanjagende geheimen, begraven op zoveel vergeten plekken. De meeste daarvan hopen we nu onschadelijk te zijn.

Maar "de meeste" is niet "alle".

En die "maar" aan het einde van elk veiligheidsverhaal is wat verhalen als dat van Ustinov onmogelijk te vergeten maakt.