Waarom Geschiedenis Nooit Helemaal Te Vertrouwen Is
Die bekende uitspraak "geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars" — we kennen hem allemaal. Maar een recent onderzoek laat zien hoe letterlijk dat eigenlijk genomen kan worden.
Onderzoekers Alexander Johannes Edmonds en Eckart Frahm publiceerden bevindingen in het Journal of Cuneiform Studies. Hun conclusie? De Assyrische Koningslijst, al meer dan een eeuw dé standaard voor Assyrische heersers, is mogelijk minstens drie koningen kwijt. En wat misschien nog opvallender is: die koningen zijn waarschijnlijk met opzet gewist.
Dit gaat niet om een bureaucratische vergissing. We hebben het hier over een van de machtigste rijken uit de oudheid die zijn eigen Wikipedia-pagina bewerkte — maar dan zonder bronverwijzingen.
De Dramatische coup tijdens een zonsverduistering
Het verhaal van de eerste "verdwenen" koning is werkelijk spectaculair.
Er zijn aanwijzingen dat iemand met de naam Tiglath-pileser — dezelfde naam als een eerdere, beroemde koning — probeerde de officiële heerser Aššur-dān III omver te werpen. Maar dit was geen gewone staatsgreep. Het moment was zorgvuldig gekozen: direct na een zonsverduistering.
In de antieke wereld waren hemelse gebeurtenissen geen neutrale natuurverschijnselen. Ze waren diep spiritueel geladen. Een zonsverduistering? Dat werd gezien als een boodschap van de goden. Perfecte timing voor iemand die zijn machtsovername wilde legitimeren.
Deze rivaliserende Tiglath-pileser regeerde ongeveer een jaar (zo'n 763-762 v.Chr.) voordat hij werd afgezet. Bewijs? Een kleitablet in het British Museum met koninklijke schenkingen uit zijn bewind. Dus hij bestuurde daadwerkelijk — maar de officiële Koningslijst zwijgt erover.
Logisch, want Aššur-dān III "won" de geschiedenis. En winnaars schrijven de archieven.
Een standbeeld zonder hoofd
De tweede zaak draait om ouderwets speurwerk.
Wetenschappers puzzelden al meer dan een eeuw op een stèle (een gebeeldhouwde stenen zuil) die in 1894 in Irak werd gevonden. De naam van een koning was weggekrabd en vervangen door die van Tiglath-pileser. Waarom?
Edmonds en Frahm hebben nu een simpele verklaring: er was een koning genaamd Shalmaneser die net vóór Tiglath-pileser III regeerde. Toen Tiglath-pileser III zijn macht verstevigde in 745 v.Chr., besloot hij simpelweg: "Die vent voor mij tellen we niet meer." En weg was een koning.
De derde zaak is misschien het griezeligst. Er wordt een koning genoemd: Aššur-uballiṭ. Een tekst van koning Tukultī-Ninurta II vermeldt een rituele vaas die door deze Aššur-uballiṭ was hersteld. Maar de Koningslijst kent geen suche koning tussen Tukultī-Ninurta I en Tukultī-Ninurta II.
Daarnaast is er een beschadigd standbeeld gevonden in de oude stad Aššur. Het toont een koninklijke figuur — maar zonder hoofd, armen en koninklijke symbolen. De onderzoekers denken dat deze koploze koning wel eens onze vergeten Aššur-uballiṭ zou kunnen zijn.
Niet te dramatisch willen worden, maar... dat is nogal wat schade voor één standbeeld. Je moet je afvragen of iemand zichzelf flink heeft ingespannen om deze vent te laten verdwijnen.
Waarom Dit Belangrijk Is
Dit onderzoek zette me flink aan het denken.
De onderzoekers suggereren dat de Assyrische Koningslijst helemaal niet bedoeld was als objectief historisch document. Het was wat zij een "legitimeringskanon" noemen: een lijst van koningen wier heerschappij officieel werd goedgekeurd door de staat.
Was je een kortstondige heerser, een rivaliserende pretendent, of verloor je een machtsstrijd? Dan viel je af. Je bestuur heeft misschien maanden of zelfs jaren gefunctioneerd — maar als je niet tot de juiste dynastie of politieke factie behoorde? Wegwezen uit de geschiedenis.
Dit verandert hoe we naar oude bronnen moeten kijken. We behandelen koningslijsten vaak als betrouwbare, neutrale records. Maar ze werden gemaakt door mensen met politieke belangen — net als nu.
De Grotere Context
Ik ben geen Assyrioloog, hoor. Maar wat me raakt is de herinnering dat geschiedenis niet alleen gaat over "wat er is gebeurd." Het gaat ook over wie het verhaal mag vertellen — en waarom bepaalde informatie bewaard blijft terwijl andere informatie... laten we zeggen: strategisch wordt vergeten.
Het Assyrische Rijk was een supermacht van de oudheid. Ze bouwden enorme wegen, ontwikkelden geavanceerde bestuurssystemen en maakten verbazingwekkende kunst. We gebruiken tot op de dag van vandaag de term "Assyrisch" voor bepaalde organisatiestructuren.
En toch: zelfs voor deze ongelooflijk goed gedocumenteerde beschaving is er nog zoveel dat we niet weten — of beter gezegd, zoveel dat iemand wilde dat we niet zouden weten.
Wat Edmonds en Frahm hebben gedaan, is ons een blik gunnen achter de schermen van oude staatkunst. Ze laten zien dat machtsstrijd, politieke legitimiteit en historisch geheugen in 700 v.Chr. net zo belangrijk waren als vandaag.
De volgende keer dat iemand je vertelt dat geschiedenis objectief is, vertel ze dan over de drie koningen die zijn gewist uit de Assyrische Koningslijst. Sommige dingen veranderen nooit.
Bron: ScienceDaily - "Three New Kings of Assyria", gepubliceerd in het Journal of Cuneiform Studies
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/08/260824065549.htm