Waarom duizenden Zwitsers hun onderbroek in de grond begroeven

Stel je dit even voor: duizenden mensen in Zwitserland, gewapend met schepjes, die hun onderbroek begraven. In de naam van de wetenschap.

Geen gekke wellnesshype dus. Dit was een serieus onderzoeksproject. En eerlijk? Het is een van de slimste burgerwetenschap-experimenten die ik in tijden voorbij heb zien komen.

Het verhaal onder onze voeten

Iedereen heeft het over CO2-uitstoot en plastics in de oceaan. Maar de grond onder je voeten? Die raakt stilletjes uitgeput. Wetenschappers schatten dat ongeveer een derde van alle grond op aarde is aangetast — uitgeput, eroderend, of gewoonweg dood.

En dat is een enorm probleem. Vrijwel alles wat we eten begint in de bodem. Grond slaat koolstof op — het is een van de grootste koolstofvoorraden die we hebben. En wist je dat meer dan de helft van alle soorten op aarde in de bodem leeft? Als we het hebben over biodiversiteitsverlies, hebben we het óók over wat er ondergronds aan het verdwijnen is.

"Gezonde bodems wemelen van de organismen," legt Silvia Pressel uit van het Natural History Museum in het Verenigd Koninkrijk. "Van bacteriën tot schimmels, van wormen tot insecten — al die wezentjes beïnvloeden hoe de bodem zich vormt, hoe hij eruitziet, en wat hij kan produceren."

Eén theelepel gewone tuinaarde bevat trouwens meer organismen dan er mensen op deze hele planeet rondlopen. Dat zijn nogal wat kleine werkers die de boel draaiende houden daarbeneden.

De Onderbroekindex: Ja, echt

Hier wordt het interessant. Onderzoekers van de Universiteit van Zürich wilden de gezondheid van Zwitserse bodems meten. In plaats van ingewikkelde apparatuur kozen ze voor iets veel persoonlijker.

Meer dan 1.000 vrijwilligers graven meer dan 2.000 paar biologisch katoenen onderbroeken in — plus 12.000 theezakjes, want blijkbaar zijn wetenschappers ook dol op thee. Elke deelnemer groef twee gaatjes en plantte zijn slip verticaal in de grond. Alleen de tailleband stak er nog uit, als een heel vreemde tuinpaal.

Na dertig dagen groeven ze het eerste paar weer op. Een maand later het tweede. Vervolgens maten ze hoeveel er was vergaan.

De logica is eigenlijk best elegant: in een gezonde bodem zitten organismen die organisch materiaal afbreken. Hoe sneller katoen vergaat, hoe levendiger die grond moet zijn. De onderzoekers noemden dit de "Onderbroekindex." Ik wou dat alle wetenschappelijke metingen zulke pakkende namen hadden.

Wat die onderbroeken onthulden

De uitslag? Privétuinen wonnen. Gazons kwamen als laatste binnen.

Moestuinen toonden de snelste afbraak, gevolgd door landbouwgrond en natuurlijke graslanden. Gazons? Die waren de luilakken van de bodemwereld — na twee maanden was er amper iets gebeurd.

Dit bevestigt wat ecologen al jaren roepen: strak gemaaid gras is feitelijk een ecologische woestijn. Het creëert fragiele monoculturen, slurpt water, en ondersteunt niet de biodiversiteit die gezonde ecosystemen nodig hebben. Je kunt "bodemleven verstikken" rustig aan de lijst van gazonschennis toevoegen.

De bescheiden moestuin daarentegen — die rommelige mix van groenten, kruiden en wat er verder maar groeit — blijkt een bloeiende ondergrondse stad te zijn. Al die compost, al het gevallen blad, al dat organische materiaal dat in de grond wordt gewerkt: het creëert de perfecte leefomgeving voor afbraakspecialisten.

Waarom dit verder reikt dan gekke wetenschap

Wat ik zo'n mooi aspect vind van dit onderzoek: het maakt bodemgezondheid voelbaar. We hebben allemaal gezien hoe eten rot, maar de meesten van ons hebben nooit nagedacht over hoe dat er vanuit de grond uitziet. Door iets alledaags als een onderbroek te gebruiken, maakten onderzoekers onzichtbare processen zichtbaar.

En die burgerwetenschap-component? Dat is de echte vindingrijkheid. Wanneer gewone mensen deelnemen aan onderzoek — wanneer ze echt gaten graven en hun eigen onderbroek begraven en de resultaten met eigen ogen zien — dan stopt wetenschap met iets dat in verre laboratoria gebeurt. Het wordt persoonlijk.

De onderzoekers merkten op dat de onderbroek-methode simpeler en boeiender was dan traditionele bodemonderzoekstechnieken. Vrijwel geen apparatuur nodig. Iedereen kon het doen. Zulke toegankelijkheid kan mensen overal helpen begrijpen wat er wel of niet gebeurt in hun eigen tuin.

De kern

We nemen bodem voor kennisgeving aan. We lopen erover, plaveien het dicht, en behandelen het alsof het niets voorstelt (wat, oké, het woord 'grond' etymologisch gezien niet helpt). Maar gezonde bodem is een wonder van biologische techniek, en we verliezen het in een alarmerend tempo.

Dus de volgende keer dat je in je tuin staat, neem even de tijd om te waarderen wat er onder je voeten gebeurt. Miljarden organismen werken dag en nacht, breken af, bouwen op, en houden het hele systeem draaiende.

En als je ooit een sok kwijtraakt in de wasmachine? Beschouw dit maar eens: dat is best een goed teken dat je bodem springlevend is.