De Langste Man Van De Lucht
Stel je voor: Tweede Wereldoorlog, ergens boven de Libische woestijn, een 2 meter lange Britse piloot samengeperst in een klein tweedekker-toestel. Dit vliegtuig was duidelijk niet gebouwd voor iemand van zijn formaat. Roald zijn hoofd stak letterlijk boven de cockpit uit. In de wind. Boven het dashboard. Als een periscoop van een onderzeeër.
Als iemand me zou vragen om een "kwetsbare gevechtspositie" te omschrijven, zou ik moeite hebben om iets ergers te bedenken dan "een trage kist besturen met je gezicht vol in de schootwerking".
En toch deed Dahl precies dat. En eerlijk? Het zegt alles over hoe zijn verdere leven zou verlopen.
Toen Zijn Gezicht Door Het Dashboard Ging
Hier wordt het pas echt absurd. Tijdens een missie met geheime documenten raakte Dahl verdwaald. De zon zakte. Zijn brandstof raakte op. Hij zakte steeds lager totdat—schraap—zijn romp een rotsblok raakte.
De klap dreef zijn neus achterwaarts door zijn gezicht. Zijn schedel brak. Bloed gutste over zijn huid.
Die beschrijving komt uit een podcastserie van Aaron Tracy, en eerlijk gezegd klinkt het als iets uit een van Dahls eigen boeken. Wat, als je er over nadenkt, precies de ironie is.
Op de een of andere manier wist deze man zich uit het brandende wrak te slepen. Zijn kleren brandden. Zijn vliegtuig vuurde nog steeds met zijn machinegeweren (vraag me niet hoe dat kan—oorlog is vreemd). En hij kroop. Net ver genoeg om het te overleven.
Ik geloof niet in lot, maar kom op. Dit is wel heel erg toevallig.
Van Gevechtspiloot Naar Geheim Agent
Na maanden herstel—waarin hij te maken had met hevige pijn en af en toe flauwvallen—keerde Dahl terug in de lucht. Hij vocht in Griekenland. Hij ging door.
Maar uiteindelijk kreeg hij een totaal andere opdracht: spionage.
Dahl werd een spion voor British Security Coordination, wat in de praktijk betekende: cocktailparty's bijwonen in Amerika, naar roddels luisteren, en rapporten sturen. Stel je voor: een enorme, littekens dragende ex-gevechtspiloot die probeert casual over te komen op een chic diner in Manhattan. "Dus, wat vindt u van de oorlogsinspanningen? knipoog"
Zijn taak was om het Amerikaanse sentiment te peilen en te snuffelen naar plannen voor na de oorlog. Niet bepaald James Bond, maar hey, het hield hem in het spel.
Waar Het Duister Vandaan Kwam
Hier wordt het pas echt interessant. Dahl transformeerde van piloot naar kinderboekenschrijver, en de oorlog onderbrak zijn leven niet alleen—het bouwde zijn verbeelding.
Zijn biograaf Donald Sturrock wijst erop dat het geweld dat Dahl meemaakte direct zijn schrijven beïnvloedde. In zijn verhalen veranderen gewelddadige ontmoetingen letterlijk de lichamen van personages. Denk daar maar eens aan als je leest over Augustus Gloop die in een chocolatebuis wordt gezogen of de Slaande Machine in Matilda.
Tijdens de oorlog ontwikkelde Dahl ook een diep wantrouwen tegenover autoriteit. En waar zie je dat terug? In boek na boek, waar volwassenen wreed, corrupt of gewoon dom zijn—en de kinderen altijd, werkelijk altijd hun wraak krijgen.
Weet je nog in James en de Reuzenperzik wanneer James zijn wrede tantes verplettert met een reusachtige perzik? De originele versie, mensen. Vóór Disney het afzwakte.
De Ongemakkelijke Waarheid
Nu kan ik niet over Dahl schrijven zonder iets belangrijks te benoemen, want doen alsof het niet bestaat zou een vorm van oneerlijkheid op zich zijn.
Roald Dahl was antisemitisch.
Zijn standpunten kwamen in de jaren tachtig openbaar aan het licht, en hij versterkte ze alleen maar in interviews. Dit is geen oud nieuws of verkeerde interpretatie. Hij zei wat hij zei.
Een nieuwe Broadway-musical "Giant" onderzoekt deze tegenstrijdigheden—het antisemitisme, de rassenvooroordelen, de behandeling van vrouwen in boeken zoals De Heksen. En ik denk dat dat precies is wat we zouden moeten doen. Dahl niet uitwissen, maar juist met dat ongemak zitten.
Want hier is het punt: de man die Matilda schreef, het kleine meisje dat van boeken houdt en een monsterlijke directrice verslaat, was ook iemand die wrede, ongefundeerde generalisaties maakte over Joodse mensen. Beide dingen zijn waar over dezelfde persoon.
Het is ongemakkelijk. Dat hoort het ook te zijn.
Dus Wat Doe Je Hier Mee?
Eerlijk? Ik heb geen pasklaar antwoord.
Ik ben opgegroeid met Dahls boeken. De GVR heeft me laten huilen. De Twijfelaars heeft me laten brullen van het lachen. Charlie en de Chocoladefabriek is ronduit perfect, kom maar op.
Maar ik kan de kunst niet scheiden van de kunstenaar wanneer de kunstenaar zo openlijk was over zijn vooroordelen.
Wat ik wel kan doen is de complexiteit erkennen. Lees de boeken en praat tegelijk over wie ze geschreven heeft. Laat kinderen genieten van de wonderen, terwijl je ze ook leert dat briljante schrijvers lelijke overtuigingen kunnen hebben.
Dahl zelf zou dit soort directheid waarschijnlijk waarderen. Zijn boeken hebben nooit een blad voor de mond genomen, tenslotte.
Misschien is de beste hulde aan zijn werk om zijn erfenis te benaderen zoals we zijn verhalen benaderen: met open ogen, gevoel voor humor, en het begrip dat de wereld zelden zo simpel is als goeden versus slechten.
Ook al zouden we dat soms zo graag willen.