De ongelooflijke verdwijning die niemand zag aankomen
Een gletsjer ter grootte van een kleine stad die ineens weg is. Dat gebeurde met de Hektoria-gletsjer in Antarctica. Tussen begin 2022 en het voorjaar van 2023 verdween vijftien kilometer ijs in vijftien maanden. In één periode van zestig dagen trok de gletsjer zelfs vijf kilometer terug. Dat is nog nooit eerder gemeten bij ijs dat op vaste grond ligt.
Twintig jaar van onrust
De oorzaak lag niet alleen bij de recente warmte. Al in 2002 brak het ijsplateau Larsen B in stukken. Dat plateau hield de gletsjers erachter tegen. Toen het wegviel, verloren Hektoria en zijn buren hun bescherming. Tien jaar lang werden ze dunner en trokken ze terug.
Maar rond 2011 gebeurde iets verrassends. Er dreef meer zee-ijs tegen de gletsjer aan. Dat ijs werkte als een tijdelijke steun. Hektoria begon weer vooruit te schuiven.
De zee-ijsbarrière breekt
In januari 2022 sloegen hoge golven het zee-ijs kapot. Vanaf dat moment begon de gletsjer razendsnel af te breken. Grote brokken ijs vielen eraf en dreven weg. De gletsjer verloor al snel tien kilometer lengte.
Een vlakke bodem onder het ijs
Onder de gletsjer ligt een breed, flat stuk gesteente. Dat klinkt misschien harmless, maar het is juist een risico. Bij hoge tide kan zeewater onder het ijs stromen. Dat tilt het ijs tijdelijk op. Hoe dunner het ijs wordt, hoe gemakkelijker brokken loskomen. Precies dat proces zorgde voor de extra vijf kilometer verlies in de lente van 2023.
Waarom dit gletsjerprobleem iedereen raakt
Hektoria zelf is niet de grootste gletsjer. 但 de manier waarop hij verdween, kan ook gebeuren bij grotere gletsjers. Als de schilden van drijvend ijs verdwijnen, worden gletsjers direct verbonden met de oceaan. Dat gebeurt nu al in Groenland en Alaska. Als grote brokken ijs afbreken en in de zee vallen, stijgt de zeespiegel. En dat raakt kustgebieden wereldwijd.
Nieuwe satellieten houden de ijsverandering nauwkeurig bij
Wetenschappers krijgen steeds betere instrumenten om dit soort gebeurtenissen te volgen. Twee nieuwe satellieten van de NASA, NISAR en SWOT, kunnen ijsbewegingen op centimeterschaal meten. Ze kunnen ook de vorm van het ijs en de hoogte van het water nauwkeurig volgen. Met die gegevens proberen onderzoekers te achterhalen welke gletsjers nog meer kwetsbaar zijn.
Een signaal dat het ijs niet meer is zoals vroeger
De Hektoria-gletsjer is een voorbeeld van wat er gebeurt als het klimaat verandert. Tien jaar geleden zouden wetenschappers verbijsterd zijn geweest door zo’n snelle verdwijning. Nu weten ze dat dit soort gebeurtenissen vaker voorkomen. We kunnen de veranderingen beter volgen, maar het ijs verdwijnt nog steeds sneller dan we begrijpen.
De gebeurtenissen rond Hektoria tonen niet alleen de ondergang van één ijsmassa. Ze vormen een waarschuwing voor het klimaat dat nog steeds in beweging is.