Σε περίμενε, Υπάρχουν Πετρώματα της Σελήνης στη Γη;
Θέλω να σου πω κάτι που με σόκαρε όταν το διάβασα για πρώτη φορά.
Η NASA δημοσίευσε πρόσφατα φωτογραφίες από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Δείχνουν ένα παράξενο, φωτεινό σημείο στη νότια Μαδαγασκάρη. Και εδώ είναι το τρελό: αυτό το πέτρωμα μοιάζει ακριβώς με αυτό που καλύπτει την επιφάνεια της Σελήνης. Όχι μεταφορικά. Το ίδιο ακριβώς είδος πετρώματος.
Το σχηματισμό τον λένε Saririaky anorthosite massif και καλύπτει περίπου 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα στη νότια Μαδαγασκάρη. Από το διάστημα, ξεχωρίζει σαν μια λαμπερή κηλίδα πάνω στο ξηρό, σκοτεινό τοπίο γύρω του. Είναι το είδος του πράγματος που σε κάνει να σταματάς και να σκέφτεσαι πόσο παράξενος και υπέροχος είναι ο πλανήτης μας.
Τι Έχει το Anorthosite;
Ας γίνω λίγο επιστημονικός για μια στιγμή (αλλά υπόσχομαι να το κρατήσω απλό).
Το anorthosite είναι ένα πυριγενές πέτρωμα — σημαίνει ότι σχηματίστηκε από λιωμένο υλικό που ψύχθηκε και στερεοποιήθηκε βαθιά μέσα στη Γη. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι η σύνθεσή του: αποτελείται κυρίως από ένα ορυκτό που λέγεται πλαγιόκλαστο, το οποίο είναι απίστευτα ανοιχτόχρωμο και ανακλαστικό.
Σου θυμίζει κάτι; Αυτό συμβαίνει επειδή οι φωτεινές, ορατές υψηλές περιοχές της Σελήνης αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από anorthosite! Όταν κοιτάς τη Σελήνη μια καθαρή νύχτα και βλέπεις αυτές τις χλωμές, σχεδόν φανταστικές περιοχές, βλέπεις τεράστιες αποθέσεις αυτού του ίδιου τύπου πετρώματος.
Στη Γη, το anorthosite είναι σπάνιο αλλά όχι άγνωστο. Μπορείς να το βρεις σε σημαντικές ποσότητες στον ανατολικό Καναδά, τη Σκανδιναβία, τη νότια Ινδία και τη Μαδαγασκάρη. Αλλά ο σχηματισμός Saririaky είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακός επειδή σχηματίζει ένα σχεδόν τέλειο κυκλικό σχήμα που διακρίνεται εύκολα από ψηλά.
Ένα Πέτρωμα Παλαιότερο από τους Περισσότερους Δεινόσαυρους
Εδώ τα πράγματα γίνονται πραγματικά ενδιαφέροντα.
Οι γεωλόγοι εκτιμούν ότι ο σχηματισμός Saririaky είναι τουλάχιστον 600 εκατομμυρίων ετών. Είναι αδύνατο να το συλλάβεις. Για σύγκριση, οι δεινόσαυροι δεν εμφανίστηκαν παρά περίπου 230 εκατομμύρια χρόνια πριν. Αυτό το πέτρωμα καθόταν ήδη εκεί, περιμένοντας να συμβεί οτιδήποτε, τη στιγμή που η πολύπλοκη ζωή στη Γη ήταν ακόμα παράξενοι, μαλακοί οργανισμοί που επέπλεαν στους ωκεανούς.
Αλλά η ιστορία γίνεται ακόμα καλύτερη όταν κοιτάς τα πετρώματα γύρω από το Saririaky.
Το Επικό Ταξίδι των Ηπείρων που Συγκρούστηκαν
Το μασίφ Saririaky βρίσκεται σε αυτό που οι γεωλόγοι αποκαλούν ζώνη πλαστικής διατμησης — μια περιοχή όπου τα πετρώματα συμπιέζονται, τεντώνονται και στρέφονται από τεράστιες δυνάμεις βαθιά μέσα στο φλοιό της Γης. Κάτω από ακραία θερμότητα και πίεση, το στερεό πέτρωμα δεν απλά σπάει — μπορεί στην πραγματικότητα να λυγίσει και να ρεύσει σαν καραμελωμένο.
Τα πετρώματα γύρω από το Saririaky διηγούνται την ιστορία μιας από τις πιο δραματικές στιγμές στην ιστορία της Γης: τον σχηματισμό της Γκοντβάνα.
Η Γκοντβάνα ήταν μια υπερήπειρος που περιλάμβανε κομμάτια από αυτό που σήμερα ονομάζουμε Αφρική, Ινδία, Μαδαγασκάρη, Αυστραλία και Ανταρκτική. Περίπου 500-600 εκατομμύρια χρόνια πριν, αυτά τα τεράστια ηπειρωτικά τμήματα συγκρούστηκαν, αναδιαμορφώνοντας τεράστια τμήματα του φλοιού της Γης. Η θερμότητα και η πίεση από αυτές τις συγκρούσεις μετέτρεψαν κυριολεκτικά το τοπίο.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι απίστευτες δυνάμεις αυτής της ηπειρωτικής σύγκρουσης μπορεί να τέντωσαν και να διαχώρισαν το αρχικό σώμα anorthosite. Υπάρχει ένα ακόμα μασίφ anorthosite περίπου 60 χιλιόμετρα βόρεια του Saririaky που μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι κάποτε ήταν συνδεδεμένο με αυτό. Πιστεύουν ότι αυτοί οι δύο σχηματισμοί ήταν αρχικά ένα μεγάλο σώμα που τεντώθηκε σε ξεχωρισμάτα κομμάτια από τεκτονικές δυνάμεις — μια διαδικασία που ονομάζεται "boudinage."
Τι λες για αυτό; Δύο κομμάτια πετρώματος σαν της Σελήνης, χωρισμένα από εκατομμύρια χρόνια ηπειρωτικού δράματος.
Γιατί οι Επιστήμονες Είναι Τόσο Ενθουσιασμένοι
Αυτό που πραγματικά ενθουσιάζει τους γεωλόγους με το anorthosite: δεν είναι απλά ενδιαφέρον για την ιστορία της Γης — μπορεί να είναι το κλειδί για να καταλάβουμε πώς σχηματίστηκε η Σελήνη μας εξ αρχής.
Οι υψηλές περιοχές της Σελήνης πλούσιες σε anorthosite είναι πάνω από 4 δισεκατομμύρια χρόνων. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι λίγο μετά τον σχηματισμό της Σελήνης, αυτή ήταν καλυμμένη με έναν παγκόσμιο ωκεανό λιωμένου βράχου (magma, αν θες τον τεχνικό όρο). Καθώς αυτός ο ωκεανός magma ψυχόταν, ελαφρύτερα ορυκτά όπως το πλαγιόκλαστο επέπλευσαν στην επιφάνεια και κρυσταλλώθηκαν, σχηματίζοντας τελικά τον φλοιό anorthosite της Σελήνης.
Όταν οι αστροναύτες του Apollo έφεραν πίσω δείγματα σεληνιακού anorthosite, οι επιστήμονες επιτέλους είχαν πραγματικά σεληνιακά πετρώματα να μελετήσουν. Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: έχουμε μόνο τόση ποσότητα από αυτό το υλικό. Οι επίγειοι σχηματισμοί anorthosite γίνονται ανεκτίμητοι για σύγκριση.
Ενδιαφέρον είναι ότι μία από τις καλύτερες αντιστοιχίες για σεληνιακό anorthosite δεν βρίσκεται στη Μαδαγασκάρη — είναι στα Beartooth Mountains της Montana. Η σύνθεση αυτών των πετρωμάτων είναι αξιοσημείωτα παρόμοια με αυτό που βρίσκουμε στη Σελήνη, καθιστώντας τα ιδανικά φυσικά εργαστήρια για τη μελέτη των ίδιων γεωλογικών διεργασιών που διαμόρφωσαν το σεληνιακό μας γείτονα.
Η Μεγαλύτερη Εικόνα
Δεν ξέρω για σένα, αλλά εγώ βρίσκω αυτά τα πράγματα απίστευτα ταπεινωτικά.
Μιλάμε για πετρώματα στη Γη που μας συνδέουν με τη Σελήνη, με αρχαίες υπερηπείρους, με διεργασίες που συνέβησαν δισεκατομμύρια χρόνια πριν. Ο σχηματισμός Saririaky κάθεται εκεί για 600 εκατομμύρια χρόνια, αντέχοντας ηπειρωτικές συγκρούσεις, σεισμούς και ό,τι άλλο μπορούσε να ρίξει ο δυναμικός μας πλανήτης — διατηρώντας ένα αρχείο γεγονότων που διαμόρφωσαν όχι μόνο τη Μαδαγασκάρη, αλλά πιθανώς όλο το νότιο ημισφαίριο.
Μερικές φορές οι πιο καταπληκτικές ανακαλύψεις δεν είναι αυτές που ταξιδεύουν ως εμάς από μακρινούς κόσμους. Μερικές φορές είναι ήδη εδώ, κρυμμένες μπροστά στα μάτια μας, περιμένοντας να σηκώσουμε το βλέμμα από το τηλέφωνό μας και να παρατηρήσουμε ότι ο πλανήτης μας είναι γεμάτος μυστικά.
Λοιπόν, την επόμενη φορά που κοιτάξεις τη Σελήνη, θυμήσου: μέρος αυτής της ίδιας ιστορίας είναι γραμμένο σε ένα φωτεινό σημείο αρχαίου πετρώματος στη νότια Μαδαγασκάρη. Και δεν είναι αυτό κάπως όμορφο;
Πηγή: ScienceDaily