HD 3167 b: Ο Πλανήτης που Δεν Έπρεπε να Υπάρχει

Θα σας πω κάτι. Όταν το διάβασα για πρώτη φορά, νόμισα ότι έκανα λάθος. Διάβασα ξανά. Και ξανά.

Ένας πλανήτης τόσο καυτός που η επιφάνειά του είναι λιωμένο magma. Θερμοκρασίες που κάνουν την Αφροδίτη να μοιάζει με δροσερό πικνίκ. Και όμως... έχει ατμόσφαιρα.

Ναι, και εμένα μου φάνηκε περίεργο.

Τι Είναι αυτός ο Πλανήτης;

Στα 154 έτη φωτός από εμάς, στον αστερισμό των Ιχθύων, βρίσκεται ο HD 3167 b. Ένας βραχώδης "υπερ-Γη" με σύσταση πιθανότατα παρόμοια με τον δικό μας πλανήτη.

Το περίεργο; Κάνει μια ολόκληρη τροχιά γύρω από τον ήλιο του σε μία μόλις μέρα. Φανταστείτε να περνάτε τα γενέθλια, τα Χριστούγεννα και όλες τις γιορτές μέσα σε 24 ώρες.

Η πλευρά που κοιτάζει τον ήλιο είναι βομβαρδισμένη με τέτοια ένταση που τα πετρώματα λιώνουν. Αυτοί οι πλανήτες ονομάζονται "κόσμοι magma" — και δεν είναι ακριβώς τουριστικός προορισμός.

Το πραγματικά τρελό όμως: σύμφωνα με όσα ξέραμε, αυτός ο πλανήτης δεν θα έπρεπε να έχει ατμόσφαιρα καθόλου.

Γιατί Αυτό Είναι Σημαντικό;

Επιτρέψτε μου να εξηγήσω.

Όταν ένας πλανήτης βρίσκεται τόσο κοντά στον ήλιο του, συμβαίνουν δύο καταστροφικά πράγματα. Η βαρύτητα και η ακτινοβολία του άστρου "ξεγυμνώνουν" την ατμόσφαιρα — αυτό λέγεται "ατμοσφαιρική διαφυγή". Ταυτόχρονα, υψηλής ενέργειας φωτόνια χτυπούν τα μόρια και τα εκτοξεύουν στο διάστημα.

Όσο πιο κοντά είσαι, τόσο χειρότερα.

«Το εκπληκτικό είναι ότι όσο πιο κοντά βρίσκεται ένας βραχώδης πλανήτης στο άστρο του, τόσο δυσκολότερα κρατάει ατμόσφαιρα», λέει ο Edwin Kite, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. «Κι όμως, φαίνεται πως πολλοί από αυτούς τους κόσμους magma τα καταφέρνουν.»

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο The Astrophysical Journal Letters και αφορά τον πιο "ψυχρό" κόσμο magma που έχει βρεθεί με ενδείξεις ατμόσφαιρας. Τι σημαίνει "ψυχρό"; Λιγότερο καυτός από τους άλλους — αλλά πάλι αρκετά καυτός για να λιώσει πέτρα.

Πώς Βλέπεις Ατμόσφαιρα στα 154 Έτη Φωτός;

Εδώ γίνεται ενδιαφέρον.

Η ομάδα χρησιμοποίησε το James Webb Space Telescope με μια τεχνική που ονομάζεται "δευτερεύουσα έκλειψη". Απλά λογική:

Όταν ο πλανήτης περνάει πίσω από τον ήλιο του, οι επιστήμονες μετρούν πόσο φως μπλοκάρεται. Μετά συγκρίνουν με τη στιγμή που ο πλανήτης είναι ορατός μπροστά από τον ήλιο.

Η διαφορά αποκαλύπτει την υπέρυθρη ακτινοβολία που εκπέμπει ο ίδιος ο πλανήτης — δηλαδή τη θερμοκρασία του.

Το κλειδί;

Αν ένας πλανήτης δεν έχει ατμόσφαιρα, η πλευρά που κοιτάζει τον ήλιο θα έπρεπε να φτάσει τη μέγιστη θεωρητική θερμοκρασία. Τίποτα δεν την ψύχει.

Αν έχει ατμόσφαιρα όμως, εκείνα τα μόρια δρουν σαν κουβέρτα. Μεταφέρουν θερμότητα στη νυχτερινή πλευρά και αντανακλούν μέρος του φωτός. Η πλευρά ημέρας μένει πιο δροσερή.

Μάντεψε τι βρήκαν στον HD 3167 b. Είναι αισθητά πιο ψυχρός από ό,τι αναμενόταν. Κάτι λειτουργεί σαν θερμικό "μαξιλάρι". Κάτι = ατμόσφαιρα.

Τι Είδους Ατμόσφαιρα Έχει;

Και εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίεργα.

Οι επιστήμονες περίμεναν ότι τυχόν ατμόσφαιρα σε τέτοιους κόσμους θα αποτελούνταν από εξατμισμένα πετρώματα — πυριτικά μέταλλα που "έβρασαν" από την επιφάνεια.

Αλλά όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι ίσως περιέχει βαρύτερα αέρια. Διοξείδιο του άνθρακα. Μονοξείδιο. Ακόμα και υδρατμούς.

«Εξαιρετικό αποτέλεσμα γιατί δείχνει ότι οι βραχώδεις πλανήτες μπορούν να κρατήσουν ατμόσφαιρα κάτω από ακραίες συνθήκες», σχολιάζει ο Kite. «Αυτοί οι πλανήτες είναι πολύ καυτοί για ζωή, αλλά μελετώντας τους μαθαίνουμε πράγματα που ισχύουν για άλλους κόσμους.»

Γιατί Να Νοιαστείς για έναν Πλανήτη που Δεν Χωράει Τίποτα;

Ξέρω τι σκέφτεσαι. "Ωραία η επιστήμη, αλλά τι με αφορά;"

Εδώ είναι η απάντηση: Ζούμε σε έναν βραχώδη πλανήτη με ατμόσφαιρα. Κανείς δεν ξέρει ακριβώς γιατί η Γη κράτησε τον αέρα της ενώ άλλοι κόσμοι τον έχασαν.

Μελετώντας αυτές τις ακραίες περιπτώσεις, οι επιστήμονες χτίζουν καλύτερα μοντέλα πλανητικής εξέλιξης.

Βλέπεις, πριν δισεκατομμύρια χρόνια, η πρώιμη Γη μπορεί να έμοιαζε με έναν τέτοιο κόσμο magma. Σε κάποιο σημείο, κάτι άλλαξε. Μελετώντας αυτούς τους "καυτούς" πλανήτες, ίσως καταλάβουμε την ιστορία του δικού μας.

Και για να το πούμε απλά: Οι πλανήτες συνεχίζουν να μας εκπλήσσουν. Βρίσκουμε κόσμους που δεν έπρεπε να υπάρχουν σύμφωνα με τα μοντέλα μας. Αυτό σημαίνει ότι η κατανόησή μας για το σύμπαν εξελίσσεται συνεχώς.

Η ομάδα σχεδιάζει παρατηρήσεις σε 10 ακόμα υπερκαυτούς κόσμους magma. Ο στόχος είναι να βρουν τη θερμοκρασία-κατώφλι όπου ένας πλανήτης αλλάζει από "χωρίς ατμόσφαιρα" σε "με ατμόσφαιρα".

Μείνε συντονισμένος. Το σύμπαν έχει ακόμα πολλά να μας δείξει.

Πηγή: ScienceDaily, "Webb finds a surprising atmosphere on a scorching lava world