Het heelal doet nog steeds raar — en dat is juist geweldig

Goed nieuws voor iedereen die de afgelopen maanden ongerust was: het universum versnelt gewoon door. Sterker nog, die verontrustende studie van vorig jaar? Die kenden we al een beetje.

Wat was er aan de hand?

Laat me even uitleggen wat er gebeurde. Onderzoekers uit Zuid-Korea kwamen vorig jaar met de suggestie dat de uitdijing van het heelal misschien wel aan het vertragen was. Alsof de kosmos op de rem ging staan. Dat klonk nogal alarmistisch, en terecht.

Nu heeft een team van astrofysici laten weten: niet dus. Het heelal blijft gewoon versnellen, zoals we altijd al dachten. Niks aan het handje.

Maar wacht — dit is geen triomfmoment. Het is meer zo'n opluchting-van-een-relatie-met-een-vervelende-collega-soortmoment. "Oké, fijn. Nu kunnen we door met de échte vraag."

En die echte vraag? Waarom gebeurt dit eigenlijk?

De kosmische ballon die maar blijft opblazen

Stel je voor: je gooit een bal omhoog. Normaal gesproken gaat ie omhoog, verliest snelheid, en komt weer naar beneden. Logisch toch?

Zo verwachtten wetenschappers ook dat het heelal zou reageren na de oerknal. Die enorme explosie gaf alles een push, en daarna zou de zwaartekracht alles moeten afremmen. Langzaam maar zeker.

Behalve dat het niet zo werkte.

Het heelal dijt uit. En het versnelt. En blijft versnellen.

Om dit te meten gebruiken sterrenkundigen Type Ia supernovae — dat zijn ster-explosies met een vrij voorspelbare helderheid. Je kunt ze zien als kosmische vuurtorens. Door te kijken hoe fel ze vanaf de aarde lijken, kun je uitrekenen hoe ver ze weg zijn en hoe het heelal zich in de loop der tijd heeft uitgerekt.

Waar ging die andere studie mis?

Hier wordt het technisch, maar ik hou het kort, beloofd.

Het Zuid-Koreaanse team maakte een paar denkfouten. Ten eerste behandelden ze de leeftijd van een heel sterrenstelsel alsof dat hetzelfde was als de leeftijd van de ster die daar uiteindelijk ontplofte. Stelsels zijn oud, maar de sterren erin worden op verschillende momenten geboren. Dat is alsof je zegt dat alle huizen in een stad in hetzelfde jaar zijn gebouwd omdat de stad zelf oud is.

Daarnaast hielden ze geen rekening met de massa van de stelsels waar die supernovae in zaten. En dat is belangrijk, want zwaardere stelsels kunnen de evolutie van sterren beïnvloeden. In de moderne kosmologie is dat standaardpraktijk.

Het leger des仙人

Deze nieuwe analyse kwam niet zomaar van een willekeurig groepje. Er zaten twee Nobelprijswinnaars in: professor Adam Riess en professor Brian Schmidt. Die jongens wonnen in 2011 de Nobelprijs voor Natuurkunde — voor het ontdekken van die kosmische versnelling.

Als zulke zware namen zeggen "onze oorspronkelijke metingen kloppen nog steeds", dan luister je.

Professor Riess verwoordde het treffend: "Bijzondere beweringen vereisen bijzonder zorgvuldig onderzoek." Wetenschapstaal voor: "Laten we niet alles wat we de afgelopen decennia hebben opgebouwd weggooien op basis van één breekbare analyse."

Het echte mysterie blijft

Hier wordt het spannend.

Dat we onze metingen hebben bevestigd, betekent niet dat we begrijpen wat er aan de hand is.

Die "mysterieuze kracht" die voor de versnelling zorgt? We noemen het donkere energie. En het is een van de grootste raadsels in de moderne fysica. We weten dat het bestaat, we zien de effecten ervan — maar wat het daadwerkelijk is? Geen idee.

Sommige mensen noemen het anti-zwaartekracht, wat cool klinkt maar niks verklaart. Het is eerder: "er is iets dat het heelal sneller laat uitdijen, en we hebben geen flauw benul waarom."

Dr. Phil Wiseman van de Universiteit van Southampton verwoordde het perfect: "Door te bewijzen dat onze metingen kloppen, kunnen we ons weer richten op de vraag wat donkere energie nu eigenlijk is, in plaats van te twijfelen of het überhaupt bestaat."

Waarom dit belangrijk is

Je vraagt je misschien af waarom dit allemaal relevant is, als het miljarden lichtjaren verderop gebeurt.

Hierom: begrip van de fundamentele aard van ons universum helpt ons te begrijpen waar we zijn en wat onze plek is. Plus: donkere energie vormt ongeveer 68% van het heelal. Dat is... nogal veel van iets dat we niet begrijpen.

Maar er is meer. Dit hele voorval laat zien hoe wetenschap moet werken. Iemand komt met een idee, anderen testen het, vinden fouten, en nu hebben we beter begrip. Dat is het wetenschappelijk proces op z'n mooist — zelfs wanneer de oorspronkelijke bewering niet overeind blijft.

Professor Mark Sullivan, ook van Southampton, verwoordde het goed: het blijft essentieel om gevestigde ideeën en waarnemingen te bevragen. Zo maken we vooruitgang — niet door alles klakkeloos te accepteren, maar door ons werk constant te controleren.

Dus waar staan we nu?

Nog steeds versnellend. Nog steeds niet wetend waarom. Nog steeds omhoogkijkend en ons afvragend wat we missen.

Maar eerlijk? Die onzekerheid is juist wat kosmologie zo opwindend maakt. We hebben onze metingen bevestigd, we weten dat het heelal iets raars doet, en nu kunnen we onze energie richten op dát raadsel oplossen.

Het heelal wordt groter. Onze vragen worden meer. En persoonlijk vind ik dat prachtig.

Nu, als jullie me willen excuseren — ik ga even naar de sterren kijken en nadenken over het bestaan. Zoals normale mensen doen.