Het geheime superwegennet onder je voeten

Oké, ik wil dat je even stopt en naar beneden kijkt. Gras, stoeptegels, aarde — maakt niet uit wat er ligt. Stel je nu eens voor dat zich net onder dat oppervlak een levend netwerk van draden bevindt. Als je ze allemaal achter elkaar zou leggen, reiken ze bijna een miljard keer de afstand van de aarde tot de zon.

Ja. Mijn hersenen deden ook even pauzeer toen ik dit las.

Onderzoekers publiceerden onlangs bevindingen in Science die mijn wereldbeeld flink hebben opgeschud. Voor het eerst hebben ze de wereldwijde verspreiding in kaart gebracht van zogenaamde arbusculaire mycorrhiza-schimmels. Dit zijn niet de paddenstoelen die je misschien voor je ziet — het zijn microscopisch kleine draadachtige structuren die het meest uitgebreide communicatie- en transportsysteem vormen waar je waarschijnlijk nog nooit van hebt gehoord.

Wat zijn deze schimmelnetwerken precies?

Hier wordt het pas echt interessant: deze schimmels zitten niet voor niets onder de grond. Ze vormen echte partnerschappen met ongeveer 70% van alle plantensoorten op aarde. Planten maken koolstof aan via fotosynthese en delen een deel daarvan met hun schimmelpartners. In ruil daarvoor fungeren de schimmels als een soort verlengstuk van het wortelstelsel, waardoor planten voedingsstoffen en water uit een veel groter gebied kunnen opnemen dan ze ooit alleen zouden kunnen bereiken.

Denk eraan als de oudste vriendschap ter wereld — een die al meer dan 450 miljoen jaar meegaat.

En weet je wat zo gek is? Wetenschappers schatten dat er in slechts één theelepel gezonde grond tot wel 10 meter (zo'n 32 voet!) aan mycorrhiza-netwerk kan zitten. Eén THEELEPEL. Ondertussen kan ik amper een kamerplant in leven houden.

De cijfers zijn werkelijk onvoorstelbaar

Laat me een paar cijfers met je delen, want volgens mij is het belangrijk om je dit echt te realiseren:

• De totale lengte van deze ondergrondse netwerken wereldwijd: ongeveer 110 biljoen kilometer
• Dat is om en nabij de 68 biljoen mijl
• Al deze schimmel-infrastructuur bevat zo'n 300 megaton koolstof — ruwweg 4 tot 6 keer de massa van alle levende mensen bij elkaar

De onderzoekers gebruikten machine learning, analyseerden meer dan 16.000 grondmonsters van over de hele wereld en pasten zelfs robotische beeldvorming toe om meer dan 300.000 levende schimmeldraden in laboratoria te bestuderen. Dit was geen gemakkelijke klus, maar de resultaten maken het meer dan de moeite waard.

Waar voelen deze netwerken zich het gelukkigst?

Uit het onderzoek blijkt dat graslanden ongeveer 40% van de totale arbusculaire mycorrhiza-schimmelinfrastructuur van de aarde herbergen. De dichtste netwerken worden voorspeld op een paar verbazingwekkende plekken: de overstroomde graslanden van Zuid-Soedan, de Everglades in Florida en het Tibetaanse plateau — allemaal echte schimmel-hotspots.

Maar hier komt het verontrustende deel, en volgens mij wordt het hier echt belangrijk voor ons mensen.

Landbouwgebieden tonen ongeveer 50% lagere netwerkdichtheid vergeleken met natuurlijke ecosystemen. Dit betekent dat onze landbouwmethoden mogelijk een van de belangrijkste natuurlijke koolstofopslagsystemen van de aarde verstoren.

Waarom zou het ons moeten interesseren?

Deze schimmelnetwerken zijn niet zomaar leuke weetjes — ze doen essentieel werk voor onze planeet. Het onderzoek schat dat AM-schimmelnetwerken jaarlijks ongeveer 4 miljard ton CO2-equivalent naar de bodem verplaatsen. Dat is ongeveer 11% van alle door de mens veroorzaakte koolstofdioxide-uitstoot, die wordt opgevangen en ondergronds opgeslagen door organismen die je niet eens met het blote oog kunt zien.

De onderzoekers omschreven deze netwerken als een van de "circulatiesystemen" van de aarde, omdat ze koolstof, voedingsstoffen en water door ondergrondse ecosystemen transporteren. In gezonde bodems kunnen deze schimmelnetwerken het effectieve fourageergebied van een plant tot wel 100 keer uitbreiden en voor meer dan 80% van de fosforbehoefte van een plant zorgen.

Best bijzonder, toch? Deze minuscuul kleine organismen doen klimaatwerk waar wij momenteel miljarden aan proberen te engineeren.

Wat kunnen we met deze kennis doen?

De onderzoekers hebben ook een interactieve visualisatie vrijgegeven, plus zoiets als de "Underground Atlas" waarmee iedereen deze verborgen netwerken kan verkennen. Ik heb er eerlijk gezegd veel te lang mee gespeeld.

Maar los van de fascinatie kan dit onderzoek daadwerkelijk beleid beïnvloeden. Als we weten waar deze schimmelnetwerken floreren en waar ze moeite hebben, kunnen we betere beslissingen nemen over landgebruik, landbouw en natuurbescherming.

Dr. Justin Stewart van de Society for the Protection of Underground Networks zei het treffend: "Het is moeilijk om het belang en de enorme omvang van deze schimmels te overschatten."

Daar kan ik me alleen maar bij aansluiten.

De conclusie

Elke keer dat je naar buiten loopt, loop je over een van de meest geavanceerde en uitgebreide biologische netwerken op de planeet. Deze schimmels onderhouden al miljoenen jaren rustig de ecosystemen van de aarde, helpen planten communiceren en slaan koolstof op — lang voordat er ooit mensen waren.

De volgende keer dat iemand je vertelt dat kleine dingen er niet toe doen, vertel ze dan over de 110 biljoen kilometer aan schimmelnetwerk dat op dit moment druk bezig is om onze planeet leefbaar te houden.

Soms gebeuren de belangrijkste dingen waar niemand kijkt. En blijkbaar is waar niemand kijkt zo'n 15 centimeter onder de grond.

Wil je de ondergrondse schimmelkaarten zelf verkennen? Het onderzoeksteam heeft een interactieve visualisatie vrijgegeven waarmee je deze netwerken vanuit een heel nieuw perspectief kunt bekijken. Wetenschap is geweldig, mensen.