Τι κρύβεται μέσα στα απολιθώματα;

Πάρε μια βαθιά ανάσα πριν συνεχίσεις.

Για δεκαετίες, οι παλαιοντολόγοι δούλευαν με μια σχετικά απλή υπόθεση: όταν κάτι απολιθώνεται, τέλειωσε. Τα οστά μεταλλώνονται, οι μαλακοί ιστοί εξαφανίζονται, και αυτό που μένει είναι μια πέτρινη αποτύπωση του ζώου που πέθανε εκατομμύρια χρόνια πριν.

Λογικό, σωστά;

Ε, λοιπόν... ίσως όχι και τόσο.

Τι βρήκαν;

Μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ δημοσίευσε κάτι που μετά βίας χωράει στο μυαλό: εντόπισαν υπολείμματα κολλαγόνου σε έναν Εντμοντόσαυρο. Για όσους δεν ξέρουν, ο Εντμοντόσαυρος ήταν ο παχουλός δεινόσαυρος με το ράμφος πάπιας.

Το συγκεκριμένο δείγμα χρονολογείται από την εποχή που εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι — πριν περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το απολίθωμα ήταν ένα ιερό οστό (το τμήμα της σπονδυλικής στήλης που ενώνεται με τη λεκάνη), βάρους περίπου 22 κιλών. Βρέθηκε στην περίφημη Θέση του Κρημνού της Κόλασης στη Νότια Ντακότα — ένα σημείο όπου βγαίνουν συνέχεια απολιθώματα από την ύστερη Κρητιδική περίοδο.

Η στιγμή της αλήθειας

Αυτό που έκανε την έρευνα ξεχωριστή ήταν η τεχνική: χρησιμοποίησαν φασματομετρία μάζας. Απλά, είναι ένας τρόπος να αναγνωρίζεις μόρια από το βάρος και τη χημική τους σύσταση.

Και εκεί βρήκαν υδροξυπρολίνη — ένα αμινοξύ που υπάρχει μόνο στο κολλαγόνο όταν βρίσκεται μέσα σε οστό.

Η παρουσία αυτού του μικρού μορίου λέει ένα πράγμα: ναι, υπάρχει εδώ κολλαγόνο. Όχι μόλυνση. Όχι κάτι που μπήκε αργότερα. Το αυθεντικό υλικό — ή τουλάχιστον ό,τι έχει απομείνει μετά από 66 εκατομμύρια χρόνια.

Ο καθηγητής Στιβ Τέιλορ, που ηγήθηκε της έρευνας, το είπε απλά: τα οργανικά βιομόρια όπως το κολλαγόνο "φαίνεται να υπάρχουν σε κάποια απολιθώματα."

Τι σημαίνει αυτό;

Πρώτον, κλείνει ένα από τα πιο δυνατά επιχειρήματα των σκεπτικιστών. Κάθε φορά που κάποιος έβρισκε ίχνη πρωτεϊνών σε απολιθώματα, οι κριτικοί φώναζαν "μόλυνση!" — ίσως μπήκε από το χώμα, ίσως από το χέρι που το πήρε, ίσως από μικρόβια αργότερα.

Τώρα, η απόδειξη είναι πιο δυνατή.

Δεύτερον — και αυτό μου αρέσει περισσότερο — ο Τέιλορ προτείνει κάτι πρακτικά τρελό: Να ξανακοιτάξουμε παλιές εικόνες από μικροσκόπια που υπάρχουν σε αρχεία εδώ και έναν αιώνα. Αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε διατηρημένο κολλαγόνο σε αυτές τις παλιές φωτογραφίες, τότε έχουμε ήδη μια στοίβα υποψήφιων δειγμάτων που δεν είχαν εξεταστεί ποτέ με σύγχρονες τεχνικές.

Φαντάσου το σαν να ανακαλύπτεις ότι η γιαγιά σου είχε κρυμμένους θησαυρούς στη σοφίτα της — και δεν το ήξερες.

Το μεγάλο ερώτημα

Φυσικά, υπάρχει ακόμα ένα μυστήριο. Οι πρωτεΐνες είναι φτιαγμένες να διασπώνται. Αυτό κάνουν. Πώς λοιπόν επέζησε το κολλαγόνο — ή τουλάχιστον θραύσματά του — για δεκάδες εκατομμύρια χρόνια;

Κανείς δεν ξέρει ακόμα.

Αλλά εδώ είναι η ομορφιά της επιστήμης: μια ανακάλυψη ανοίγει δεκάδες νέες ερωτήσεις.

Τι ακολουθεί;

Σκέψου τι θα σήμαινε να συγκρίνουμε κολλαγόνο ανάμεσα σε διαφορετικά είδη δεινοσαύρων. Φαντάσου να παίρνουμε στοιχεία για τις βιολογικές τους σχέσεις που η κλασική ανατομία δεν μπορούσε να μας δώσει.

Δεν μιλάμε για Jurassic Park. Δεν βγάζουμε DNA ούτε φτιάχνουμε δεινοσαύρους σε εργαστήρια. Αλλά πλησιάζουμε στην κατανόηση αυτών των ζώων σε μοριακό επίπεδο.

Την επόμενη φορά που θα δεις έναν σκελετό δεινοσαύρου σε μουσείο, στάσου για μια στιγμή. Ίσως αυτό που κοιτάς να μην είναι μόνο πέτρα.

Ίσως να κρύβονται ακόμα κομματάκια του αρχικού ζώου, περιμένοντας να τα διαβάσουμε.

Απίστευτο, δεν είναι;