De Code die Amerika 67 jaar lang achtervolgde
Oké mensen, ik moet jullie iets vertellen waar de true crime-wereld volledig door in de ban is, en eerlijk gezegd? Het blies mijn geest volledig op toen ik er voor het eerst over las.
De Zodiac Killer. Je weet wel welke—hij terroriseerde Noord-Californië in de late jaren '60, stuurde cryptische berichten naar kranten en werd nooit gepakt. De man werd zo legendarisch dat David Fincher een hele film over hem maakte. En dit is het ding: hij is een van de beroemdste seriemoordenaars uit de Amerikaanse geschiedenis, en we weten nog steeds niet definitief wie hij was.
Tot nu toe? Misschien?
Maak kennis met Alex Baber: De man die geobsedeerd raakte
Er is deze 50-jarige man uit West Virginia genaamd Alex Baber. Hij werkte vroeger als bodyguard buiten Charleston. Niet echt de achtergrond die je zou verwachten voor iemand die misschien een van de grootste criminele mysteries van Amerika oplost, toch?
Maar Baber keek in 2007 de film Zodiac en raakte volledig gefixeerd op het kraken van de code. Specifiek wilde hij Z13 oplossen—de kortste van de vier codes die de moordenaar achterliet. We hebben het hier over slechts 13 tekens, voorafgegaan door "Mijn naam is..."
Dertien tekens. Dat is alles. Het hele ding.
Dus wat deed Baber? Hij leerde zichzelf forensische wetenschap en cryptografie met behulp van universitaire studieboeken. Hij leerde coderen. En een paar jaar geleden begon hij te experimenteren met AI.
Hier wordt het wild
Baber gaf zijn AI-programma de opdracht om potentiële namen te genereren die in de codestructuur zouden passen. Weet je wat eruit kwam?
Zeventig. Miljoen. Mogelijkheden.
Ik weet het niet hoe jullie het hebben, maar mijn brein kan dat getal niet eens bevatten. Maar hier komt het slimme gedeelte: Baber zat niet alleen maar te wachten om als een soort masochist 70 miljoen namen door te lezen. Hij kruiste ze tegen historische gegevens zoals burgerservicenummers en geboorteaktes.
En dit is wat ze vonden: ongeveer 93% van die namen behoorde toe aan mensen die nooit echt hebben bestaan. Ze waren verzonnen, bedacht of gewoon statistische geesten.
Zodra je die elimineert, en vervolgens iedereen wegfiltert die niet overeenkwam met de fysieke beschrijving van de Zodiac (wit, middelleeuws, ongeveer zes voet lang), houd je iets behapbaars over.
Het antwoord? Marvin Merrill.
De Black Dahlia-connectie geeft je kippenvel
Nu neemt dit verhaal een wending die eerlijk gezegd klinkt als iets uit een film.
Die naam—Marvin Merrill? Het bleek een bijnaam te zijn die werd gebruikt door Marvin Skipton Margolis.
Marvin Margolis was een verdachte bij de moord op Elizabeth Short.
Je kent haar misschien onder een andere naam: de Black Dahlia.
Als je deze zaak niet kent, laat me je de korte versie geven. Elizabeth Short was een 22-jarige aspirerende actrice die in 1947 dood werd gevonden in een park in Los Angeles. Ze was gruwelijk verminkt, haar lichaam was doormidden gesneden. Haar donkere haar en opvallende uiterlijk gaven haar die angstaanjagende bijnaam.
Het was een van de meest beruchte moordzaken van de 20e eeuw, en hij is nooit opgelost.
Nu weet ik het niet hoe jullie het hebben, maar het idee dat de Zodiac Killer en de moordenaar van de Black Dahlia dezelfde persoon zouden kunnen zijn—of in ieder geval met elkaar verbonden zijn—geeft me echt kippenvel. Dit zijn twee van de meest legendarische onopgeloste zaken uit de Amerikaanse true crime-geschiedenis. De mogelijkheid dat ze verbonden zijn?
Crimeverslaggever Michael Connelly, die een podcast host over Babers theorie, zei tegen de New York Times: "Ik twijfel geen moment."
Dat is nogal een gedurfde uitspraak.
Maar dit is wat de experts zeggen
Oké, nu moet ik even gas terugnemen en wat balans brengen—want niet iedereen is overtuigd.
Klaus Schmeh is een Duitse computerwetenschapper die meer dan een dozijn boeken over cryptologie heeft geschreven. Zijn mening? Z13 is waarschijnlijk onoplosbaar.
"De boodschap is gewoon te kort," vertelde Schmeh aan Popular Mechanics. "Er zijn simpelweg te veel mogelijkheden."
Dat is een terecht punt, eerlijk gezegd. Met slechts 13 tekens zijn er een bijna oneindig aantal mogelijke oplossingen. Hoe weet je echt dat je de juiste hebt?
Schmeh wijst de AI echter niet volledig af. Sterker nog, hij zegt iets wat me echt is bijgebleven:
"Op dit moment vallen de codes als rijpe vruchten van de bomen. De herfst van 2026 zal ongetwijfeld ingaan in de geschiedenis van de cryptologie. Dankzij AI-ondersteunde methoden worden cryptografische 'cold cases' die decennialang onoplosbaar bleven, plotseling één na het ander gekraakt."
Andere zaken worden ook gekraakt
Het blijkt dat Baber niet de enige is. AI blijkt nuttig te zijn in allerlei historische situaties van het ontcijferen van codes.
Neem Eren Bozbulut, een 22-jarige cybersecurity-onderzoeker uit Turkije. Hij gebruikte AI om versleutelde berichten te kraken die een Duitse spion genaamd Walter Koehler achterliet tijdens de Tweede Wereldoorlog. De AI vond de sleutel: een enkele pagina uit een Nederlands gebedenboek uit 1893.
Of denk aan Anton Zaytsev, een Russische ingenieur die een bericht uit het Koude Oorlog-tijdperk kraakte dat in een glazen fles in Kaliningrad was gevonden. De AI identificeerde de sleutel als een populair lied uit Oost-Duitsland—specifiek een lied dat geliefd was bij een socialistische jeugdorganisatie.
En het gaat niet alleen om oude codes. AI laat ook veelbelovende resultaten zien bij oude schriftsystemen. Google's DeepMind heeft een programma genaamd Ithaca dat wetenschappers helpt beschadigde Griekse inscripties te interpreteren door ontbrekende tekst te voorspellen. Er wordt ook gewerkt aan Lineair A—dat mysterieuze schriftsysteem dat de Minoërs ongeveer 3.000 jaar geleden gebruikten en dat we nog nooit volledig hebben kunnen ontcijferen.
Het potentieel hier is eerlijk gezegd overweldigend. Stel je voor wat we zouden kunnen leren over oude beschavingen als we eindelijk kunnen lezen wat ze hebben opgeschreven!
De addertje onder het gras (want die is er altijd)
Elonka Dunin is een cryptologie-expert en auteur, en zij biedt een cruciaal perspectief:
"AI is opmerkelijk goed in het verzinnen van dingen. Het hallucineert en vult gaten in."
Oei. Maar ze heeft gelijk. We hebben allemaal gehoord over AI-chatbots die vol vertrouwen onjuiste informatie presenteren alsof het de absolute waarheid is. Hetzelfde probleem bestaat bij het kraken van codes.
Dunin zegt het simpel: "Een oplossing die er goed uitziet, is niet noodzakelijkerwijs een oplossing. Je moet kunnen demonstreren hoe je daar gekomen bent."
Dus hoewel de resultaten opwindend kunnen zijn—en dat zijn ze—is er nog steeds de cruciale stap van verificatie. Je kunt de output niet zomaar vertrouwen. Je moet het proces begrijpen en bewijzen dat het standhoudt onder kritische blik.
Wat ik hiervan vind
Hier is mijn ongezouten mening, voor wat het waard is.
Ik vind wat Alex Baber heeft gedaan oprecht indrukwekkend. Dit is een man zonder formele training die geobsedeerd raakte door een 'cold case' en zichzelf meerdere disciplines heeft aangeleerd om een theorie na te jagen. Dat soort vastberadenheid en nieuwsgierigheid is precies het soort dat de wereld vooruit helpt.
Of hij het daadwerkelijk heeft opgelost? Dat is een andere vraag. De kortheid van Z13 maakt het inderdaad ontzettend moeilijk om te verifiëren. Er zal misschien nooit genoeg bewijs zijn om zijn oplossing met zekerheid te bevestigen of te ontkrachten.
Maar dit is wat ik het meest hoopgevend vind aan dit verhaal: AI gaat menselijke onderzoekers niet vervangen. Het wordt een hulpmiddel dat hen in staat stelt om sneller te werken en meer mogelijkheden te verkennen dan ooit tevoren. Baber zat niet alleen maar stil en liet de AI alles doen—hij stuurde het aan, filterde de resultaten en paste zijn eigen kritische denkvermogen toe.
En de bredere toepassingen zijn ongelooflijk. Codes uit de Tweede Wereldoorlog die gekraakt worden. Oude talen die mogelijk binnen bereik komen. Historische mysteries die generaties lang wetenschappers hebben verbaasd, die eindelijk hun geheimen prijsgeven.
Dat is behoorlijk geweldig als je erover nadenkt.
Is Marvin Merrill de Zodiac Killer? Dat zullen we misschien nooit zeker weten. Maar ik denk dat we een nieuw tijdperk van onderzoek ingaan—en persoonlijk kan ik niet wachten om te zien wat er als volgende gekraakt wordt.