De gekke wetenschap van schedelloze hersenen kweken

Stel je voor: wetenschappers kweken hersenen in een schaaltje. Geen complete koppen, maar klontjes weefsel die een beetje nadenken. Sciencefiction? Nee, het gebeurt in labs wereldwijd. Spannend en een tikje eng tegelijk.

Het begon in 2013. Onderzoekers leerden cellen om mini-hersendelen te vormen, organoids genaamd. 'Mini-hersenen' roepen ze ze vaak, maar dat irriteert de experts. Het klinkt te sensationeel.

Wat zijn organoids nou eigenlijk?

Een organoid is een simpel model, geen piepkleine kopie. Je begint met stamcellen of huidcellen die je omtovert tot stamcellen. Die groei je op in een bakje. Miljoenen zenuwcellen vormen verbindingen en bootsen hersendelen na.

Maar ze zijn oerprimitief. Slechts 0,002 procent van jouw hersencellen. Geen bloedvaten, geen zintuigen, niveau van een foetus van een paar weken oud.

Het echte spektakel: assembloids

Het coole zit in het koppelen. Meerdere organoids vormen een assembloid. Zo bootst het na hoe hersengebieden met elkaar praten.

Neem dit staaltje: vier organoids maken een pijnpad van hersenen naar ruggenmerg. Alles in een petrischaaltje. Ongelooflijk knap, maar ook een beetje griezelig.

Kunnen ze bewust worden?

De grote vraag: wat als we ze complexer maken? Ontstaat er dan bewustzijn in een bakje?

Experts zeggen: nee, nog lang niet. Bio-ethicus Alta Charo van Wisconsin: we snappen bewustzijn amper, laat staan hoe je het meet. Huidige organoids zijn te simpel, te geïsoleerd, te onrijp.

Neuroloog Sergiu Pașca van Stanford, maker van dat pijnpad, is stellig: dit zijn onafgewerkte modellen. Geen echte structuur, geen lijf, geen ervaringen.

Moeten we ons zorgen maken?

Wetenschappers blijven kalm. Pas als organoids 1000 keer groter worden, goed gevormd en aan een lijf hangen, dan praten we verder.

Voorlopig zijn we ver weg. De Amerikaanse National Academies brachten in 2021 een rapport uit: geen bewustzijn nu, maar blijf alert.

De échte ethische knoop

Meer discussie over implantaten in dierenhersenen. Dat is pas troebel. Hebben we dat recht? En welke plichten horen daarbij?

Geen slapende hersenen die ontwaken. Maar wel: hoe ver mogen we dieren aanpassen?

Kortom

Dit is nog het begin. Organoids helpen bij hersenontwikkeling en ziekten begrijpen. Fantastisch voor patiënten.

Bewustzijn in een schaaltje? Pure sf. Voorlopig zijn het slimme modellen.

Experts houden het in de gaten. Slim, want wetenschap sprint vooruit. Beter voorbereid dan verrast.

Gek hè?