Een Raadsel van Honderd Jaar, Ontraadseld
Speel even mee met dit spelletje: je splitst een standbeeld van ruim 7 meter doormidden, begraaft beide helften ergens in de Egyptische woestijn, en wacht 94 jaar tot iemand ze allebei vindt. Klinkt onmogelijk, toch?
Nou, dat is min of meer wat er gebeurde met dit waanzinnige standbeeld van Farao Ramses II.
In 1930 vond de Duitse archeoloog Günther Roeder het onderste deel van wat een kolossaal standbeeld van de farao moest zijn geweest — een van de legendarischste heersers uit de hele Egyptische geschiedenis. Hij ontdekte het zo'n 240 kilometer ten zuiden van Caïro, in een gebied dat ooit de oude stad Khemnu was (later Hermopolis Magna genoemd toen de Romeinen het overnamen). Dit was zeg maar de Gouden Hoek van het oude Egypte tijdens het Oude Rijk — een provinciale hoofdstad waar alle grote farao's zich profileerden.
Maar hier komt het: Roeder kon alleen maar de onderste helft vinden. Waar zat de rest? Niemand wist het. En bijna een eeuw lang bleef die vraag onbeantwoord.
De Jacht Wordt Heroepen
Spring naar voren naar maart 2024. Een Egyptisch-Amerikaans team, werkend in het kader van het zogenaamde "Project Stad van de Baviaan" (ja, echt — die naam verdient zijn eigen blogpost), maakte een aankondiging waar archeologen wereldwijd behoorlijk opgewonden van raakten.
Ze hadden het ontbrekende bovenstuk gevonden.
Laat me je even schetsen wat ze ontdekten: een fragment van bijna 4 meter hoog, met daarop Ramses II met zijn kenmerkende hoofdtooien inclusief die iconische koningscobra erop. Het standbeeld lag met de voorkant naar beneden in het stof, gewoon te wachten tot iemand het zou omdraaien als de meest monumentale pannenkoek aller tijden.
En hier wordt het echt gek: toen ze het voorzichtig opgroeven, vonden ze resten van blauwe en gele verf die nog steeds aan de steen kleefden. Stel je dat eens voor! Dit ding was geschilderd! We hebben allemaal die saaie zandstenen standbeelden in musea gezien, maar oorspronkelijk? Ze waren kleurrijk. Daar zmijt je van om, zeg.
Waarom Bleef Het Bewaard?
Een van de onderzoekers, Yvona Trnka-Amrhein van de University of Colorado Boulder, legde uit waarom het vinden ervan in goede staat zo'n gok was. De vindplaats ligt dicht bij de Nijl, en nadat de Aswan-stuwdam werd gebouwd, steeg het grondwaterpeil dramatisch. Dat vocht kan zandsteen over tijd helemaal vernietigen.
"Soms wordt zandsteen blootgelegd dat eigenlijk niet meer is dan zand of verweerd kalksteen," zei ze. "Het had gewoon een kluit rots kunnen zijn."
Maar dit was geen kluit rots. Tegen alle verwachtingen in was het standbeeld in opmerkelijk goede staat bewaard gebleven. Je mag wel van geluk spreken.
De Stukken Worden Teruggebracht
Zodra ze bevestigd hadden wat ze in handen hadden, diende het team een voorstel in om de twee helften te herenigen. Het Permanente Comité voor Oud-Egyptische Antieke Zaken zei ja, de restauratie begon in september 2025, en begin 2026 was het standbeeld eindelijk — eindelijk — weer heel.
Op zijn oorspronkelijke plek bij de noordelijke ingang van de tempel van El Asjmunein (waar het ruim 3.200 jaar geleden oorspronkelijk stond), meet het herenigde kolossale standbeeld nu zo'n 6,7 meter en weegt het ruim 40 ton. Het bestaat uit vier hoofdcomponenten: het bovenste en onderste rompdeel plus drie gebeitelde basisstenen.
En hier wordt het extra bijzonder van: dit is het eerste complete kolossale standbeeld uit Middel-Egypte, en het eerste dat met moderne archeologische methodes is onderzocht. Dat is nogal wat in de wereld van de Egyptologie.
Wat Komt Er Nu Aan?
Het team stopt hier niet. Gedurende 2026 en 2027 willen ze het gebied verkennen om de funderingen te lokaliseren van de tempelpylon die het standbeeld ooit bewaakte. Wie weet wat er verder nog begraven ligt?
Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik vind dit verhaal diep ontroerend. Twee helften van een standbeeld, bijna een eeuw van elkaar gescheiden, nu weer samen op precies dezelfde plek waar ze ruim drieduizend jaar geleden oorspronkelijk werden geplaatst. Er zit poëzie in.
Bovendien kunnen onderzoekers nu het standbeeld heel is en toegankelijk, die verfresten in detail bestuderen. We krijgen eindelijk te zien hoe dit gevaarte er werkelijk uitzag toen Ramses II het oorspronkelijk liet maken.
Soms betaalt geduld zich echt uit.