De thermometer van de oceaan

Luister, dit is best indrukwekkend: wetenschappers kunnen El Niño letterlijk zien ontstaan — vanuit de ruimte.

NASA's Sentinel-6 Michael Freilich satellite — oké, de naam klinkt alsof-ie uit een sciencefictionfilm komt — houdt de Grote Oceaan nauwgezet in de gaten. En recent heeft het ding iets gespot waar onderzoekers hun oren bij spitsen.

Er bouwt zich een enorme plak ongewoon warm water op voor de kust van Zuid-Amerika. We hebben het over watertemperaturen en zeespiegels die meetbaar hoger liggen dan normaal. De satellite is zo precies dat hij veranderingen kan detecteren van slechts fracties van centimeters, vanaf zo'n 1330 kilometer hoogte. Best gek, toch?

Wat is een Kelvin-golf? (Nee, dit wordt geen natuurkundetoets)

Nu wordt het spannend. Die opwarming hangt samen met iets dat een Kelvin-golf heet. Ga niet meteen met je ogen knipperen, ik leg het even simpel uit:

Stel je voor dat je met je vinger over het wateroppervlak van een zwembad veegt. Het water blijft niet zomaar op de plek waar je tikte — er ontstaat een golf die dwars door het hele zwembad reist. Kelvin-golven werken ongeveer hetzelfde, maar dan hoort de fantasie erbij: honderden kilometers breed en ze crosset de hele Stille Oceaan over.

Deze golven ontstaan wanneer de windpatronen boven het westelijke deel van de oceaan omslaan. In plaats van de gebruikelijke oostenwind gaan windsels de andere kant op. Daardoor kan al dat warme oppervlaktewater dat zich in het westen heeft opgehoopt, terugstromen richting Zuid-Amerika.

En hier komt het: als er meerdere Kelvin-golven achter elkaar ontstaan over een periode van maanden, kunnen El Niño-omstandigheden zich ontwikkelen. Het warme water hoopt zich op langs de kusten van Peru, Ecuador en Colombia, en plotseling heb je een El Niño-gebeurtenis te pakken.

Waarom zou je hierover moeten nadenken?

Je zou kunnen denken: "Leuk, de oceaan is wat warmer. En dan?"

Maar El Niño is veel meer dan alleen maar warm water. Het verandert fundamentele weerspatronen over de hele wereld. We hebben het over:

• Droogtes in sommige gebieden, terwijl andere gebieden compleet onder water komen te staan
• Verschuivingen in de jetstream die stormbanen verleggen
• Kettingreacties voor landbouw, watervoorraden en zelfs transport

Denk er zo over: de oceaan en de atmosfeer zijn beste vrienden die constant met elkaar kletsen. Wanneer het oceaanoppervlak in het oostelijke deel opwarmt, verandert dat hoe de atmosfeer zich gedraagt. Die atmosferische verandering plant zich vervolgens voort en beïnvloedt het weer duizenden kilometers verderop.

Sommige El Niño's zijn mild — die treffen vooral de gebieden rond de tropische Stille Oceaan. Maar de grote jongens? De gebeurtenissen van 1997-98 en 2015-16 veroorzaakten droogtes in Afrika, overstromingen in Californië en verstoorden ecosystemen en economieën wereldwijd.

De voorspelling? Afwachten maar

Hier komt het eerlijke antwoord van de wetenschappers: we weten nog niet hoe groot deze El Niño wordt.

"Hij begint op te stomen," zegt Josh Willis, zeeniveau-onderzoeker bij NASA's Jet Propulsion Laboratory. "We gaan zien hoe groot hij wordt."

El Niño-gebeurtenissen bereiken meestal hun piek tussen november en januari, dus we hebben nog een paar maanden te gaan voordat we het volledige plaatje hebben. Maar de tekenen zijn er, en NASA houdt alles scherp in de gaten.

Wat ik echt fascinerend vind aan deze hele situatie is hoe we technologie gebruiken om in wezen de vitale functies van de aarde te meten. We wachten niet passief tot El Niño arriveert — we volgen zijn polsslag, meten zijn temperatuur en houden zijn reis over de oceaan bij in bijna real-time.

Best bijzonder als je erover nadenkt.

Wat kunnen we met deze kennis doen?

Eerlijk? Voor de meesten van ons is er niet veel te doen behalve geïnformeerd blijven en misschien waarderen hoe ongelooflijk de techniek is die dit soort planeetmonitoring mogelijk maakt.

Maar voor boeren, waterbeheerders, nooddiensten en beleidsmakers is deze data goud. Hoe meer waarschuwing we krijgen over mogelijke weersextremen, hoe beter we ons kunnen voorbereiden.

De Sentinel-6 missie bewaakt onze oceanen al sinds 2020, en het maakt deel uit van een langere dataset die teruggaat tot 1992. Dat betekent dat wetenschappers al meer dan drie decennia de zeespiegel en oceaantemperaturen bijhouden. We zien letterlijk het klimaatverhaal van onze planeet zich ontvouwen,卫星baan na卫星baan.

Dus de volgende keer dat je hoort dat El Niño ergens ter wereld het weer beïnvloedt, onthoud dan: ergens daarboven in de ruimte helpt een satellite, vernoemd naar een NASA-wetenschapper, ons om het te zien aankomen.

Best cool, toch?

Bron: NASA/ScienceDaily