Toen de mens voor het eerst een beitel oppakte

Stel je voor dat je 430.000 jaar terugkijkt. Daar, aan de rand van een oud meer in Griekenland, gebruiken mensen houten werktuigen. Niet zomaar een tak die ze breken. Nee, ze hakken en snijden bewust. Dat verandert het beeld van onze verre voorouders.

Hout dat niet verging

Hout rot meestal weg. Daarom vinden we bijna nooit bewijs van wat mensen toen met hout deden. Maar op de plek Marathousa 1 bleven twee stukken hout bewaard. Eén van els, één van wilg of populier. Onder de microscoop zie je duidelijk de sporen van hakken en snijden.

Opzet, geen toeval

Die sporen vertellen iets belangrijks. Iemand wilde een stuk grond omspitten of bast verwijderen. En maakte daar een geschikt stuk gereedschap voor. Dat is geen instinct meer. Dat is een plan. Een oplossing bedenken voor een probleem.

Roofdieren in de buurt

Op dezelfde plek vonden onderzoekers ook groeven in hout. Die kwamen van een groot roofdier, misschien een beer. Terwijl mensen hun werktuigen maakten, liepen er dus gevaarlijke dieren rond. Het was geen rustige omgeving. Mensen jaagden er op olifanten en andere dieren, terwijl ze tegelijk moesten opletten voor roofdieren.

Een sprong in de tijd

Tot nu toe dachten we dat zulke gevormde houten werktuigen pas veel later voorkwamen. Deze vondst duwt de grens 40.000 jaar verder terug. En het gaat niet om constructiehout, maar om echte gebruiksvoorwerpen. Dat zegt iets over hoe mensen toen al dachten.

Niet alleen in Afrika

Tot deze ontdekking hadden we vooral aanwijzingen uit Afrika. Nu blijkt dat ook in Zuidoost-Europa mensen al zo’n niveau van gereedschap maakten. De vaardigheid was dus breder verspreid dan gedacht.

Wat we kunnen leren

Deze mensen waren geen simpele overlevers. Ze keken goed om zich heen, begrepen verschil in houtsoorten en wisten hoe ze iets nuttigs konden maken. Dat is hetzelfde soort slimheid dat later zou leiden tot steden en wetenschap.

Misschien moeten we ons idee van vooruitgang een beetje bijstellen. Niet alles begon pas bij de beschaving. De kiem lag al veel eerder.