De eerste Amerikanen: reuzenjagers pur sang

Dit verhaal zal je blik op onze voorouders voorgoed veranderen. De eerste mensen die voet zetten in Noord- en Zuid-Amerika waren, tenminste wat betreft de grootste dieren van het continent, levende uitsterfmachines.

Onderzoekers keken naar archeologische bewijzen van vijftig verschillende vindplaatsen, van Alaska tot aan Patagonië. Wat ze ontdekten? Fascinerend én een beetje triestig.

Op jacht naar het allergrootste

Gooi die beeld van scharrelde vroege Amerikanen die maar wat bij elkaar scharrelden maar meteen weg. Uit dit onderzoek blijkt namelijk dat ze maar één ding wilden: megaherbivoren. Mammoths, reusachtige grondluiaards, gomfotheren — gigantische beesten die meerdere ton wogen. We spreken over dieren die je vandaag de dag de adem zouden benemen.

Wetenschappers van de University of Alaska Fairbanks en McMaster University berekenden hoeveel voedsel verschillende diersoorten geleverd zouden hebben op deze oude kampen. De cijfers liegen er niet om: 83 tot 88 procent van al het eetbare vlees op deze plekken kwam van een handjevol reuzendieren.

Laat dat even bezinken. Acht tot negen van elke tien happen vlees die deze mensen aten, kwamen van mammoths en grondluiaards. Konijnen, herten, klein wild — dat was allemaal bijzaak.

Toeval? Nee hoor, overal dezelfde aanpak

Hier wordt het echt raar. Groepen mensen die elkaar nooit ontmoet kunnen hebben, leefden duizenden kilometers van elkaar vandaan, en toch ontwikkelden ze vrijwel identieke jachtstrategieën.

Denk aan de Eastern Beringians in Alaska en Yukon. De Clovis-mensen in het midden van de VS. De Fishtrait Projectile Point-mensen helemaal in Zuid-Amerika. Ze kwamen elkaar nooit tegen. Maar hun werktuigen? Opvallend gelijksoortig.

Zware, gegroefde speren ontworpen voor het neerleggen van enorme dieren. Slachtmessen gebouwd om door dikke huiden en kolossale gewrichten te snijden. Maar speciale gereedschappen voor het vangen van vissen? Voor het verwerken van zaden of planten? Vergeet het maar.

Het was alsof ze allemaal hetzelfde draaiboek lazen: "Zoek het grootste ding dat je kunt vinden en bedenk hoe je het doodt."

De slimme, maar ook een beetje destructieve verhuisstrategie

Nu wordt het écht interessant — en tegelijk een beetje treurig.

Normaal gesproken kost het ontzettend veel tijd om een nieuw ecosysteem te koloniseren. Je moet leren welke kleine dieren de moeite waard zijn om te vangen, welke planten je niet vergiftigen, welke vissen veilig zijn om te eten. Kennis die normaal gesproken generaties kost om op te bouwen.

Maar hier is de geniale shortcut: volg gewoon de mammoths.

Zoals onderzoeker Mat Wooller uitlegde: mammoths legden enorme afstanden af en bezetten enorme territoria. In plaats van zich aan te passen aan elk nieuw landschap, liften deze vroege jagers mee op de bestaande kennis van de mammoths. Ze volgden de kuddes. De kuddes wisten waar het beste gras was, waar waterbronnen lagen, welke routes veilig waren.

Vroege mensen veroverden de Americas niet door het continent te leren kennen — ze volgden simpelweg de grootste, meest betrouwbare voedselbron tot die hen overal naartoe leidde.

Verbluffend slim. Vreselijk voor de mammoths.

De golven van afscheid

Het onderzoek tekent een grimmige tijdlijn uit. Mensen arriveerden ergens, en binnen een paar eeuwen verdween de megafauna.

Grote zoogdieren verdwenen uit Alaska zo'n 13.300 jaar geleden, kort nadat mensen arriveerden. Het midden van het continent volgde zo'n 500 jaar later. En de reuzen van Zuid-Amerika waren rond 11.600 jaar geleden verdwenen.

Elke uitstervingsgolf volgde kort op de komst van de eerste mensen in dat gebied. Het patroon is onmiskenbaar, en eerlijk? Moeilijk te lezen zonder iets van verdriet te voelen.

Waarom konden ze zich niet aanpassen?

Hier wordt het trieste deel: deze dieren hadden geen schijn van kans.

Omdat megafauna evolueerde in een wereld zonder menselijke jagers, hadden ze nul instinctieve angst voor mensen. Geen aangeleerde schuwheid. Geen vluchtgedrag. Een mammoth had nog nooit een tweevoetig wezen met een speer gezien — dus toen een mens naderde, wist het niet dat het moest rennen.

Bovendien plantten deze dieren zich pijnlijk langzaam voort. Mammoths kregen om de paar jaar een kalfje, niet om de paar maanden. Dus toen de jachtdruk toenam, konden hun populaties niet herstellen zoals kleinere, sneller reproducerende dieren dat wel hadden gekund.

Precies de eigenschappen die hen miljoenen jaren succesvol maakten — hun grootte, hun trage voortplanting, het ontbreken van roofdieren — werden uiteindelijk hun ondergang.

Wat dit voor ons betekent

Ik weet niet hoe het met jou zit, maar dit onderzoek geeft me een soort cognitieve dissonantie. Aan de ene kant ben ik oprecht onder de indruk van het aanpassingsvermogen van onze voorouders. Ze ontwikkelden een systeem waarmee ze in een oogwenk — geologisch gezien — twee hele continenten koloniseerden. Dat is bewonderenswaardig.

Maar aan de andere kant is er iets diep onthutsends aan. We denken graag dat wij als soort geleerd en geëvolueerd zijn, dat we geavanceerder zijn geworden. Misschien is dat ook wel zo. Maar dit onderzoek herinnert ons eraan dat mensen altijd toppredatoren zijn geweest — en dat onze jachtcapaciteiten, onverbiddelijk toegepast, hele ecosystemen in een paar honderd jaar kunnen transformeren.

De mammoths zijn weg. De grondluiaards zijn weg. De gomfotheren zijn weg. Wat overblijft zijn olifanten, luiaards en nijlpaarden — de kleine, moderne restjes van wat ooit een cast van reuzen was.

Soms vraag ik me af hoe het geweest zou zijn: een grondluiaard ter grootte van een vrachtwagen die door prehistorische grasvlakten sjokte. Waarschijnlijk iets dat je nooit zou vergeten.

In plaats daarvan moeten we het doen met botten in musea en de occasionele rilling van verwondering wanneer wetenschappers reconstrueren wat we verloren hebben.

Bron: Popular Mechanics