Het scheepswrak dat maar blijft verrassen

Oké, ik geef het toe — ik had nooit gedacht dat ik opgewonden zou raken van oude teer. Maar blijf bij me, want onderzoekers hebben iets ontdekt dat je brein flink op zijn kop zet. Verstopt in de coatings van een Romeins schip dat zo'n 2.200 jaar geleden zonk.

Het wrak, Ilovik-Paržine 1 gedoopt, ligt voor de kust van wat nu Kroatië is. Ontdekt in 2016. Archaeologen werken er al jaren aan, maar een recente analyse gepubliceerd in Frontiers in Materials heeft nu geheimen onthuld die mij eerlijk gezegd volledig verrasten.

Teer en pek: het waterdichte spul van de oude wereld

Wat je moet begrijpen over oude schepen: ze hadden flinke bescherming nodig tegen water, zout en allerlei zeediertjes die niets liever doen dan houten rompen opknagen. Scheepsbouwers gebruikten millennia lang natuurlijke teer en pek van dennenhars om hun schepen waterdicht te maken.

Maar hier wordt het spannend. Dr. Armelle Charrié, archaeometricus aan het Laboratorium voor Massaspectrometrie in Frankrijk, wees erop dat onderzoekers historisch gezien bitter weinig aandacht aan deze waterdichte materialen hebben besteed. We waren zo gefocust op het hout en de lading dat we vergaten te bestuderen wat letterlijk alles bij elkaar hield.

Haar team nam zich voor dat te veranderen. Ze analyseerden de beschermende coating van dit Romeinse wrak en vonden twee verschillende types: gewone dennenteer (ook wel pek genoemd) en een mengsel van dennenteer met bijenwas — een combinatie die de oude Grieken "zopissa" noemden. De versie met bijenwas was blijkbaar makkelijker aan te brengen als hij warm was en maakte de coating soepeler. Best slim, toch?

Stuifmeel: de tijdcapsule waar je niet eens van wist

En nu komt het echt leuke deel. Omdat pek van nature kleverig is (hoe verrassend), werkt het als een natuurlijke val voor stuifmeel dat door de lucht zweeft. En dankzij de wonderen van de scheikunde kan dat stuifmeel millennialang bewaard blijven.

Door het stuifmeel te analyseren dat in de scheepscoatings vastzat, konden de onderzoekers eigenlijk een kijkje nemen in de vegetatie die ergens aanwezig was waar de pek vandaan kwam of werd aangebracht. Het stuifmeel van dit schip wees op Middellandse Zee-landschappen met steeneikenbossen, dennenbomen en die kenmerkende Mediterrane struikgewas die matorral heet, waar olijf- en hazelaars groeien.

Ze vonden ook stuifmeel van elzen- en essenbomen — de soorten die bij rivieroevers en zeeuven groeien. En hier komt het: resten van spar- en beukenstuifmeel doken ook op, bomen die in berggebieden groeien. Dit vertelt ons dat de pek waarschijnlijk uit gebieden kwam waar bergen de zee ontmoeten, zoals delen van de Kroatische kust.

Het reparatiebewijs dat alles verandert

Maar misschien was de meest fascinerende ontdekking dat dit schip vier tot vijf losse lagen coating over zijn levensduur kreeg. De achtersteven en het midden hadden consistent hetzelfde materiaal, maar de boeg toonde drie duidelijk verschillende coatinglagen.

Dit vertelt ons iets bijzonders: dit schip werd meerdere keren gerepareerd, waarschijnlijk in verschillende havens rond de Middellandse Zee.

Eerder onderzoek suggereerde dat het schip gebouwd werd in de buurt van het huidige Brindisi in Italië. Maar sommige van de reparatiecoatings lijken overeen te komen met materialen uit dat gebied, terwijl andere dichtbij de plek lijken te zijn aangebracht waar het schip uiteindelijk zonk.

Dr. Charrié merkte op dat hoewel het logisch lijkt dat schepen die lange afstanden aflegden reparaties nodig hadden, het eigenlijk best moeilijk te bewijzen is. Stuifmeelanalyse maakt dat een stuk eenvoudiger.

Waarom zou ons dit interesseren?

Eerlijk? Ik denk dat dit om een paar redenen belangrijk is.

Ten eerste laat het ons zien dat oude Middellandse Zee-zuigers niet gewoon passief ronddobberden — ze onderhielden actief hun schepen over enorme afstanden. Dit zegt iets over de verfijning van hun maritieme operaties en bevoorradingsnetwerken.

Ten tweede herinnert het ons eraan dat de archeologie ontelbare verhalen heeft die nog verteld moeten worden. We bestuderen al generaties lang oude schepen, toch hebben we op de een of andere manier de biologische geheimen over het hoofd gezien die bewaard zijn gebleven in hun beschermende coatings. Er valt altijd meer te ontdekken als je op de juiste plekken kijkt.

En ten slotte? Ik vind het gewoon prachtig dat we een stukje oude teer kunnen vasthouden, de moleculaire structuur kunnen analyseren en eigenlijk kunnen terugreizen in de tijd om te zien welke bomen er 2.200 jaar geleden in de buurt groeiden. Wetenschap is best magisch soms.

Bron: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/08/260820202907.htm