Τερμίτες: Τα αόρατα μικρά τέρατα που τρώνε το σπίτι σου

Θέλω να σου πω κάτι που έμαθα πρόσφατα και με έκανε να μείνω με το στόμα ανοιχτό.

Φαντάσου αυτό: Μικροσκοπικά έντομα ζουν μέσα στους τοίχους σου, στα έπιπλά σου, στις ξύλινες δοκούς — οπουδήποτε υπάρχει ξηρό ξύλο. Δεν είναι σαν τους συγγενείς τους που χτίζουν μεγάλους λασπώδεις σωρούς ή σκάβουν σήραγγες στο χώμα. Οι ξυλοφάγοι τερμίτες είναι οι νίντζα του κόσμου των τερμιτών. Κρύβονται μέσα στο ξύλο, στήνουν το σπίτι τους, και τρώνε την περιουσία σου την ώρα που εσύ δεν έχεις ιδέα ότι υπάρχουν.

Μέχρι, βέβαια, να δεις τη ζημιά.

Το πρόβλημα με τους τερμίτες

Αυτό που τους κάνει τόσο απογοητευτικούς είναι ότι τους βρίσκεις πολύ δύσκολα, που σημαίνει ότι τους εξοντώνεις επίσης δύσκολα. Οι παραδοσιακές μέθοδοι συχνά απαιτούν σκηνές πάνω από ολόκληρα σπίτια και τόνους χημικών που, ειλικρινά, με ανησυχούν όταν σκέφτομαι τι άλλο μπορεί να επηρεάζουν.

Αλλά τώρα, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Riverside βρήκαν κάτι που μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Και το έξυπνο κομμάτι; Δεν επιτίθενται στους τερμίτες απευθείας. Επιτίθενται στην αδυναμία τους.

Η αδυναμία που κανένας τερμίτης δεν μπορεί να κρύψει

Κάθε τερμίτης που μεγαλώνει πρέπει να κάνει κάτι αναπόφευκτο: να αλλάξει περίβλημα. Δηλαδή να πετάξει τον παλιό εξωσκελετό του και να φτιάξει έναν καινούργιο, μεγαλύτερο. Αυτό συμβαίνει περίπου επτά φορές στη ζωή ενός ξυλοφάγου τερμίτη.

Σκέψου το έτσι: φαντάσου ότι δεν μπορούσες να μεγαλώσεις αν δεν έχανες ολόκληρο το δέρμα σου, τη δομή των οστών σου και τη θωράκιση του σώματός σου — όλα μαζί — και να έφτιαχνες καινούργια από το μηδέν. Αυτό περίπου περνάνε αυτά τα μικρά πλάσματα. Και πρέπει να λειτουργεί τέλεια κάθε φορά.

Εδώ είναι που γίνεται ενδιαφέρον. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν μια χημική ουσία που ονομάζεται bistrifluron η οποία χαλάει την ικανότητα των τερμιτών να φτιάξουν τον νέο τους εξωσκελετό. Συγκεκριμένα, παρεμβαίνει στην παραγωγή χιτίνης — που είναι basically το κύριο δομικό υλικό στο εξωτερικό τους κέλυφος. (Παρεμπιπτόντως: η χιτίνη υπάρχει και στα κελύφη των καβουριών και στα ράμφη των καλαμαριών!)

Πώς λειτουργεί ο θάνατος

Τι γίνεται λοιπόν; Οι τερμίτες δεν πεθαίνουν αμέσως. Αυτό μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρον — και λίγο θλιβερό, ειλικρινά. Η χημική ουσία δρα πιο αργά. Οι τερμίτες συνεχίζουν τις κανονικές τους δραστηριότητες για ένα διάστημα, τρώνε και κινούνται. Αλλά τελικά, φτάνουν σε ένα σημείο που το σώμα τους λέει "έφτασε η ώρα να αλλάξω περίβλημα". Προσπαθούν να αποβάλουν τον παλιό εξωσκελετό...

...και δεν έχουν τίποτα να τον αντικαταστήσει.

Χωρίς αυτό το προστατευτικό κέλυφος, δεν μπορούν να επιβιώσουν. Οι ερευνητές το παρατήρησαν σε πειράματα εργαστηρίου, βλέποντας τη συμπεριφορά των τερμιτών να επιβραδύνεται σταδιακά μέχρι να πεθάνουν. Δεν είναι στιγμιαίο, αλλά είναι απίστευτα αποτελεσματικό. Σε τεστ όπου οι τερμίτες εκτίθονταν συνεχώς σε επεξεργασμένο ξύλο, περίπου το 99% πέθανε. Και όταν είχαν την επιλογή να αποφύγουν τις επεξεργασμένες περιοχές (που είναι πιο ρεαλιστικό για τα πραγματικά σπίτια), η θνησιμότητα έφτασε σχεδόν το 96%.

Η κοινωνική παρενέργεια που το κάνει ακόμα καλύτερο

Εδώ είναι που γίνεται πραγματικά εντυπωσιακό. Οι τερμίτες είναι κοινωνικά πλάσματα. Μοιράζονται τροφή και άλλα υλικά μεταξύ τους μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται τροφαλλαξία — basically σίτιση από στόμα σε στόμα. Είναι ο τρόπος που οι αποικίες μένουν ενωμένες.

Οι ερευνητές δοκίμασαν τι γίνεται όταν μόνο κάποιοι τερμίτες εκτίθονται στη χημική ουσία. Χρησιμοποίησαν χρωματιστή τροφή για να παρακολουθήσουν πώς κινούνται τα υλικά μεταξύ των ατόμων. Μέσα σε μία ή δύο μέρες, το υλικό είχε εξαπλωθεί σε όλη την ομάδα.

Αλλά εδώ είναι η παγίδα: ομάδες όπου μόνο το 5% των τερμιτών αρχικά συνάντησαν το bistrifluron, τελικά έφτασαν 100% θνησιμότητα μέχρι την 90η μέρα. Δηλαδή δεν χρειάζεται να πιάσεις το μεγαλύτερο μέρος της αποικίας. Αρκεί να το φέρουν μερικοί στην φωλιά.

Αυτό είναι πραγματικά έξυπνο. Λίγοι εκτεθειμένοι τερμίτες μεταφέρουν τη χημική ουσία σπίτι τους, τη μοιράζονται με την οικογένειά τους, και σταδιακά εξαπλώνεται σε όλον τον κρυφό πληθυσμό. Η δική τους κοινωνική συμπεριφορά γίνεται το μέσο παράδοσης της καταδίκης τους.

Γιατί έχει σημασία για τους ιδιοκτήτες σπιτιού (και το περιβάλλον)

Η χημική ουσία bistrifluron ανήκει σε μια κατηγορία που ονομάζεται αναστολείς σύνθεσης χιτίνης. Και εδώ είναι γιατί το θεωρώ πραγματικά καλά νέα: αυτές οι ενώσεις στοχεύουν συγκεκριμένα τα έντομα, όχι τα θηλαστικά.

Γιατί; Γιατί εμείς τα θηλαστικά δεν έχουμε εξωσκελετό. Έχουμε εσωτερικό σκελετό από οστά. Δεν χρειαζόμαστε καθόλου χιτίνη. Οπότε ενώ αυτές οι χημικές ουσίες είναι καταστροφικές για τα έντομα, είναι σχετικά ασφαλείς για τους ανθρώπους, τα κατοικίδια και άλλα ζώα.

Σύγκριέ το με κάποιες παλιότερες μεθόδους αντιμετώπισης τερμιτών, που περιλάμβαναν πολύ ευρύτερου φάσματος χημικά που με έκαναν να το σκεφτώ δύο φορές πριν τα χρησιμοποιήσω γύρω από την οικογένειά μου. Δεν λέω ότι αυτά ήταν απαραίτητα επικίνδυνα όταν εφαρμόζονταν σωστά, αλλά υπάρχει κάτι ανακουφιστικό σε μια θεραπεία που έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί ειδικά στη βιολογία του στόχου.

Μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους τερμίτες;

Οι ερευνητές είναι αισιόδοξοι ότι αυτό μπορεί να λειτουργήσει καλά ενάντια στους δυτικούς ξυλοφάγους τερμίτες, που είναι ιδιαίτερα προβληματικοί σε μέρη όπως η Καλιφόρνια. Αλλά η προσέγγιση έχει δείξει επιτυχία και ενάντια στους υπόγειους τερμίτες, οπότε οι πιθανές εφαρμογές είναι ευρύτερες.

Αυτό που με ενθουσιάζει περισσότερο είναι η ιδέα πίσω από αυτό. Αντί να δηλητηριάζουμε τα πάντα και να ελπίζουμε ότι οι τερμίτες θα φάνε το δηλητήριο, οι επιστήμονες κατάλαβαν πώς να εκμεταλλευτούν μία από τις βιολογικές απαιτήσεις των εντόμων. Βρήκαν μια αδυναμία που οι τερμίτες κυριολεκτικά δεν μπορούν να αποφύγουν.

Υπάρχει κάτι σχεδόν ποιητικό σε αυτό. Αυτό ακριβώς που επιτρέπει σε αυτές τις κρυφές αποικίες να μεγαλώνουν και να ευημερούν — ο κύκλος αλλαγής περιβλήματος — γίνεται ο μηχανισμός της ήττας τους.

Φυσικά, χρειάζεται περισσότερη έρευνα πριν αυτό γίνει ευρέως διαθέσιμο για οικιακή χρήση. Αλλά αν είσαι κάποιος που έχει αντιμετωπίσει προσβολή από τερμίτες, ή ζεις σε περιοχή όπου είναι συνηθισμένοι, νομίζω ότι αυτού του είδους η έρευνα είναι πραγματικά ελπιδοφόρα. Υποδηλώνει ότι κάποια μέρα σύντομα ίσως έχουμε πιο έξυπνους, πιο στοχευμένους τρόπους να προστατεύσουμε τα σπίτια μας — χωρίς την ακραία επιλογή της σκηνής και του καπνίσματος.

Και ειλικρινά; Λατρεύω ότι η επιστήμη αναζητά όλο και περισσότερο λύσεις που λειτουργούν μαζί με τη φύση παρά απλά την παρακάμπτουν.

Πηγή: ScienceDaily