Το γονίδιο που αρνείται να μείνει φρόνιμο

Κάτι που δεν βγαίνει από το μυαλό μου.

Σκέψου το σώμα σου σαν μια πολυκατοικία. Εκεί μέσα ζουν τρισεκατομμύρια γονίδια. Τα περισσότερα είναι ήσυχα — βρήκαν τη θέση τους πριν εκατομμύρια χρόνια και απλά κάθονται εκεί. Κάνουν τη δουλειά τους, αντιγράφονται μόνο όταν χρειάζεται, τέλος.

Αλλά υπάρχουν και τα ταραξίες.

Γνώρισε το BC200.

Τι είναι τα "αλμπάνια γονίδια";

Οι επιστήμονες τα λένε "αλμπάνια γονίδια" ή, πιο επίσημα, "transposons". Φαντάσου ότι αντί να αντιγράφεσαι μόνο όταν η οικογένεια μεγαλώνει, μπορούσες να κάνεις αντίγραφο του εαυτού σου και να το βάλεις όπου θες μέσα στο γενετικό σου εγχειρίδιο.

Αυτό ακριβώς κάνουν. Αντιγράφονται και επικολλούν τα αντίγραφα αλλού στο γονιδίωμα. Τις περισσότερες φορές δεν γίνεται τίποτα. Αλλά κάποιες φορές; Κάποιες φορές πέφτουν πάνω σε άλλο γονίδιο και το χαλάνε. Οι επιστήμονες έχουν συνδέσει τέτοιες διακοπές με διάφορες ασθένειες.

Όμως εδώ είναι το ενδιαφέρον: μετά από εκατομμύρια χρόνια, κάποια από αυτά τα γονίδια "εξημερώθηκαν". Κατάλαβαν, έχασαν την ικανότητα να πηδάνε και άρχισαν να βοηθάνε σε σημαντικές κυτταρικές δουλειές. Σαν αγριόγατα που έγινε γατούλα. Όταν γίνονται χρήσιμα και σταθερά, σταματάνε να είναι χαοτικά.

Αυτό κάνει το BC200 τόσο περίεργο.

Το γονίδιο που δεν μεγάλωσε ποτέ

Το BC200 το βρήκαν τη δεκαετία του '80, να ψωνίζει στους ανθρώπινους νευρώνες. Οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι ήταν ένα γονίδιο που δεν κωδικοποιεί RNA — ουσιαστικά ένα μόριο που βοηθάει στη ρύθμιση άλλων γονιδίων. Κάτι σημαντικόό για τον εγκέφαλο δηλαδή.

Αλλά εδώ είναι το twist: το BC200 ποτέ δεν εγκατέλειψε την ικανότητα να πηδάει.

Σύμφωνα με έρευνα στο Science, αυτό το γονίδιο είναι ακόμα κινητικό. Μπορεί ακόμα να αντιγράφεται και να επικολλάει τον εαυτό του αλλού στο γονιδίωμα. Και παρόλο που είναι λειτουργικό και σημαντικό για τους νευρώνες, έχει κρατήσει αυτή την εφηβική ενέργεια που οι "εξημερωμένοι" ξάδερφοί του έχασαν χιλιάδες χρόνια πριν.

Οι ερευνητές — από Cornell, το Πανεπιστήμιο Capital Normal στο Πεκίνο και UT Arlington — το είπαν έτσι: το BC200 "θολώνει τη γραμμή ανάμεσα σε γονίδιο και transposon, συνδυάζοντας σταθερή λειτουργία με επίμονη κινητικότητα".

Με απλά λόγια; "Αυτό το πράγμα δεν θα έπρεπε να υπάρχει, αλλά ιδού."

Η ιστορία περιπλέκεται

Και εδώ γίνεται πραγματικά περίεργα.

Η ομάδα έψαχνε σε γενετικές βάσεις δεδομένων όταν βρήκε το BC200 να κρύβεται στο γονιδίωμα του ιού molluscum contagiosum (MCV). Πρόκειται για έναν ιό της οικογένειας της ευλογιάς που προκαλεί τις μικρές αυτές εξογκωμένες βλάβες στο δέρμα. Ξέρεις, αυτά τα ενοχλητικά αλλά αθώα σημαδάκια που βγάζουν κάποια παιδιά.

Λοιπόν, κάποια στιγμή στην ιστορία, το BC200 πήδηξε από ένα ανθρώπινο κύτταρο μέσα σε έναν ιό. Απλά το έκανε. Οι επιστήμονες δεν ξέρουν πότε ή πώς, αλλά υποψιάζονται ότι έγινε σε κύτταρα του δέρματος, αφού εκεί ζει ο MCV.

Δεν ξέρω για σένα, αλλά η εικόνα ενός γονιδίου του ανθρώπινου εγκεφάλου να κάνει βόλτα μέσα σε έναν ιό του δέρματος με αρπάζει τελείως. Η εξέλιξη είναι περίεργο πράγμα.

Γιατί να σε νοιάζει;

Ωραία, έχουμε λοιπόν ένα γονίδιο που είναι χρήσιμο ΚΑΙ πηδάει ακόμα σαν τρελό. Γιατί έχει σημασία;

Πρώτον, το BC200 εμφανίζεται σε κάποιους όγκους, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού. Βρίσκεται επίσης σε υψηλότερα επίπεδα στους εγκεφάλους ανθρώπων με Αλτσχάιμερ. Οι επιστήμονες δεν λένε ότι το BC200 προκαλεί σίγουρα αυτά τα προβλήματα — η συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα, όπως μας θυμίζουν συνεχώς. Αλλά η συνεχής κινητικότητά του σημαίνει ότι θα μπορούσε να πηδάει σε θέσεις όπου προκαλεί ζημιά.

Η ερευνητική ομάδα προσπαθεί τώρα να καταλάβει αν το BC200 εισβάλλει στα γονιδιώματα των καρκινικών κυττάρων και προκαλεί μεταλλάξεις. Αν ναι, η κατανόηση αυτής της συμπεριφοράς θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Το Μεγάλο Μυστήριο

Αυτό που με συναρπάζει πραγματικά σε όλη αυτή την ιστορία: γιατί το BC200 δεν ηρέμησε όπως όλα τα άλλα χρήσιμα αλμπάνια γονίδια;

Οι ερευνητές προτείνουν ότι ίσως το BC200 είναι τόσο χρήσιμο για τους νευρώνες που η εξέλιξη δεν μπόρεσε να το "εξημερώσει" αφαιρώντας την ικανότητα πηδήματος. Είναι σαν να είναι το γονίδιο πολύ σημαντικό για να το πειράξει κανείς, ακόμα κι αν η κινητικότητά του περιστασιακά δημιουργεί προβλήματα.

Ή ίσως συμβαίνει κάτι άλλο που απλά δεν καταλαβαίνουμε ακόμα.

Αυτό που λατρεύω στην επιστήμη είναι ότι κάθε απάντηση τείνει να αποκαλύπτει δώδεκα νέες ερωτήσεις. Νομίζαμε ότι καταλαβαίναμε πώς δουλεύουν τα αλμπάνια γονίδια — είτε τρελαίνονται είτε ηρεμούν και γίνονται χρήσιμα. Το BC200 είπε "στην πραγματικότητα, κάνω και τα δύο."

Το ανθρώπινο γονιδίωμα είναι ακόμα γεμάτο εκπλήξεις, και ειλικρινά; Ανυπομονώ να δω τι θα ανακαλύψουμε στη συνέχεια.

Πηγή: Popular Mechanics - https://www.popularmechanics.com/science/health/a74093275/a-gene-from-the-human-brain-leapt-into-a-virusand-scientists-have-no-idea-what-its-doing-there