Τα κελιά-καμικάζι που εξαφανίζονται σε πέντε λεπτά

Φαντάσου για μια στιγμή ότι είσαι ένα μικροσκοπικό πλατύσκωλο.

Κάθεσαι στη λίμνη σου, χαλαρώνεις, κάνεις τη ζωή σου. Και ξαφνικά, κάποιος σε παίρνει, σε κόβει στη μέση, και εσύ... απλά φτιάχνεις δύο νέους εαυτούς. Ναι, τέτοιο πράγμα. Τα πλατύσκωλα είναι οι υπερήρωες του ζωικού βασιλείου.

Μέχρι εδώ όλα καλά.

Αλλά τι γίνεται όταν κάποιος πειραματιστής αποφασίσει να σε ενώσει με κομμάτι ενός άλλου πλατύσκωλου; Τι γίνεται όταν το σώμα σου αρχίζει να απορρίπτει τον ξένο ιστό;

Εδώ αρχίζει το σενάριο επιστημονικής φαντασίας.

Τα κελιά που αυτοκαταστρέφονται

Ερευνητές από το Stanford δημοσίευσαν πρόσφατα μια μελέτη στο περιοδικό Cell, και αυτό που βρήκαν είναι κάτι που δεν είχε περιγραφεί ποτέ ξανά.

Κελιά που εκρήγνυνται για να καταστρέψουν απειλές.

Τα ονόμασαν ruptoblasts — και μάλλον είναι το τέλειο όνομα, γιατί αυτά τα μικρά βιώνουν αυτό που λέμε "ρυπτόπτωση": μια ταχύτατη, εκρηκτική κυτταρική θανάτωση που τα κάνει να εξαφανίζονται σχεδόν χωρίς ίχνος.

Η επικεφαλής ερευνήτρια, η μεταδιδακτορική Chew Chai, τα εντόπισε ενώ προσπαθούσε να απαντήσει σε ένα ερώτημα που απασχολούσε εδώ και χρόνια τους επιστήμονες: Μπορούν τα πλατύσκωλα να ξεχωρίσουν τα δικά τους μέρη από τα ξένα;

Η απάντηση; Ναι, μπορούν. Και δεν τους αρέσει καθόλου.

Όταν η υπόθεση φουντώνει

Όταν τα πλατύσκωλα απέρριπταν ενωμένο ιστό από άσχετα άτομα, η αντίδραση ήταν δραματική. Σαν να ξεσπάει πυρκαγιά, να χτυπάει συναγερμός, και τα κελιά να εκρήγνυνται — αυτό περιέγραψε η Chai.

Το ενδιαφέρον όμως είναι αυτό:

Μια ορμόνη, η ακτιβίνη, εκτοξευόταν κατά τη διάρκεια της απόρριψης, πυροδοτώντας μια σοβαρή φλεγμονώδη αντίδραση. Τα σκουλήκια δεν πέθαιναν αμέσως, αλλά μέσα σε λίγες μέρες ήταν χαμένα. Όταν η Chai έκανε ένεση ακτιβίνης σε υγιή σκουλήκια που δεν είχαν ενωθεί με κανέναν; Τα ίδια ακριβώς συμπτώματα.

Η έκρηξη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα

Με κάποιες αρκετά εξελιγμένες τεχνικές μικροσκοπίας, η Chai παρακολούθησε μεμονωμένα κελιά να αντιδρούν στην ακτιβίνη.

Μια μικρή ομάδα κελιών ξαφνικά... έσκαγε.

Άδειαζαν τα περιεχόμενά τους, σκότωναν ό,τι βρισκόταν γύρω τους, και μετά — το σημαντικό — εξαφανίζονταν τελείως μέσα σε πέντε λεπτά. Πήγαιναν. Σαν να μην υπήρξαν ποτέ.

Το τρελό είναι η ταχύτητα. Άλλα κελιά στο σώμα μας μπορεί να "σκάνε" όταν πεθαίνουν, αλλά μιλάμε για διαδικασίες ωρών, αργές διαρροές. Τα ruptoblasts λειτουργούν σε δευτερόλεπτα με λεπτά.

Δεν απελευθερώνουν αργά τα περιεχόμενά τους. Τα αδειάζουν όλα μαζεμένα, σαν βιολογικές χειροβομβίδες.

Αποτελεσματικά αλλά κομψά

Και είναι αποτελεσματικά. Όταν οι ερευνητές τα δοκίμασαν εναντίον βακτηρίων E. coli, ανθρώπινων νεφρικών κελιών και αίματος ποντικού, τα κατέστρεψαν όλα.

Αλλά το ωραίο είναι αυτό: η ζημιά έμενε τοπική. Δεν εξαπλωνόταν σαν αλυσιδωτή αντίδραση καταστροφής. Απλά μια ακριβής, ισχυρή, περιορισμένη επίθεση.

Αυτό τα διαφοροποιεί από τα γνωστά μας ανοσοκύτταρα όπως τα Τ κελιά ή τα ουδετερόφιλα, που είναι αιμοκύτταρα που παράγονται στο μυελό των οστών.

Τα ruptoblasts είναι αδενικά κελιά — εξέλιξαν ένα εκρηκτικό σύστημα έκκρισης ειδικά γι' αυτόν τον σκοπό.

Γιατί εμείς δεν τα έχουμε;

Μια λογική ερώτηση: Γιατί δεν διαθέτουμε κι εμείς τέτοια κελιά;

Σύμφωνα με τους ερευνητές, μάλλον επειδή η παράπλευρη ζημιά από τη ρυπτόπτωση είναι υπερβολική για εμάς. Όταν τα κελιά εκρήγνυνται και απελευθερώνουν τα περιεχόμενά τους, προκαλούν φλεγμονή και ζημιά στον περιβάλλοντα ιστό. Οι άνθρωποι δεν μπορούν εύκολα να επιδιορθώσουν τέτοιου είδους τοπική καταστροφή.

Αλλά τα πλατύσκωλα; Αυτά τα μικρά είναι ουσιαστικά εργοστάσια βλαστοκυττάρων. Μπορούν να αναγεννήσουν σχεδόν τα πάντα. Οπότε μπορούν να αντέξουν να θυσιάσουν μερικά κελιά αν αυτό σημαίνει εξόντωση μιας απειλής.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα ruptoblasts πιθανότατα εξελίχθηκαν πολύ νωρίς στην ιστορία των ζώων — βρήκαν παρόμοια κελιά μόνο σε άλλα βασικά πλατύσκωλα. Κάπου στην πορεία, τα σπονδυλωτά σαν εμάς αποφασίσαμε ότι αυτή η πυρηνική επιλογή δεν άξιζε τον κόπο.

Τι θα γινόταν αν μπορούσαμε να τα αξιοποιήσουμε;

Αλλά εδώ είναι που φαντασία μου παίρνει αμπάριζα: Θα μπορούσαμε να τα εκμεταλλευτούμε;

Οι ίδιοι οι ερευνητές προτείνουν ότι η ικανότητα να εξαπολύεις μια ισχυρή αλλά περιορισμένη επίθεση θα μπορούσε κάποτε να ενημερώσει θεραπείες για βακτηριακές λοιμώξεις ή ακόμα και όγκους.

Φαντάσου να μπορούσες να σχεδιάσεις κάτι που να στοχεύει τα κακά κελιά με αυτή την ακριβή καταστροφική δύναμη.

Δεν ξέρω για σας, αλλά εγώ είμαι ενθουσιασμένος που υπάρχει μια ομάδα επιστημόνων που μελετάει πλατύσκωλα που ανατινάζουν τα ίδια τους τα κελιά.

Ο φυσικός κόσμος είναι τόσο πιο περίεργος και εντυπωσιακός απ' ό,τι του αναγνωρίζουμε.

Η φύση κάνει πειράματα επιβίωσης εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Μερικές φορές αυτά τα πειράματα δημιουργούν πλάσματα που αναγεννιούνται από μια μόνο τομή. Μερικές φορές δημιουργούν κελιά που καταστρέφονται για να προστατέψουν το σύνολο.

Και ειλικρινά; Είμαι μαζί της σε όλα.