Εντάξει, ομολογώ ότι όταν είδα για πρώτη φορά τον τίτλο για αυτή την έρευνα, σκέφτηκα ότι ακουγόταν σαν κάτι βγαμένο από μια ταινία επιστημονικής φαντασίας. Γονοθεραπεία για την αναστροφή της απώλειας μνήμης; Σε ποντίκια, ναι, αλλά παρ’ όλα αυτά. Είναι το είδος της είδησης που σε κάνει να σταματήσεις και να σκεφτείς πώς μπορεί να είναι το μέλλον.
Αλλά να το πράγμα: αυτό δεν είναι απλώς άγρια εικασία. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neuron από επιστήμονες της Ελβετίας, στο École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL), είναι στην πραγματικότητα αρκετά αξιοσημείωτη όταν εμβαθύνεις στις λεπτομέρειες.
Ποιο είναι το μεγάλο θέμα;
Ας σας εξηγήσω τι έκαναν οι ερευνητές με απλά λόγια (επειδή, πιστέψτε με, το αρχικό επιστημονικό άρθρο είναι πολύ πυκνό).
Η ομάδα εστίασε σε τρία γονίδια — Oct4, Sox2 και Klf4 (τα αποκαλούν «OSK» για συντομία). Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη δείξει ότι η στόχευση αυτών των γονιδίων μπορεί να βοηθήσει στην αναστροφή παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία, όπως το γλαύκωμα. Έτσι, οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν: θα μπορούσε η ίδια προσέγγιση να λειτουργήσει για τη μνήμη;
Εδώ είναι που γίνεται ενδιαφέρον. Αντί να προσπαθήσουν να επαναπρογραμματίσουν ολόεγκο τον εγκέφαλο — κάτι που θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο και πιθανότατα θα προκαλούσε περισσότερα προβλήματα από όσα θα λύονταν — στόχευσαν συγκεκριμένα σε αυτό που ονομάζεται κύτταρα engram. Σκεφτείτε τα ως τις μονάδες αποθήκευσης μνήμης του εγκεφάλου. Όταν σχηματίζετε μια ανάμνηση, ομάδες νευρώνων συνδέονται μεταξύ τους για να διατηρήσουν αυτή την πληροφοία. Τα κύτταρα engram είναι αυτές οι συγκεκριμένες ομάδες νευρώνων.
Οι ερευνητές σχεδίασαν έναν ιό που θα μπορούσε να μεταφέρει τα OSK σε αυτά τα κύτταρα μνήμης και να τα ενεργοποιήσει σε ελεγχόμενους, γρήγορους παλμούς. Αυτό δεν είναι σαν να γυρίζεις έναν διακόπτη και να ελπίζεις για το καλύτερο — είναι περισσότερο σαν να στέλνεις ένα ήπιο σήμα υπενθύμισης σε αυτά τα κύτταρα, σπρώχνοντάς τα πίσω σε μια πιο νεανική κατάσταση.
Τα Αποτελέσματα Ήταν... Αξιοσημείωτα
Μετά τη θεραπεία, τα ποντίκια παρουσίασαν μερικές σοβαρά εντυπωσιακές βελτιώσεις. Αναμνήσεις που είχαν γίνει πιο δύσκολα προσβάσιμες — συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχηματίστηκαν εβδομάδες νωρίτερα — ξαφνικά έγιναν ξανά προσβάσιμες. Στον ιππόκαμπο (την περιοχή του εγκεφάλου που είναι κρίσιμη για τη μάθηση και τη βραχυπρόθεσμη μνήμη), τα ποντίκια που υποβλήθηκαν σε θεραπεία αποδίδαν παρόμοια με πολύ νεότερες ομάδες ελέγχου.
Αλλά να το μέρος που με εντυπωσίασε πραγματικά: σύμφωνα με τους ερευνητές, η μνήμη本身 δεν διαγράφεται. Είναι περισσότερο σαν το «υλικό» που κρατά αυτή τη μνήμη να ανακαινίζεται. Οι νευρώνες γίνονται ξανά νεανικοί και ευέλικτοι, και ξαφνικά ο εγκέφαλος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε πληροφορίες που δεν μπορούσε να αποκτήσει πριν.
Όπως δήλωσε ο Nik Papageorgiou από το EPFL: «Η μνήμη本身 δεν διαγράφεται· αντίθετα, το "υλικό" (οι νευρώνες