Τα Χαμένα Χρόνια του Grand Canyon
Πρέπει να το παραδεχτώ — όταν διάβασα για αυτή την έρευνα, ο εσωτερικός μου επιστημονικός εαυτός ενθουσιάστηκε για τα καλά. Ξέρεις το Grand Canyon, σωστά; Εκείνη την τεράστια χαραμάδα στην Αριζόνα που είναι τόσο βαθιά που μπορείς να δεις σχεδόν δύο δισεκατομμύρια χρόνια γήινης ιστορίας, στρωματοποιημένα στους βράχους σαν σελίδες σε ένα κοσμικό βιβλίο;
Λοιπόν, вот το twist: περίπου ένα δισεκατομμύριο από αυτές τις σελίδες λείπουν.
Οι γεωλόγοι το λένε Μεγάλη Ασυνέχεια (Great Unconformity), και είναι ένα από τα πιο μυστηριώδη χαρακτηριστικά της γεωλογίας. Πας από αρχαία κρυσταλλικά πετρώματα βάσης κατευθείαν σε στρώματα που είναι μόλις 500-600 εκατομμυρίων ετών, με όλα τα ενδιάμεσα απλά... εξαφανισμένα. Καμία σταδιακή μετάβαση, καμία αργή συσσώρευση ιζημάτων — μόνο ένα απότομο άλμα δισεκατομμυρίων χρόνων που λείπουν.
Εμφανίζεται η Χαμένη Υπερκρημνος
Η απάντηση, σύμφωνα με μια ενδιαφέρουσα νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, ίσως να είναι ένα αρχαίο σύστημα κρημνών τόσο τεράστιο που οι σημερινοί γκρεμοί μοιάζουν με λακκούβες.
Μιλάμε για μια "μεγάλη αποβράχωση" που σχηματίστηκε περίπου 800 εκατομμύρια χρόνια πριν — όταν οι χερσαίες μάζες της Γης ήταν διαφορετικά τοποθετημένες, ενωμένες σε μια υπερήπειρο που ονομάζεται Ροδινία. Καθώς αυτή η αρχαία υπερήπειρος άρχισε να διαλύεται, δημιούργησε αυτές τις επιβλητικές κρημνώδεις επιφάνειες που μπορεί να εκτείνονταν για χιλιάδες χιλιόμετρα και έφταναν σχεδόν το ένα χιλιόμετρο ύψος.
Για να το θέσουμε σε προοπτική: φαντάσου ένα σύστημα κρημνών που θα περνούσε μέσα από αυτό που σήμερα ονομάζουμε Αριζόνα, Γιούτα, Αϊντάχο, Ουαϊόμινγκ, Κολοράντο, Τέξας, Οκλαχόμα, Αρκάνσας, Μιζούρι και Ιλινόις. Ένας συνεχόμενος τοίχος αρχαίου βράχου.
Δεν είναι απλά ένας γκρεμός. Είναι ένα χαρακτηριστικό ηπειρωτικής κλίμακας που θα κυριαρχούσε στο τοπίο όπως τίποτα που βλέπουμε σήμερα.
Δισεκατομμύρια Τόνοι Χαμένου Βράχου
Εδώ γίνεται πραγματικά ενδιαφέρον. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε δεκάδες εκατομμύρια χρόνια, η διάβρωση κατά μήκος αυτής της υπερκρημνούς μπορεί να αφαίρεσε έως και οκτώ χιλιόμετρα βράχου σε κάποιες περιοχές. Οκτώ χιλιόμετρα! Αυτό είναι σαν να διαβρώνεται μια οροσειρά ψηλότερη από οποιοδήποτε υπάρχον βουνό στη Γη, όλα αυτά πριν το Grand Canyon καν σκεφτεί να σχηματιστεί.
Αυτή η διαδικασία αποκάλυψε σταδιακά τα βαθιά κρυσταλλικά πετρώματα βάσης που σήμερα αποτελούν το "δάπεδο" του Grand Canyon — την αρχαία προκαμβριώδη βάση που μπορείς να δεις όταν κοιτάς στα βάθη του φαραγγιού.
Ο επικεφαλής ερευνητής της ομάδας, Καθηγητής Thomas Gernon από το Σαουθάμπτον, το θέτει έτσι: τα πετρώματα βάσης του Grand Canyon "ήρθαν σταδιακά στην επιφάνεια ως μέρος μιας τεράστιας κρημνούς που αναπτύχθηκε κατά τη διάλυση μιας αρχαίας υπερηπείρου."
Αρκετά εκπληκτικό, έτσι; Τα πετρώματα που βλέπουμε στον πυθμένα του Grand Canyon δεν ήταν πάντα στην επιφάνεια — έπρεπε να αποκαλυφθούν από εκατομμύρια χρόνια υπομονετικής διάβρωσης κατά μήκος αυτής της αρχαίας γραμμής κρημνών.
Πώς Βρίσκεις έναν Γκρεμό που Έχει Ήδη Εξαφανιστεί;
Πώς λοιπόν οι επιστήμονες συνέθεσαν στοιχεία για κάτι που δεν υπάρχει πια; Εδώ είναι το έξυπνο κομμάτι.
Η ομάδα συνδύασε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: ανακατασκευές του πώς οι τεκτονικές πλάκες της Γης κινήθηκαν στην πορεία του χρόνου, και δεδομένα για το πώς εξελίσσονται τα τοπία μέσα σε γεωλογικές περιόδους. Μοντελοποιώντας τι θα είχε μοιάζει η δυτική Βόρεια Αμερική κατά τη διάλυση της Ροδινίας, βρήκαν κάτι ενδιαφέρον.
Η αρχαία περιοχή του Grand Canyon θα είχε βρεθεί σε περίπου την ίδια θέση σε σχέση με την ηπειρωτική ακτή όπως μερικές από τις πιο εντυπωσιακές σύγχρονες κρημνώσεις — όπως η Μεγάλη Αποβράχωση στη Νότια Αφρική ή τους γκρεμούς κατά μήκος της ακτής της Βραζιλίας. Αυτά τα σύγχρονα παραδείγματα χρησίμευσαν ως οδηγοί για το τι μπορεί να υπήρχε στο παρελθόν.
Και αυτό δεν είναι απλά μια ωραία ιστορία για γκρεμούς. Οι ερευνητές λένε ότι αυτό το μακράς διάρκειας τοπίο διαμόρφωσε στην πραγματικότητα ολόκληρη τη γεωλογική ιστορία της ηπείρου.
Ένας Γκρεμός που ¶λλαξε μια Ήπειρο
Σκέψου το: ένας συνεχής τοίχος βουνών γύρω από τη δυτική Βόρεια Αμερική θα έκανε περισσότερα από το να φαίνεται εντυπωσιακός. Θα λειτουργούσε ως ένα τεράστιο φράγμα, επηρεάζοντας πού έρεαν τα ποτάμια, πού εναποτίθονταν τα ιζήματα, ακόμα και πότε αρχαίες θάλασσες μπορούσαν να εξαπλωθούν στη στεριά.
Αυτή η ορεινή ζώνη γύρω από τη "Λαυρεντία" (τον αρχαίο πυρήνα της Βόρειας Αμερικής) καθόρισε πιθανώς τις πορείες αρχαίων ποταμών και επηρέασε πότε οι ανερχόμενες θάλασσες μπορούσαν να προχωρήσουν προς το εσωτερικό — γεγονότα που συνέβησαν ακριβώς πριν τη λεγόμενη Καμβριώδη έκρηξη, όταν η πολύπλοκη ζωή ξαφνικά πολλαπλασιάστηκε σε αυτό που είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της βιολογίας.
Ο γκρεμός ουσιαστικά "ετοίμασε τη σκηνή" για ένα από τα μεγαλύτερα στιγμιότυπα της ζωής, αν και είχε εξαφανιστεί εκατομμύρια χρόνια πριν οτιδήποτε πολύπλοκο σέρνεται τριγύρω.
Τι Σημαίνει Αυτό για την Κατανόηση της Γης
Αυτό που με ενθουσιάζει ιδιαίτερα: η Μεγάλη Ασυνέχεια δεν είναι μοναδική στο Grand Canyon. Παρόμοιες μυστηριώδεις κενές περιόδοι στο βραχώδες αρχείο υπάρχουν σε πολλές αρχαίες ηπειρωτικές ενδοχώρες παγκοσμίως. Οι επιστήμονες δυσκολεύονταν εδώ και καιρό να εξηγήσουν γιατί αυτές οι κενές περίοδοι ποικίλλουν τόσο πολύ στο βάθος και στο χρονοδιάγραμμά τους.
Αυτή η νέα έρευνα υποδηλώνει ότι η τεκτονική ανύψωση που σχετίζεται με την ηπειρωτική απομάκρυνση και διάλυση δημιούργησε απότομες πλαγιές και υψηλό έδαφος — ακριβώς το είδος εδάφους που τα ποτάμια και οι παγετώνες λατρεύουν να διαβρώνουν. Με άλλα λόγια, αυτές οι υπερκρημνώσεις μπορεί να είναι μια κοινή εξήγηση για χαμένα βραχώδη αρχεία σε πολλές ηπείρους.
Όπως σημειώνει ο Καθηγητής Gernon, οι σημερινές εναπομείνασες κρημνώσεις σε μέρη όπως η Νότια Αφρική, η Βραζιλία, η Ινδία και η Ανταρκτική παρέχουν "παράθυρα στις δυνάμεις που διαμορφώνουν τις ηπείρους σε εκατομμύρια χρόνια."
Μελετώντας αυτά τα σύγχρονα παραδείγματα, ίσως τελικά καταλάβουμε πώς παρόμοια γεγονότα στο βαθύ παρελθόν γλάρυσαν τα τοπία που βλέπουμε σήμερα.
Το Συμπέρασμα
Το Grand Canyon ήταν πάντα ένα παράθυρο στη βαθιά ιστορία της Γης. Αλλά τώρα συνειδητοποιούμε ότι η ιστορία του είναι ακόμα παλαιότερη και πιο δραματική από ό,τι φανταζόμασταν. Πριν ο ποταμός Κολοράντο χαράξει το διάσημο μονοπάτι του, πριν τα θηλαστικά κυριαρχήσουν, πριν τους δεινόσαυρους, πριν σχεδόν ό,τι θεωρούμε τυπικά ως "αρχαίο" — υπήρχε αυτός ο χαμένος κόσμος τεράστιων κρημνών που σιωπηλά διαβρώθηκε, εκθέτοντας την ίδια τη βάση της ηπείρου που ζούμε σήμερα.
Μερικές φορές τα πιο δραματικά χαρακτηριστικά στην ιστορία της Γης είναι αυτά που δεν υπάρχουν πια.
Και δεν είναι αυτό κάπως όμορφο; Η ιδέα ότι ένα αρχαίο σύστημα κρημνών, τώρα εντελώς εξαφανισμένο, εξακολουθεί να διαμορφώνει την κατανόησή μας για ένα από τα πιο εμβληματικά αξιοθέατα της Αμερικής; Αυτή είναι η γεωλογία σε δράση — αποκαλύπτοντας ότι η γη κάτω από τα πόδια μας έχει ιστορίες που μπορούμε μόλις να φανταστούμε.
Πηγή: ScienceDaily