Το Απολίθωμα που Κανείς δεν Πίστεψε
Φαντάσου την εξής εικόνα: Είναι 1994. Ένας μεταπτυχιακός φοιτητής στο Λονδίνο σκύβει πάνω από έναν παλιό σκελετό δικυνόδοντα — ένα από αυτά τα περίεργα πλάσματα με χαυλιόδοντες και ράμφος χελώνας που περιπλανιούνταν στη Γη πολύ πριν οι δεινόσαυροι πάρουν τα ηνία. Κάτι σε αυτό το δείγμα τον ενοχλεί. Τα οστά απλά δεν μοιάζουν με κανένα γνωστό είδος. Σημειώνει: πιθανώς ένα νέο είδος.
Και μετά... τίποτα. Για σχεδόν 30 χρόνια.
Αυτός ο φοιτητής ήταν ο Nigel Larkin, και το απολίθωμα που μελετούσε εκείνη την εποχή βρισκόταν στις συλλογές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας από το 1963, είχε βρεθεί δηλαδή σε αυτό που σήμερα είναι η Τανζανία. Κανείς δεν του είχε δώσει σημασία. Τα περισσότερα απολιθώματα εκείνης της αποστολής είχαν μελετηθεί, αλλά αυτό; Απλά ένα ακόμα σκονισμένο σκελετός σε ένα συρτάρι.
Αλλά ο Larkin το θυμόταν. Και τελικά, βρήκε την κατάλληλη ομάδα για να αποδείξει αυτό που υποψιαζόταν τρεις δεκαετίες νωρίτερα.
Τι Είναι Όμως ο Δικυνόδοντας;
Επιτρέψτε μου μια μικρή παράκαμψη εδώ, γιατί αν είστε σαν τους περισσότερους ανθρώπους, η λέξη "δικυνόδοντας" δεν σας λέει πολλά. Και είναι λογικό — αυτά τα πλάσματα δεν έχουν τη δόξα των δεινοσαύρων.
Σκεφτείτε τους δικυνόδοντες ως μερικά από τα πρώτα φυτοφάγα ζώα στο οικογενειακό δέντρο των θηλαστικών. Είχαν ένα περίεργο ράμφος σαν χελώνα με δύο εντυπωσιακούς χαυλιόδοντες να εξέχουν. (Το όνομά τους σημαίνει "δύο σκυλίσια δόντια" — αναφορά σε αυτούς τους χαυλιόδοντες.) Κατά την Τριαδική περίοδο, πριν οι δεινόσαυροι κυριαρχήσουν στον κόσμο, οι δικυνόδοντες ήταν παντού. Κυμαίνονταν από πλάσματα στο μέγεθος αρουραίου μέχρι γίγαντες μεγαλύτερους από αγελάδες.
Οπότε όταν ο Larkin και η ομάδα του επιτέλους α возиха να μελετήσουν σωστά εκείνο τον παλιό σκελετό, περίμεναν να βρουν κάτι ενδιαφέρον. Αυτό που δεν περίμεναν ήταν να ανακατεύσουν εντελώς την κατανόησή μας για το πότε εμφανίστηκαν για πρώτη φορά οι δεινόσαυροι.
Η Ανατροπή που Κανείς Δεν Είδε Ερχόμενη
Εδώ τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα.
Η ομάδα, με επικεφαλής τη διδακτορική φοιτήτρια Hady George από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, ανέλυσε τα απολιθώματα της Τανζανίας μαζί με κάποια πιο πρόσφατα ευρήματα κρανίων. Το συμπέρασμά τους; Αυτά τα οστά ανήκαν σε ένα γένος που ονομάζεται Dinodontosaurus — ένα είδος δικυνόδοντα που μέχρι τώρα ήταν γνωστό μόνο από τη Νότια Αμερική.
Αυτό από μόνο του θα ήταν αρκετά εκπληκτικό. Αλλά υπάρχει κάτι ακόμα.
Τα πετρώματα όπου βρέθηκαν αυτά τα απολιθώματα στην Τανζανία; Είναι ακριβώς τα ίδια γεωλογικά στρώματα που κάποιοι επιστήμονες έχουν υποδείξει ως αποδείξεις για τους αρχαιότερους δυνατούς δεινόσαυρους. Αν αυτά τα πετρώματα ήταν όντως τόσο αρχαία, θα περίμενες να βρεις απολιθώματα ίδιας ηλικίας στη Νότια Αφρική — και η κοινή λογική έλεγε ότι η Τανζανία και η Νότια Αφρική ήταν γεωλογικά ξαδέρφια από την ίδια περίοδο.
Εκτός από το ότι τώρα ξέρουμε ότι το Dinodontosaurus ζούσε και στην Τανζανία ΚΑΙ στη Νότια Αμερική. Και οι πρόσφατες χρονολογήσεις των νοτιοαμερικανικών πετρωμάτων υποδηλώνουν ότι αυτά τα "αρχαία στρώματα δεινοσαύρων" μπορεί να είναι μέχρι και 10 εκατομμύρια χρόνια νεότερα από τα αντίστοιχα πετρώματα της Νότιας Αφρικής.
Γιατί Έχει Σημασία για την Ιστορία των Δεινοσαύρων
Ας το πούμε πιο απλά: για δεκαετίες, κάποιοι επιστήμονες υποστήριζαν ότι η Τανζανία κρατά το κλειδί για να καταλάβουμε πότε εξελίχθηκαν για πρώτη φορά οι δεινόσαυροι. Αυτή η νέα ανακάλυψη υποδηλώνει ότι μπορεί να κοιτούσαμε τη λάθος χρονογραμμή.
Αν τα ιζήματα της Τανζανίας είναι στην πραγματικότητα της ίδιας ηλικίας με αυτά της Νότιας Αμερικής — και τα στοιχεία από το Dinodontosaurus το υποστηρίζουν έντονα — τότε αυτοί οι "υποψήφιοι αρχαιότεροι δεινόσαυροι" από την Τανζανία μπορεί να μην είναι καθόλου αρχαίοι. Μπορεί να είναι σύγχρονοι των ευρημάτων της Νότιας Αμερικής, όχι πρόδρομοί τους.
Η ομάδα ονόμασε αυτό το νέο είδος Dinodontosaurus isiyavamanda — ένα όνομα που τιμά τους ανθρώπους Wamanda της Τανζανίας, την περιοχή όπου βρέθηκαν αυτά τα απολιθώματα. Είναι μια ωραία πινελιά, που συνδέει την αρχαία βαθιά εποχή με τις σημερινές κοινότητες.
Ένα Υπενθύμισμα ότι η Επιστήμη Χρειάζεται Χρόνο
Λατρεύω αυτή την ιστορία για πολλούς λόγους, αλλά εδώ είναι αυτό που με συγκινεί περισσότερο: χρειάστηκαν 30 χρόνια για να δημοσιευτεί.
Ο Larkin υποψιάστηκε για πρώτη φορά ότι αυτό ήταν ένα νέο είδος το 1994. Είχε το ένστικτο. Είχε τα στοιχεία μπροστά του. Αλλά η επιστήμη δεν κινείται πάντα σε ευθείες γραμμές. Μερικές φορές χρειάζεσαι τους σωστούς συνεργάτες, τις σωστές τεχνικές και τη σωστή στιγμή.
Και ιδού κάτι αξιοσημείωτο — ο ίδιος παραδέχεται ότι είχε δίκιο να περιμένει. "Οι τεχνικές έχουν βελτιωθεί τεράστια τα τελευταία 30 χρόνια", είπε. "Μπορούμε να κάνουμε τόσα περισσότερα με τη μικρο-αξονική τομογραφία... από ό,τι θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε στη δεκαετία του 1990."
Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε την επόμενη φορά που ακούμε για κάποια συναρπαστική νέα ανακάλυψη. Πίσω από αυτό το εύρημα υπάρχουν συχνά χρόνια — μερικές φορές δεκαετίες — σχολαστικής δουλειάς, συνεργασίας και ναι, περιστασιακά αναμονής για τη σωστή στιγμή.
Τι Ακολουθεί;
Η ομάδα δεν έχει τελειώσει. Η George λέει ότι η επόμενη έρευνα θα εξετάσει το υπόλοιπο υλικό των απολιθωμάτων και θα διερευνήσει τη βιομηχανική και την οικολογία των τριαδικών δικυνόδοντων. Τι έτρωγαν αυτά τα πλάσματα; Πώς κινούνταν; Πώς ήταν στην πραγματικότητα η ζωή τους;
Έχουμε 240 εκατομμύρια χρόνια να ανακατασκευάσουμε.
Προς το παρόν, αυτό που δεν σταματάω να σκέφτομαι είναι: κάπου σε μια μουσειακή συλλογή, μπορεί να υπάρχει ένα ακόμα ξεχασμένο απολίθωμα που περιμένει κάποιον να κάνει τη σωστή ερώτηση. Το παρελθόν δεν έχει τελειώσει να μας διδάσκει. Μερικές φορές απλά χρειάζεται υπομονή.