Η Μεγάλη Πείνα που Ξεχάσαμε: Τι συνέβη το 1877;

Μια ερώτηση πρώτα

Μπορείς να πεις ποιο ήταν το πιο θανατηφόρο γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας;

Οι περισσότεροι θα σκεφτούν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ή ίσως την Πανώλη. Και δίκαια. Αλλά εδώ έρχεται κάτι που θα σε εκπλήξει — η χειρότερη καταστροφή δεν ήταν πόλεμος, δεν ήταν επιδημία, και σχεδόν κανείς δεν τη θυμάται σήμερα.

Μεταξύ 1876 και 1878, περίπου 50 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν. Σκέψου το — όσος ο πληθυσμός της Νότιας Κορέας. Εξαφανίστηκαν. Σε τρία χρόνια.

Η αιτία; Ένα υπερ-φαινόμενο Ελ Νίνιο. Και πιστέψ με, όταν το έμαθα, δεν κοιμήθηκα καλά.

Τι είναι όμως το Ελ Νίνιο;

Επειδή αξίζει να το καταλάβεις — είναι πραγματικά ενδιαφέρον. Σίγουρα το ακούς στις μετεωρολογικές προβλέψεις, αλλά λίγοι ξέρουν τι ακριβώς συμβαίνει.

Φαντάσου τον Ειρηνικό Ωκεανό. Κανονικά, οι αληγείς άνεμοι φυσούν από ανατολικά προς δυτικά και σπρώχνουν τα ζεστά νερά προς την Ασία. Είναι ένα είδος κυκλοφορίας — κρύα νερά ανεβαίνουν κοντά στη Νότια Αμερική. Ένα σταθερό, προβλέψιμο σύστημα.

Αλλά κάθε λίγα χρόνια, κάτι αλλάζει. Οι άνεμοι εξασθενούν ή ακόμα αντιστρέφονται. Τα κρύα νερά σταματούν να ανεβαίνουν και όλο αυτό το ζεστό νερό γυρνάει πίσω προς την Αμερική. Αυτό είναι το Ελ Νίνιο. (Η Λα Νίνια είναι το αντίθετο — οι άνεμοι δυναμώνουν υπερβολικά.)

Για τους περισσότερους από εμάς, το Ελ Νίνιο σημαίνει παράξενο καιρό. Πιο ήπιοι χειμώνες, πλημμύρες εδώ κι εκεί. Ενοχλητικό, ναι. Αλλά όχι τίποτα τραγικό.

Εκτός κι αν είναι.

Το 1877: Όταν όλα πήγαν στραβά

Το 1877 ήταν διαφορετικό. Οι ιστορικοί και οι κλιματολόγοι ξέρουν πια ότι δεν ήταν ένα απλό Ελ Νίνιο — ήταν τέρας. Το ισχυρότερο που είχε καταγραφεί μέχρι τότε.

Στη Μινεσότα, οι άνθρωποι έζησαν τον πιο ζεστό χειμώνα που είχαν ποτέ. Σε μια πολιτεία που λατρεύει το κρύο! Οι Twin Cities είχαν μέση θερμοκρασία -1,5 βαθμούς Κελσίου — ασυνήθιστα ήπια για τα δεδομένα τους. (Ενδιαφέρον: το ρεκόρ κράτησε μέχρι το 2023, που επίσης είχαμε υπερ-Ελ Νίνιο. Θα το θυμηθούμε.)

Αλλά η καταστροφή χτύπησε αλλού.

Η Ανθρωπότητα σε Κρίση

Στην Ινδία, οι μουσώνες απέτυχαν. Ποτάμια που έπρεπε να είναι γεμάτα, στέρεψαν. Καλλιέργειες μαράθηκαν στον αγρό. Στην Κίνα, πλημμύρες και επισιτιστικές κρίσεις σάρωναν επαρχίες. Βραζιλία, μέρη της Αφρικής — πουθενά δεν γλίτωσε.

Ο θάνατος δεν ήρθε μόνο από την πείνα. Ασθένειες ακολούθησαν. Εξάπλωση χολέρας. Κόσμος πολύ αδύναμος για να δουλέψει, πολύ φτωχός για να αγοράσει τροφή που ούτως ή αλλιώς δεν υπήρχε. Κοινωνίες που πάλευαν οικονομικά κατέρρευσαν.

Οι ερευνητές το περιέγραψαν αργότερα ως "πιθανώς τη χειρότερη περιβαλλοντική καταστροφή που έπληξε ποτέ την ανθρωπότητα". Σκέψου το. Χειρότερο από οποιοδήποτε σεισμό. Χειρότερο από το τσουνάμι του 2004. Χειρότερο από τους περισσότερους πολέμους.

Δεν ήταν Μόνο ο Καιρός

Εδώ η ιστορία γίνεται πραγματικά ανατριχιαστική.

Ναι, το Ελ Νίνιο ήταν εξαιρετικά ισχυρό. Αλλά πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι μόνο του δεν θα προκαλούσε τόσους θανάτους. Το πρόβλημα ήταν ένα τέλειο χάος συνθηκών που στοίβαξαν η μία πάνω στην άλλη.

Πριν το 1876, ο τροπικός Ειρηνικός είχε είναι ασυνήθιστα ψυχρός για χρόνια. Ο Ινδικός Ωκεανός ανέπτυξε κάτι που λέγεται "δίπολο Ινδικού Ωκεανού" — σκέψου το σαν ξάδερφο του Ελ Νίνιο — σε πρωτοφανές επίπεδο. Ο Ατλαντικός ήταν πιο ζεστός από το κανονικό. Όλα αυτά μαζί μετέτρεψαν το Ελ Νίνιο σε κάτι πρωτοφανές.

Αλλά εδώ έρχεται το ανατριχιαστικό κομμάτι: ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι αποικιακές πολιτικές και οικονομικά συστήματα μετέτρεψαν μια φυσική καταστροφή σε καταστροφή.

"Πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες, ιδιαίτερα η αγνόηση ή καταστροφή παραδοσιακών συστημάτων αποθήκευσης νερού και σιτηρών, ήταν υπεύθυνοι για να μετατρέψουν την αποτυχία καλλιεργειών σε πρωτοφανή μαζική θνησιμότητα," σημειώνει μια μελέτη.

Δηλαδή; Ανθρώπινες επιλογές — συχνά από μακρινές αποικιακές δυνάμεις που δεν νοιαζόντουσαν για τους ντόπιους — εξαφάνισαν τα αποθέματα ασφαλείας που κρατούσαν τις κοινότητες ζωντανές σε δύσκολα χρόνια.

Πρέπει να Ανησυχούμε Τώρα;

Λοιπόν, το μεγάλο ερώτημα: μπορεί να συμβεί ξανά;

Επιστήμονες το έχουν μελετήσει. Και εδώ είναι το ανήσυχο σημείο: στατιστικά, το Ελ Νίνιο του 1877-78 δεν ήταν σημαντικά ισχυρότερο από άλλα μεγάλα Ελ Νίνιο της πρόσφατης ιστορίας. Έχουμε δει παρόμοια τέρατα το 1982-83, το 1997-98, και το 2015-16.

Κάθε ένα ήταν καταστροφικό — σκέψου το 1997-98 που προκάλεσε δισεκατομμύρια ζημιές και χιλιάδες θανάτους. Αλλά κανένα δεν πλησίασε τους 50 εκατομμύρια νεκρούς του 1877-78.

Τι είναι διαφορετικό τώρα;

Πρώτον, η κλιματική αλλαγή. Οι ωκεανοί μας είναι πιο ζεστοί από ό,τι ήταν εδώ και πάνω από 100.000 χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει σίγουρα μια νέα μεγάλη πείνα, αλλά σημαίνει ότι όταν χτυπήσει ένα Ελ Νίνιο, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πιο σοβαρές. Περισσότερη θερμότητα σημαίνει περισσότερη ενέργεια στο σύστημα. Περισσότερες ακρότητες.

Δεύτερον, η σύγχρονη γεωργία. Έχουμε εργαλεία που οι αγρότες του 19ου αιώνα δεν μπορούσαν ούτε να ονειρευτούν. Παρακολουθούμε αυτά τα μοτίβα. Οι χώρες μπορούν να προετοιμαστούν. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι κανείς δεν προβλέπει μαζικό λιμό αυτή τη φορά.

Αλλά ειλικρινά; Αυτό με κάνει να νιώθω μόνο ελαφρώς καλύτερα.

Τι Πρέπει να Κρατήσουμε

Δεν θέλω να τελειώσω με καταστροφολογία, αλλά ούτε να το παρουσιάσω σαν μια απλή ιστορική περιέργεια. Αυτό συνέβη. Μπορεί να συμβεί ξανά.

Τα καλά νέα; Δεν είμαστε αβοήθητοι. Επιστήμονες παρακολουθούν. Συστήματα προειδοποίησης υπάρχουν. Έχουμε τεχνολογία γεωργίας που οι αγρότες του 19ου αιώνα δεν μπορούσαν να φανταστούν.

Αλλά η πείνα του 1877-78 μας υπενθυμίζει κάτι σημαντικό: τα συστήματά μας έχουν τεράστια σημασία. Οι κλιματικές καταστροφές δεν υπάρχουν στο κενό. Το πώς προετοιμαζόμαστε — ή αποτυγχάνουμε να προετοιμαστούμε — καθορίζει αν ένα κακό Ελ Νίνιο είναι ενόχληση ή Αποκάλυψη.

Οπότε ίσως την επόμενη φορά που ακούσεις για Ελ Νίνιο στον καιρό, να σκεφτείς αυτούς τους 50 εκατομμύρια ανθρώπους. Και ίσως αναρωτηθείς: αν χτυπήσει το επόμενο υπερ-Ελ Νίνιο, είμαστε έτοιμοι;

Ελπίζω να είμαστε. Αλλά δεν είμαι απόλυτα σίγουρος.

Τι πιστεύεις εσύ; Κάνε like και στείλε το σε φίλους που νοιάζονται για το κλίμα — η συζήτηση πρέπει να συνεχιστεί.