Η μέρα που η Αμερική έχασε 4 πυρηνικές βόμβες στην Ισπανία

Ήταν Ιανουάριος του 1966. Ένα αμερικανικό B-52 συγκρούεται με ένα αεροσκάφος ανεφοδιασμού πάνω από τη Μεσόγειο. Τέσσερις υδρογονοβόμβες πέφτουν. Η μία χάνεται στη θάλασσα. Κανείς δεν ενημερώνει την ισπανική κυβέρνηση για μέρες.

Αυτή είναι η ιστορία της Operation Chrome Dome — και είναι πιο τρελή από ό,τι φαντάζεσαι.

Γιατί πετούσαν αυτά τα βομβαρδιστικά;

Ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο απόγειό του. Οι ΗΠΑ είχαν ένα σχέδιο: να κρατούν συνεχώς στον αέρα βομβαρδιστικά γεμάτα πυρηνικά. Έτοιμα να χτυπήσουν τη Σοβιετική Ένωση μέσα σε λίγα λεπτά.

Η Chrome Dome ξεκίνησε το 1961. Τα B-52 απογειώνονταν από τις ΗΠΑ, έκαναν τον γύρο της Μεσογείου και επέστρεφαν. Χωρίς να προσγειωθούν πουθενά. Ένα αεροσκάφος ανεφοδιασμού τα συνάνταγε στον αέρα για να τους γεμίσει τις δεξαμενές.

Φαντάσου το σκηνικό: δύο τεράστια αεροπλάνα ενώνονται στον ουρανό, γεμάτα εύφλεκτα καύσιμα και πυρηνικά όπλα. Μια από τις πιο επικίνδυνες τακτικές της εποχής.

Η σύγκρουση

17 Ιανουαρίου 1966. Ένα B-52 με τέσσερις βόμβες Μάρκ 28 πλησιάζει το αεροσκάφος ανεφοδιασμού KC-135. Κάτι πάει στραβά.

Τα δύο αεροσκάφη συγκρούονται. Το B-52 διαλύεται στον αέρα. Επτά μέλη του πληρώματος εκτινάσσονται με αλεξίπτωτα. Τρεις δεν προλαβαίνουν.

Τέσσερις βόμβες πέφτουν. Δύο προσγειώνονται κοντά στο χωριό Παλομάρες της Ισπανίας. Η μία σκάει στον αέρα — όχι με πυρηνική έκρηξη, αλλά απελευθερώνει πλουτώνιο. Η τέταρτη βυθίζεται στη Μεσόγειο.

Το χάος και ο καθαρισμός

Οι Αμερικανοί έστειλαν αμέσως κλιμάκια. Αλλά η ισπανική κυβέρνηση; Αγνοούσε τα πάντα για μέρες.

Φαντάσου τους χωρικούς να βρίσκουν κομμάτια από αεροσκάφος και βόμβες στις ελαιώνες τους. Η ραδιενέργεια δεν είχε σημαία, αλλά η πολιτική είχε.

Η αναζήτηση στη θάλασσα κράτησε μήνες. Βρήκαν τελικά την τέταρτη βόμβα — σε βάθος σχεδόν 900 μέτρων. Με υποβρύχια ρομποτικά χέρια.

Τι απέγιναν οι βετεράνοι;

Εδώ αρχίζει η άλλη ιστορία. Οι χειριστές, οι μηχανικοί, όσοι συμμετείχαν στην Chrome Dome — πολλοί αρρώστησαν.

Καρκίνοι. Λευχαιμίες. Προβλήματα που δεν εμφανίζονταν αμέσως, αλλά χρόνια αργότερα.

Η αμερικανική κυβέρνηση αρχικά αρνιόταν οτιδήποτε. "Δεν υπάρχουν στοιχεία", έλεγαν. Οι βετεράνοι συνέχισαν να αγωνίζονται. Δεκαετίες αγώνα.

Το τέλος της Chrome Dome

Μετά το περιστατικό, η επιχείρηση συνεχίστηκε — αλλά με περισσότερη προσοχή. Τελικά καταργήθηκε επίσημα το 1968. Όχι επειδή έγινε ασφαλέστερη, αλλά επειδή τα πυρηνικά υποβρύχια έγιναν πιο αξιόπιστα.

Η ιδέα "πετάμε συνέχεια με πυρηνικά γύρω από τον κόσμο" έμοιαζε πια πολύ επικίνδυνη ακόμα και για την εποχή της.

Πολλοί αναρωτιούνται αν υπάρχουν ακόμα τέτοιες επιχειρήσεις. Η απάντηση είναι περίπλοκη. Η πυρηνική αποτροπή δεν σταμάτησε — απλώς άλλαξε μορφή.

Αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.