Η πιο περίεργη εφεύρεση του Benjamin Franklin που δεν σου είπαν ποτέ

Έχω μια ερώτηση για σένα. Τι σκέφτεσαι όταν ακούς "εφευρέσεις του Benjamin Franklin";

Πιθανότατα σου έρχονται στο μυαλό τα διπλά γυαλιά, η αλεξικέραυνη ράβδος ή το διάσημο πείραμα με το χαρταετό. Οι κλασικές επιλογές. Αυτές που μάθαμε στο σχολείο.

Αλλά εδώ είναι το θέμα — ο Μπεν Φρανκλίνος εφηύρε κάτι άλλο. Κάτι παράξενο. Κάτι που στην ακμή του είχε τον Mozart να γράφει μουσική ειδικά γι' αυτό, και στην πιο χαμηλή του στιγμή, το κατηγορούσαν ότι έκανε τους ανθρώπους τρελούς.

Αναφέρομαι στην υάλινη αρμονική. Και ειλικρινά; Είναι μια από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες που δεν έχεις ακούσει ποτέ.

Ένα Κόλπο Σαλονιού που Έγινε Επαγγέλμα

Όλα ξεκίνησαν από ένα κόλπο σαλονιού. (Μήπως δεν ισχύει πάντα αυτό;)

Η ιδέα era απλή: γέμισε πολλά ποτήρια με διαφορετικές ποσότητες νερού, πέρασε το βρεγμένο δάχτυλό σου γύρω από το χείλος, και δημιούργησε μουσική. Είναι το ίδιο κόλπο που μπορεί να έχεις κάνει κι εσύ σε κάποιο τραπέζι, σωστά; Λοιπόν, τη δεκαετία του 1760, αυτό ήταν αρκετά εντυπωσιακό σε κομψές συγκεντρώσεις.

Ο ίδιος ο Φρανκλίνος το περιέγραψε υπέροχα σε μια επιστολή του: "Σίγουρα έχεις ακούσει τον γλυκό τόνο που βγαίνει από ένα ποτήρι, όταν περνάς ένα βρεγμένο δάχτυλο γύρω από το χείλος του."

Το είχε δει να επιδεικνύεται στη Βασιλική Εταιρεία, και κάτι του κέντρισε το ενδιαφέρον. Εδώ ήταν ένα κόλπο σαλονιού με πραγματικό μουσικό δυναμικό — αλλά era αδέξιο. Τα ποτήρια ήταν σκορπισμένα σε τραπέζια, δύσκολο να παίξεις, και με περιορισμένο εύρος.

Οπότε, μιας και ήταν ο Μπεν Φρανκλίνος, το βελτίωσε. Γιατί φυσικά και θα το έκανε.

Η Πραγματική Εφεύρεση

Η ιδιοφυΐα του Φρανκλίνου ήταν στο σχέδιο. Αντί για χαλαρά ποτήρια πάνω σε τραπέζι, δημιούργησε μια σειρά από υάλινα μπολ — σταδιακά μεγαλύτερα καθώς προχωρούσες — τοποθετημένα οριζόντια σε έναν άξονα. Αυτός ο άξονας μπορούσε να περιστραφεί με ένα πεντάλ με το πόδι, και ο μουσικός απλά θα υγράναινε τα δάχτυλά του και θα έπαιζε.

Φαντάσου έξαφωνο, αλλά φτιαγμένο εξ ολοκλήρου από γυαλί, χωρίς τυμπανάκια. Απλά τα δάχτυλά σου να χορεύουν πάνω σε λείες, τραγουδιστές λεκάνες.

Ο ήχος; Σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες, απόλυτα αιθέριος. Ο Φρανκλίνος περιέγραψε τους τόνους ως "ασύγκριτα γλυκύτερους από οποιουσδήποτε άλλους". Και δεν ήταν ο μόνος σε αυτή την εκτίμηση.

Μόλις απλώθηκε η φήμη για την εφεύρεση του Φρανκλίνου, εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά στην ευρωπαϊκή υψηλή κοινωνία. Μια νέα μουσικός, η Marianne Davies, έδωσε την πρώτη δημόσια παράσταση το 1762, και ξαφνικά όλοι ήθελαν να ακούσουν αυτή τη μαγική υάλινη μουσική.

Η Σύνδεση με τον Mozart

Εδώ τα πράγματα γίνονται πραγματικά ενδιαφέροντα. Ο Mozart — ναι, ΑΥΤΟΣ ο Mozart — έγραψε μουσική για την υάλινη αρμονική. Συγκεκριμένα, το Adagio and Rondo (K. 617), που συνέθεσε το 1791, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του.

Ο Beethoven επίσης συμμετείχε με το κομμάτι του "Lenore Prohaska." Ξαφνικά, το όργανο που ήταν αρχικά επιστημονική περιέργεια είχε γίνει νόμιμο στοιχείο της κλασικής μουσικής.

Αλλά μετά, σχεδόν τόσο γρήγορα όσο ανέβηκε, η υάλινη αρμονική άρχισε να πέφτει. Και ο λόγος είναι απολύτως τρελός.

Εισβολή: Η Εκστρατεία της Ψιθυριστής Τρέλας

Ένας Γερμανός γιατρός, ο Franz Anton Mesmer — ναι, ΑΥΤΟΣ ο Mesmer, ο τύπος που μας χάρισε τη λέξη "μαγεύω" — βρήκε ένα από αυτά τα όργανα και αποφάσισε ότι είχε μαγικές θεραπευτικές ιδιότητες.

Θέλω να είμαι σαφής: δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη για αυτά που ισχυριζόταν ο Mesmer. Πίστευε ότι οι δονήσεις από την υάλινη αρμονική μπορούσαν να επηρεάσουν το ανθρώπινο σώμα μέσω κάτι που αποκαλούσε "ζωικό μαγνητισμό", και χρησιμοποιούσε το όργανο στις λεγόμενες θεραπείες του. Οι ασθενείς του ανέφεραν ότι έπεφταν σε καταστολή ή έβλεπαν οράσεις.

Σου φαίνεται αυτό νόμιμο; Ναι, όχι και τόσο.

Αλλά εδώ είναι το θέμα με την ψευδοεπιστήμη στον 18ο αιώνα — εξαπλωνόταν. Και μόλις οι άνθρωποι άρχισαν να ψιθυρίζουν ότι αυτό το υαλένιο όργανο μπορούσε να υπνωτίσει τους ακροατές ή ακόμα και να τους οδηγήσει στην τρέλα, αυτό ήταν δύσκολο να το πάρεις πίσω.

Μέσα στη Γερμανία, οι φήμες κυκλοφορούσαν. Κάποιοι ισχυρίζονταν ότι το όργανο ήταν επικίνδυνο στο παίξιμο. Άλλοι έλεγαν ότι η υπερβολική ακρόαση θα κατέστρεφε την ψυχική υγεία. Ξέσπασε ηθικός πανικός, που στον 18ο αιώνα σήμαινε προφανώς πολλές ανήσυχες επιστολές και εκκλησιαστικά κηρύγματα.

Ο Πραγματικός Λόγος που Εξαφανίστηκε

Ορίστε η άποψή μου, και νομίζω ότι τα στοιχεία την υποστηρίζουν: οι φήμες για "τρέλα" ήταν σχεδόν σίγουρα ανοησίες. Δεν υπήρξε ποτέ αξιόπιστη ιατρική ή επιστημονική σύνδεση μεταξύ της υάλινης αρμονικής και της ψυχικής εξασθένησης.

Οπότε γιατί εξαφανίστηκε πραγματικά το όργανο;

Ειλικρινά; Μάλλον ήταν απλά πολύ εύθραυστο. Αυτά ήταν επιδέξια κατασκευασμένα υάλινα μπολ, περιστρεφόμενα με πεντάλ, που απαιτούσαν ακριβή τοποθέτηση δακτύλων. Φαντάσου τον εφιάλτη της συντήρησης. Μια λάθος κίνηση και έχεις σπασμένο γυαλί παντού.

Επιπλέον, τον 19ο αιώνα, τα ορχηστρικά όργανα γίνονταν όλο και πιο δυνατά και ισχυρά για να γεμίζουν μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών. Η λεπτή, ψιθυριστή υάλινη αρμονική απλά δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί. Ήταν ένα όμορφο όργανο για οικείες παραστάσεις σαλονιού, αλλά δεν κλιμακωνόταν.

Μερικές φορές τα πράγματα δεν εξαφανίζονται επειδή είναι κακά — μερικές φορές απλά δεν ταιριάζουν στις αλλαγές των καιρών.

Η Ανατροπή

Εδώ πρέπει να ομολογήσω κάτι. Ένα αρχικό άρθρο που διάβασα γι' αυτό το θέμα τελείωνε με μια πρόταση να δεις την εμφάνιση των Korn στο MTV Unplugged του 2006, όπου χρησιμοποιούν υάλινα μπολ ως όργανο.

Και ειλικρινά; Αυτό είναι αρκετά ωραίο. Γιατί αποδεικνύεται ότι η υάλινη αρμονική δεν πέθανε ποτέ πραγματικά — απλά εξελίχθηκε. Σύγχρονοι μουσικοί χρησιμοποιούν ακόμα υάλινα όργανα, από avant-garde συνθέτες μέχρι indie συγκροτήματα που αναζητούν αυτόν τον μοναδικό αιθέριο ήχο.

Ο Φρανκλίνος μάλλον θα το έβρισκε εξαιρετικά διασκεδαστικό. Ο τύπος που μας χάρισε την αλεξικέραυνη ράβδο, τα διπλά γυαλιά και τη σόμπα Φρανκλίνου... και φαίνεται, ένα μικρό κομμάτι του DNA για ό,τι ήταν εκείνη η εμφάνιση των Korn.

Δεν είναι άσχημα για έναν Πατέρα του Έθνους που βρήκε επίσης χρόνο να παραπονιέται ότι τον ξυπνούσαν οι πετεινοί.