Τα χειρόγραφα που ο Χρόνος Σχεδόν Ξέχασε

Εντάξει, πρέπει να ομολογήσω—όταν διάβασα για πρώτη φορά αυτή την έρευνα, χρειάστηκε να τη διαβάσω δύο φορές για να καταλάβω τι στο καλό συνέβαινε.

Επιστήμονες έκαιγαν σκόπιμα παπύρους. Χρησιμοποίησαν αυθεντικά αιγυπτιακά υλικά, έβαλαν μαθητές λυκείου να γράψουν πάνω τους με καλάμια, τους τύλιξαν σε ρολά και μετά τους έριξαν σε κλίβανο υψηλής θερμοκρασίας μέχρι να γίνουν καπνισμένα κάρβουνα.

Και ξέρεις τι; Ήταν ευφυέστατο.

Γιατί να Κάψει Κανείς Χειρόγραφα;

Άσε με να σου περιγράψω την εικόνα. Βρίσκεσαι στο Ηράκλειο της Ιταλίας, πριν σχεδόν 2.000 χρόνια. Ο Βεζούβιος πρόκειται να εκραγεί σε μία από τις χειρότερες ηφαιστειακές καταστροφές της ιστορίας. Μέσα σε λίγες ώρες, μια ολόκληρη πόλη θάβεται κάτω από τη στάχτη. Αλλά αυτό που οι περισσότεροι αγνοούν—η στάχτη δεν διατήρησε μόνο κτίρια και σώματα. Διατήρησε κάτι πολύ πιο πολύτιμο: μια ολόκληρη βιβλιοθήκη.

Μιλάμε για περίπου 1.800 παπύρινους κυλίνδρους που επιβίωσαν της καταστροφής. Αυτά δεν είναι αντίγραφα αντιγράφων, όπως τόσο από την αρχαία λογοτεχνία. Είναι πρωτότυπα έργα, βιβλία που βγήκαν κατευθείαν από αρχαίους πνευματικούς κύκλους και πάγωσαν στον χρόνο από την ηφαιστειακή έκρηξη.

Η παγίδα; Είναι εντελώς αδύνατο να τα διαβάσεις. Οι πάπυροι είναι τόσο εύθραυστοι που αν επιχειρήσεις να τους ξετυλίξεις, συνήθως μετατρέπονται σε σωρούς μαύρης στάχτης. Για αιώνες, οι ερευνητές παλεύουν να διαβάσουν έστω και ένα κλάσμα αυτών των αρχαίων θησαυρών.

Η Στιγμή της Ευφορίας

Εμφανίζεται ο Douglas Seiler και η ομάδα του στο Berkeley SETI. Η λαμπρή τους σκέψη; Το πρόβλημα μπορεί να μην αφορά τον πάπυρο—μπορεί να αφορά τη μελάνη.

Βλέπεις, οι αρχαίες μελάνες δεν ήταν όλες ίδιες. Κάποιες ήταν φτιαγμένες από άνθρακα (ουσιαστικά καμένο ξύλο ανακατεμένο με νερό), ενώ άλλες περιείχαν μεταλλικά στοιχεία όπως μόλυβδο. Εδώ γίνεται ενδιαφέρον για τους ερευνητές: ο μόλυβδος απορροφά τις ακτίνες Χ πολύ πιο έντονα από τον εξαλλωμένο πάπυρο.

Έτσι η ιδέα τους ήταν απλή στη σύλληψη αλλά επαναστατική στην εφαρμογή: αν μπορούσαν να σαρώσουν τους αποτεφρωμένους παπύρους με τεχνολογία ακτίνων Χ, ο μόλυβδος σε συγκεκριμένες μελάνες θα "φώτιζε" πάνω στο καμένο φόντο. Ένας υπολογιστής θα μπορούσε στη συνέχεια να ξετυλίξει εικονικά και να διαβάσει το κρυφό κείμενο χωρίς να αγγίξει ποτέ τον εύθραυστο πάπυρο.

Δοκιμάζοντας τη Θεωρία

Για να αποδείξει ότι η έννοια λειτουργεί, ο Seiler έκανε κάτι που ακούγεται τελείως τρελό. Πήρε αυθεντικό αιγυπτιακό πάπυρο και παραδοσιακή μελάνη αιθάλης από την Ιαπωνία. Πλήρωσε μαθητές λυκείου να γράψουν αποσπάσματα από τον Πόλεμο των Άστρων, τη Βίβλο, ακόμα και ατάκες από τη σειρά Τα Όρια του Σύμπαντος.

Και μετά ήρθε το κάψιμο.

Τύλιξε τον πάπυρο, τον σφράγισε σε δοχείο και τον έβαλε σε κλίβανο υψηλής θερμοκρασίας μέχρι να καρβουνιαστεί τελείως—μιμούμενος ακριβώς αυτό που συνέβη στα χειρόγραφα κατά την έκρηξη του Βεζούβιου πριν δύο χιλιάδες χρόνια.

Τα αποτελέσματα ήταν εκπληκτικά. Ακόμα και μικροσκοπικές ποσότητες μολύβδου στη μελάνη δημιούργησαν σήμα 25 φορές ισχυρότερο από τον περιβάλλοντα καμένο πάπυρο. Η γραφή σχεδόν πεταγόταν μέσα από τις σαρώσεις.

Γιατί Έχει Σημασία

Άσε με να στο θέσω σε προοπτική.

Σχεδόν τα πάντα από την αρχαιότητα έχουν χαθεί. Πόλεμοι, πυρκαγιές, φθορά, απλή αμέλεια—αυτά έχουν καταστρέψει τη συντριπτική πλειοψηφία της αρχαίας λογοτεχνίας. Αυτά που έχουμε από την αρχαία Ελλάδα και Ρώμη είναι μόνο ένα μικρό κλάσμα αυτών που γράφτηκαν αρχικά. Πολλές φιλοσοφικές πραγματείες, επιστημονικά έργα, ποίηση και ιστορία απλά εξαφανίστηκαν πριν προλάβει κανείς να τα αντιγράψει.

Αλλά οι πάπυροι του Ηρακλείου μπορεί να περιέχουν κείμενα που νομίζαμε ότι είχαν χαθεί για πάντα.

Σύμφωνα με τη Leah Packard-Grams, μεταπτυχιακή φοιτήτρια αρχαιολογίας στο Berkeley που συμβούλευσε το project, "Τα διακυβεύματα είναι τα μεγαλύτερα στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας."

Καμία πίεση, σωστά;

Ένας Πρακτικός Δρόμος

Αυτό που κάνει αυτή την προσέγγιση ιδιαίτερα συναρπαστική είναι ότι δεν είναι απλά θεωρητικά εφικτή—είναι πρακτικά εφαρμόσιμη.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι ένα σχετικά φθηνό φορητό μηχάνημα ακτίνων Χ μπορεί να ανιχνεύσει μελάνη με βάση τον μόλυβδο σε καμένους παπύρους. Αυτό σημαίνει ότι οι αρχειοθέτες θα μπορούσαν δυνητικά να ελέγξουν ολόκληρες συλλογές, εντοπίζοντας ποιοι πάπυροι είναι πιο πιθανό να περιέχουν αναγνώσιμο περιεχόμενο—πριν δεσμεύσουν χρόνο και χρήμα σε εκτεταμένες σαρώσεις.

Με άλλα λόγια, είναι ένα σύστημα διαλογής για την αρχαία λογοτεχνία.

Η ομάδα καλεί τώρα τους ερευνητές που εργάζονται με τη συλλογή του Ηρακλείου να αρχίσουν να ελέγχουν συστηματικά για μελάνες με βάση τον μόλυβδο. Αν έστω και ένα μικρό ποσοστό από αυτούς τους 1.800 παπύρους περιέχουν μόλυβδο, μιλάμε για τη δυνατότητα ανάκτησης έργων που η ανθρωπότητα δεν έχει διαβάσει εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια.

Τι Μπορεί να Ανακαλύψουμε;

Τα χειρόγραφα που έχουμε ήδη καταφέρει να διαβάσουμε—μέσα από επίπονη και συχνά καταστροφική φυσική ξετύλιξη—περιέχουν κυρίως έργα του Φιλοδήμου, ενός Επικούρειου φιλοσόφου που έζησε στο Ηράκλειο περίπου έναν αιώνα πριν την έκρηξη. Αυτά έχουν ήδη αποδειχθεί πολύτιμα για τους μελετητές.

Αλλά εκατοντάδες αδιάβαστοι πάπυροι παραμένουν σε συλλογές στην Ιταλία, τη Γαλλία και την Αγγλία. Κάποιοι μπορεί να περιέχουν εντελώς άγνωστα έργα. Χαμένοι διάλογοι αρχαίων φιλοσόφων. Επιστημονικές πραγματείες. Ποίηση. Ιστορία. Οι χαμένες φωνές του αρχαίου κόσμου.

Και τώρα, χάρη σε ερευνητές που είναι διατεθειμένοι να παίξουν κυριολεκτικά με τη φωτιά, ίσως τελικά έχουμε έναν τρόπο να τις ακούσουμε ξανά.

Μερικές φορές ο καλύτερος τρόπος να διατηρήσεις το παρελθόν είναι να κατανοήσεις πώς καταστράφηκε. Σε αυτή την περίπτωση, μιμούμενοι εκείνη την καταστροφή υπό ελεγχόμενες συνθήκες, οι επιστήμονες ίσως μας επιστρέψουν λέξεις που δεν πιστεύαμε ποτέ ότι θα διαβάσουμε.

Εσύ τι λες; Εγώ το βρίσκω απίστευτο.

Πηγή: ScienceDaily