Κάτι που πρέπει να πούμε…
Δεν θέλω να σου roiner το χαμόγελο, αλλά έχεις σκεφτεί τι γίνεται όταν ισοπεδώνουμε ένα δάσος για να χτίσουμε ένα ακόμα εμπορικό κέντρο; Ναι, χάνουμε κάποια δέντρα και διώχνουμε κάποια σκίουρους — αλλά ταυτόχρονα γκρεμίζουμε ένα απίστευτα εξελιγμένο σύστημα που χρειάστηκε εκατομμύρια χρόνια για να κρατήσει συγκεκριμένες ασθένειες σφιχτά φυλακισμένες.
Μια πρόσφατη μελέτη στο Nature με έκανε να ανατριχιάσω — και το εννοώ με την καλύτερη έννοια, αυτή του wake-up call. Οι ερευνητές ήθελαν να καταλάβουν γιατί οι εξάρσεις ασθενειών φαίνεται να συμβαίνουν όλο και πιο συχνά, και το σημαντικότερο — από πού ακριβώς ξεκινούν πριν εκραγούν σε κάτι ανεξέλεγκτο.
Αυτό που βρήκαν είναι ταυτόχρονα προφανές και τρομακτικό: εμείς είμαστε το πρόβλημα.
Η Ανθρωπόκαινος Έγινε Πραγματικότητα
Η κατάσταση είναι η εξής. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι ασθένειες έμεναν στον δικό τους χώρο. Ένας ιός κυκλοφορεί σε νυχτερίδες μέσα σε μια σπηλιά; Ωραία, μένει εκεί. Ένα παθογόνο ζει σε κουνούπια σε έναν συγκεκριμένο βάλτο; Εντάξει, μένει σε αυτά τα κουνούπια.
Αλλά μετά εμφανιστήκαμε εμείς και κάναμε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι — χτίζουμε, απλωνόμαστε, καταναλώνουμε. Και κάθε φορά που μπουκώνουμε σε ένα νέο οικοσύστημα, κάθε φορά που κόβουμε ένα δάσος ή σφραγίζουμε μια έλος, ουσιαστικά στέλνουμε προσκλητήρια σε ασθένειες που δεν έχουν συναντήσει ποτέ ανθρώπους.
«Βρίσκουμε ενδείξεις ισχυρού και συνεπούς ανθρωπογενούς αποτυπώματος στις ασθένειες, γεγονός που υποδηλώνει ότι τις επόμενες δεκαετίες ο κίνδυνος πιθανότατα θα αυξηθεί, εκτός αν υπάρξουν ουσιαστικές αλλαγές στις ανθρώπινες δραστηριότητες.»
Αυτό είναι απευθείας από τους ερευνητές, και ειλικρινά; Είναι από εκείνα τα ευρήματα που σε κάνουν να θέλεις να κοιτάξεις έξω από το παράθυρο για λίγο.
Τι Λέει Επιτέλους η Επιστήμη
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα εξάρσεων από όλο τον κόσμο και εντόπισε πέντε βασικούς παράγοντες που φαίνεται να οδηγούν την εμφάνιση ασθενειών.
1. Ανίχνευση και Επιτήρηση Εδώ υπάρχει μια σκληρή αλήθεια: βρίσκουμε εξάρσεις εκεί που πραγματικά ψάχνουμε. Αστικές περιοχές με νοσοκομεία και δρόμους επιτηρούνται συνεχώς. Απομακρυσμένα χωριά κοντά σε αποψιλωμένες εκτάσεις; Όχι και τόσο. Αυτό σημαίνει ότι κάποιες εστίες εξάρσεων ίσως απλά να είναι μέρη όπου επιστήμονες έχουν στήσει τις σκηνές τους.
2. Κοινωνικοοικονομικές Συνθήκες Φτώχεια, περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, περιοχές με πολλά ζώα εκτροφής — όλα δημιουργούν τις τέλειες συνθήκες για καταστροφή. Όταν οι άνθρωποι ήδη δυσκολεύονται, η ασθένεια απλά προσθέτει πληγή στην πληγή.
3. Καταστροφή Οικοσυστημάτων Όταν διαλύουμε τους βιότοπους, δεν χάνουμε απλά είδη — διαταράσσουμε ολόκληρο τον ιστό της ζωής που κρατούσε τα πράγματα σε ισορροπία. Η βιοποικιλότητα δεν είναι απλά ένα модное λέξη — είναι στην πραγματικότητα το φυσικό σύστημα ελέγχου ασθενειών.
4. Αλλαγές Χρήσης Γης Εξορύξεις, γεωργία, αστική επέκταση — αυτές οι δραστηριότητες δεν αλλάζουν απλά τοπία, αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού μεταξύ ανθρώπων και άγριας ζωής.
5. Κλιματική Αλλαγή Και εδώ τα πράγματα γίνονται πραγματικά τρομακτικά. Οι ανερχόμενες θερμοκρασίες διευρύνουν το εύρος κουνουπιών, κρότων και άλλων φορέων που μεταφέρουν ασθένειες. Τα έντομα που κάποτε ζούσαν μόνο σε τροπικές περιοχές τώρα εμφανίζονται σε μέρη που παλιότερα ήταν πολύ κρύα για αυτά.
Γιατί Πρέπει να Σε Απασχολεί;
Ξέρω τι σκέφτεσαι. «Φίλε, δεν είμαι επιστήμονας ούτε πολιτικός. Τι να κάνω με αυτές τις πληροφορίες;»
Δίκαιη ερώτηση. Αυτή είναι η άποψή μου: η κατανόηση του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα. Όταν αναγνωρίζουμε ότι η αποψίλωση δεν είναι απλά ένα περιβαλλοντικό ζήτημα αλλά ένα ζήτημα δημόσιας υγείας, αρχίζουμε να βλέπουμε αυτά τα φαινομενικά αφηρημένα προβλήματα διαφορετικά.
Κάθε δάσος που στέκεται όρθιο κάνει διπλή δουλειά — απορροφά άνθρακα ΚΑΙ κρατάει επικίνδυνα παθογόνα μακριά από τον άνθρωπο. Αυτή είναι μια υπηρεσία που αξίζει να προσέξουμε.
Οι ερευνητές επίσης σημειώνουν ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε να έχει υπερβολικά μεγάλο αντίκτυπο στην πρόληψη ασθενειών. Οπότε αυτά τα φωτοβολταϊκά; Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο; Η μειωμένη κατανάλωση κρέατος; Δεν είναι απλά καλά για τον πλανήτη — είναι καλά για την αποφυγή της επόμενης πανδημίας.
Η Μεγάλη Εικόνα
Κοιτάξτε, δεν είμαι εδώ για να σας ρίξω στην κατάθλιψη. Αλλά νομίζω ότι πρέπει να πούμε στον εαυτό μας μια πιο ειλικρινή ιστορία για το τι κοστίζει πραγματικά η περιβαλλοντική καταστροφή.
Έχουμε αντιμετωπίσει τη φύση σαν να είναι κάτι ξεχωριστό από εμάς — σαν να μπορούμε να την ξεφορτωθούμε χωρίς να αντιμετωπίσουμε συνέπειες. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν είμαστε ξεχωριστοί από τη φύση. Είμαστε φύση. Και όταν καταστρέφουμε τα συστήματα που κρατούν τα πράγματα σε ισορροπία, δεν τιμωρούμε κάποιο μακρινό οικοσύστημα. Δημιουργούμε συνθήκες όπου ασθένειες μπορούν να πηδήξουν στις κοινότητές μας, στα νοσοκομεία μας και τελικά στα ίδια μας τα σώματα.
Η επόμενη πανδημία «σχηματίζεται στα όρια των εξαφανισμένων δασών». Δεν είναι μεταφορά — είναι προειδοποίηση από επιστήμονες που παρακολουθούν τα δεδομένα.
Τι κάνουμε λοιπόν; Ειλικρινά; Προσέχουμε. Ψηφίζουμε ηγέτες που παίρνουν σοβαρά τη δημόσια υγεία και την περιβαλλοντική πολιτική. Υποστηρίζουμε προσπάθειες διατήρησης. Απαιτούμε διαφάνεια για το πώς οι αλυσίδες εφοδιασμού μας συμβάλλουν στην αποψίλωση.
Και ίσως, απλά ίσως, αρχίσουμε να βλέπουμε ότι η προστασία του φυσικού κόσμου δεν είναι κάποια αγκαλιά-δέντρα άσκηση για χίπις. Είναι στην πραγματικότητα η πιο πρακτική μορφή αυτοσυντήρησης που μπορεί κανείς να φανταστεί.
Μείνετε περίεργοι, φίλοι.