Υπάρχει Ένας Μύκητας...

Θα σε ρωτήσω κάτι. Πότε ήταν η τελευταία φορά που σκέφτηκες τι γίνεται κάτω από τα πόδια σου τώρα; Εννοώ σοβαρά. Οι περισσότεροι περπατάμε την καθημερινότητά μας χωρίς να δίνουμε δεκάρα για το σύμπαν που κρύβεται μερικά εκατοστά κάτω από το χορτάρι.

Ε, λοιπόν, ετοιμάσου, γιατί επιστήμονες έχουν σκάψει (το παιχνίδι με τις λέξεις ήταν σκόπιμο), και αυτά που βρήκαν αλλάζουν τελείως τον τρόπο που βλέπουμε τη ζωή στη Γη—ίσως ακόμα και την ίδια τη συνείδηση.

Ένα Δίκτυο Τόσο Τεράστιο Που Θα Σου Πάρει το Μυαλό

Ένα νούμερο που θα σε τρελάνει: επιστήμονες εκτιμούν ότι υπάρχουν πάνω από 621 τρισεκατομμύρια μίλια μυκητιακών δικτύων κρυμμένα στο ανώτερο έδαφος του πλανήτη.

Δηλαδή... πολλά. Για να το βάλεις σε προοπτική: ο Πλούτωνας απέχει περίπου 3,6 δισεκατομμύρια μίλια από τον Ήλιο. Αν έπαιρνες κάθε νήμα αυτού του υπόγειου μυκητιακού σπαγγέτι και το άπλωνες σε μια συνεχή γραμμή, θα έφτανε από τον Ήλιο μέχρι τον Πλούτωνα και πίσω περίπου 86.000 φορές. Ή, για να το πούμε απλά: 172.500 διαδρομές πήγαινε-έλα στον αγαπημένο μας νάνο πλανήτη.

Αυτό το δίκτυο δεν είναι τεράστιο τυχαία. Αυτοί οι μύκητες υπάρχουν εδώ και περίπου 475 εκατομμύρια χρόνια—πολύ πριν τα δεινόσαυρα γίνουν καν σκέψη στο μυαλό της εξέλιξης. Έχουν δημιουργήσει απίστευτα στενές σχέσεις με τα φυτά, λειτουργώντας ουσιαστικά σαν υπόγεια παζάρια όπου οι μύκητες μαζεύουν θρεπτικά και νερό από το χώμα και τα ανταλλάσσουν με τα φυτά με αντάλλαγμα σάκχαρα. Είναι η πιο παλιά και επιτυχημένη επιχειρηματική συνεργασία της φύσης, και δεν είχαμε καταλάβει το πλήρες εύρος της μέχρι τώρα.

Εδώ Είναι που Γίνεται Περίεργα

Εδώ τα πράγματα γίνονται πραγματικά συναρπαστικά. Ερευνητές έκαναν πρόσφατα μια μελέτη με έναν ξυλοφάγο μύκητα που ονομάζεται Phanerochaete velutina, και τα αποτελέσματα ήταν... απροσδόκητα, για να το θέσουμε κομψά.

Οι επιστήμονες τοποθέτησαν τον μύκητα σε ξύλινους κύβους σε διαφορετικές διατάξεις—κύκλους και σταυρούς—και παρακολούθησαν τι γινόταν για αρκετούς μήνες. Θα περίμενε κανείς τα μυκητιακά νήματα (που ονομάζονται μυκήλιο) να απλώνονται χωρίς λογική προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό θα περίμενα κι εγώ, ειλικρινά.

Αλλά δεν έγινε αυτό.

Ο μύκητας στη κυκλική διάταξη απέφυγε σκόπιμα να στείλει συνδέσεις μέσα από το κέντρο του κύκλου. Αντίθετα, έστειλε τα νήματά του προς τα έξω, προς τις άκρες. Ο μύκητας στη διάταξη σταυρού ανέπτυξε τις πιο δυνατές συνδέσεις ανάμεσα στα εξωτερικά σημεία. Και στις δύο περιπτώσεις, τα μυκητιακά δίκτυα φάνηκε να «γνωρίζουν» πού υπάρχουν ευκαιρίες για τροφή και τοποθετούνταν ανάλογα.

Ένας ερευνητής της μελέτης χαρακτήρισε αυτή τη συμπεριφορά «εξαιρετικά ευφυή». Και ειλικρινά; Λατρεύω το γεγονός ότι ένας επιστήμονας χρησιμοποίησε ακριβώς αυτές τις λέξεις. Γιατί αυτό που περιγράφουμε είναι ένας οργανισμός χωρίς εγκέφαλο να παίρνει αποφάσεις που μοιάζουν ύποπτα πολύ με σχεδιασμό.

Περιμένετε, Είναι οι Βλεννομύκητες Εξυπνότεροι από Εμάς;

Και αν αυτό δεν είναι αρκετό για να σε κάνει να αναθεωρήσεις την έννοια της νοημοσύνης, εδώ τα πράγματα γίνονται αληθινά παράλογα.

Οι βλεννομύκητες—αυτά τα αηδιαστικά πράγματα που μπορεί να δεις σε σαπισμένα κούτσουρα—φαίνεται ότι μπορούν να πλοηγηθούν σε λαβύρινθους, να λύσουν μαθηματικά προβλήματα και να πάρουν αποφάσεις. Αυτά δεν είναι καν τεχνικά μύκητες (είναι πρωτόζωα, αν θέλεις να το πάρουμε ταξινομικά), αλλά οι ικανότητές τους αναγκάζουν τους επιστήμονες να ξύνουν το κεφάλι τους αναρωτώμενοι τι σημαίνει τελικά νοημοσύνη.

Δεν ξέρω για σένα, αλλά ξαφνικά νιώθω πολύ προστατευτικός απέναντι στο παράξενο πράγμα στην αυλή μου.

Το Ζήτημα της Συνείδησης

Τώρα μπαίνουμε σε καθαρά φιλοσοφικό έδαφος. Υπάρχει μια υπόθεση που ονομάζεται Κυτταρική Βάση της Συνείδησης, που υποστηρίζεται από τον ερευνητή Arthur Reber. Η ιδέα του; Ότι η συνείδηση δεν είναι κάτι που εμφανίζεται ξαφνικά σε πολύπλοκους εγκεφάλους—είναι στην πραγματικότητα μια θεμελιώδης ιδιότητα όλων των ζωντανών οργανισμών.

Με αυτή τη λογική, αν η ζωή και η συνειδητή αντίληψη είναι ουσιαστικά το ίδιο πράγμα (δικά του λόγια, όχι δικά μου, αλλά γαμώτο), τότε κάθε κύτταρο σε αυτά τα 621 τρισεκατομμύρια μίλια μυκητιακού δικτύου θα ήταν, με κάποια έννοια, συνειδητό.

Δεν πρόκειται να υποκριθώ ότι έχω απαντήσεις εδώ. Αυτό είναι γνήσια ένα από εκείνα τα ερωτήματα που σε κάνουν να πονάει το κεφάλι σου με τον καλύτερο τρόπο. Έχουν οι μανιτάρια εμπειρίες όταν μεγαλώνουν; Υπάρχει κάποια πρωτόγονη επίγνωση πλεγμένη στο χώμα κάτω από τα πόδια μας; Οι επιστήμονες δεν συμφωνούν, και ειλικρινά ίσως ακόμα να μην κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις.

Γιατί Πρέπει να Μας Ενδιαφέρει;

Εδώ είναι το σημείο που αφορά περισσότερο όλους μας: αυτά τα μυκητιακά δίκτυα δεν είναι απλά fascinating επιστημονικά παραδείγματα—είναι απολύτως απαραίτητα για τη ζωή στη Γη. Χωρίς αυτά, τα οικοσυστήματα θα κατέρρεαν. Τα φυτά θα δυσκολεύονταν να βρουν θρεπτικά. Όλο το δίκτυο ζωής που κρατά τον πλανήτη μας κατοικήσιμο θα άρχιζε να διαλύεται.

Αλλά αυτά τα δίκτυα απειλούνται. Ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η υλοτομία, η αστική ανάπτυξη και η εντατική γεωργία διαταράσσουν αυτά τα αρχαία υπόγεια συστήματα. Υπάρχουν πλέον οργανισμοί αφιερωμένοι στην προστασία τους—ομάδες όπως η Spun εργάζονται για να διαφυλάξουν αυτά τα υπόγεια οικοσυστήματα και να εξερευνήσουν πώς μπορεί να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή.

Τι Σημαίνει Όλο Αυτό

Κοίτα, δεν ξέρω για σένα, αλλά έχω περπατήσει μέσα σε δάση και λιβάδια όλη μου τη ζωή χωρίς να δώσω δεύτερη σκέψη στο τι γινόταν κάτω από την επιφάνεια. Τώρα δεν μπορώ να σταματήσω να φαντάζομαι αυτό το τεράστιο, διασυνδεδεμένο δίκτυο μυκητιακής νοημοσύνης να απλώνεται για απερίγραπτες αποστάσεις κάτω από τα πόδια μου, να διευκολύνει σιωπηλά τη ζωή πάνω από το έδαφος ενώ πιθανώς έχει τις δικές του εμπειρίες που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε.

Την επόμενη φορά που θα βγεις έξω, προσπάθησε να θυμάσαι: δεν περπατάς απλά πάνω σε χώμα. Περπατάς πάνω στο πιο εκτεταμένο δίκτυο επικοινωνίας του πλανήτη, και μόλις αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τι προσπαθεί να μας πει.