Η Ομίχλη που Δεν Ήταν Φυσική

Πάμε να σας πω μια ιστορία. Φανταστείτε το Σαν Φρανσίσκο, Σεπτέμβριος 1950. Τραμ, ομίχλη από τον κόλπο, χιλιάδες κόσμος στην καθημερινότητά του. Αυτό που δεν ήξεραν; Η κυβέρνησή τους τους είχε μετατρέψει σε πειραματόζωα.

Για μια ολόκληρη εβδομάδα, από τις 20 έως τις 27 Σεπτεμβρίου, κάτι περίεργο αιωρούνταν στον αέρα της πόλης. Δεν ήταν ομίχλη. Δεν ήταν νέφος. Ήταν ένα στοχευμένο σύννεφο βακτηρίων, απελευθερωμένο από τον αμερικανικό στρατό. Το πρόγραμμα λεγόταν Operation Sea-Spray.

Ξέρω τι σκέφτεστε. Ακούγεται σαν θεωρία συνωμοσίας. Αλλά αυτό συνέβη πραγματικά. Και έχει αποχαρακτηριστεί.

Γιατί το Έκανε η Κυβέρνηση;

Όχι, δεν ήταν κακόβουλο σχέδιο. Ας το ξεκαθαρίσουμε αυτό πριν αρπάξουμε τις πέργκολες.

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο, με την αέρια επίθεση στη μάχη του Υπρς που σκότωσε χιλιάδες, οι χώρες πανικοβλήθηκαν με τα χημικά και βιολογικά όπλα. Μετά το Περλ Χάρμπορ το 1941, η Αμερική έχασε την αίσθηση ασφάλειας.

Έτσι το 1942, ο Ρούζβελτ ενέκρινε ένα πρόγραμμα βιολογικών όπλων. Σκοπός του; Να καταλάβουν πόσο ευάλωτες είναι οι αμερικανικές πόλεις σε επίθεση με μικρόβια.

Η θεωρία: "Πρέπει να μάθουμε πώς εξαπλώνονται για να προστατευτούμε." Στη πράξη; Εκεί τα πράγματα γίνονται πολύ θολά.

Τα Βακτήρια που Διάλεξαν

Χρησιμοποίησαν δύο βακτήρια: Serratia marcescens και Bacillus globigii. Και εδώ αρχίζει το τρελό.

Και τα δύο θεωρούνταν ακίνδυνα τότε. Και σήμερα είναι χαμηλού κινδύνου. Το Bacillus globigii είναι σαν ξάδερφος του άνθρακα—όχι επικίνδυνο, αλλά εύκολο στην παρακολούθηση. Η Serratia marcescens υπάρχει φυσικά στο χώμα και το νερό.

Ο Μάθιου Μέσον, μοριακός βιολόγος του Χάρβαρντ, είπε στο KQED: "Χρειάζονταν κάτι που πρώτα απ' όλα θεωρούνταν ακίνδυνο... γιατί σίγουρα δεν ήθελαν να σκοτώσουν όλους τους κατοίκους του Σαν Φρανσίσκο. Και κάτι που να εντοπίζεται εύκολα."

Δηλαδή ήθελαν ένα βιολογικό δαχτυλικό αποτύπωμα. Κάτι που να παρακολουθείται χωρίς να βλάπτει.

Spoiler: Δεν πήγε έτσι.

Όπου τα Πράγματα Πήγαν Στραβά

Εδώ η ιστορία παίρνει τραγική τροπή.

Τα βακτήρια απελευθερώθηκαν από πλοίο του Ναυτικού στον κόλπο. Παρακολουθούσαν πώς το "σύννεφο" εξαπλωνόταν στην πόλη. Άνεμοι, κτίρια, όλα τα επιστημονικά.

Αλλά δεν υπολόγισαν ένα πράγμα: Η Serratia marcescens δεν είχε ποτέ αεροποιηθεί και εισπνευστεί σε τεράστιες ποσότητες.

Ένα από αυτά τα σύννεφα πέρασε πάνω από το Νοσοκομείο του Στάνφορντ. Τις επόμενες μέρες, έντεκα ασθενείς αρρώστησαν με μυστηριώδεις λοιμώξεις. Οι γιατροί δεν καταλάβαιναν τι γινόταν. Το 1951 δημοσίευσαν επιστημονική εργασία για να λύσουν το μυστήριο.

Ένας από αυτούς τους ασθενείς ήταν ο Εδουάρντ Νέβιν, 75 χρονών, που ανάρρωνε από εγχείρηση προστάτη. Τα βακτήρια έφτασαν στην καρδιά του. Πέθανε.

Ναι. Ένας άνθρωπος πέθανε σε ένα πείραμα που υποτίθεται ήταν απόλυτα ασφαλές.

Το Cover-Up που Κράτησε Δεκαετίες

Αυτό είναι που με συγκλονίζει περισσότερο.

Για χρόνια, κανείς δεν συνέδεσε τις λοιμώξεις στο νοσοκομείο με το κυβερνητικό πείραμα. Ο Εδουάρντ Νέβιν πέθανε χωρίς να μάθει ποτέ γιατί. Ή τουλάχιστον, χωρίς να το παραδεχτεί κανείς.

Μόνο τη δεκαετία του 1970, όταν ο Νίξον έκλεισε το πρόγραμμα το 1969 και τα έγγραφα αποχαρακτηρίστηκαν, η αλήθεια βγήκε στο φως. Ο αμερικανικός στρατός είχε κάνει 239 δοκιμές βιολογικών όπλων σε ανοιχτούς χώρους. Όχι μόνο στο Σαν Φρανσίσκο. Στο μετρό της Νέας Υόρκης, στον αυτοκινητόδρομο της Πενσυλβάνια, σε αεροδρόμια της Ουάσινγκτον.

Όλα με "ακίνδυνα" βακτήρια. Όλα χωρίς να το μάθει κανείς.

Η Αναζήτηση Ενός Εγγονού

Εδώ είναι το σημείο που με συγκινεί πραγματικά.

Ο Εδουάρντ Νέβιν Γ' είναι ο εγγονός του ανθρώπου που πέθανε. Όταν διάβασε τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα και κατάλαβε τι είχε συμβεί—ότι ο παππούς του ήταν ουσιαστικά θύμα του πειράματος της ίδιας του της κυβέρνησης—αποφάσισε να μηνύσει.

Ήξερε ότι θα έχανε. Δεν κερδίζεις εύκολα υπόθεση εναντίον του αμερικανικού κράτους για κάτι που έγινε δεκαετίες πριν, με εθνική ασφάλεια μπλεγμένη. Αλλά το έκανε.

Και η λογική του; Την βρήκα τέλεια. Είπε: "Έπρεπε να πούμε την ιστορία. Το να εκτίθεται ένας πολίτης σε τέτοιο κίνδυνο είναι φρικτό."

Μερικές φορές το σωστό δεν έχει να κάνει με το να κερδίζεις. Έχει να κάνει με το να μην ξεχνάει η ιστορία.

Τι Σημαίνει Όλο Αυτό;

Δεν είμαι εδώ για να σας πω ότι η κυβέρνηση είναι κακή. Οι επιστήμονες πίστευαν ότι προστάτευαν τους Αμερικανούς από εξωτερικές απειλές. Στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, με τα πυρηνικά να προβληματίζουν και τον φόβο για βιολογικά όπλα από τη Σοβιετική Ένωση, καταλαβαίνω τη λογική.

Αλλά εδώ είναι το θέμα: αυτό έγινε κρυφά. Χωρίς συγκατάθεση. Χωρίς να το μάθουν οι κάτοικοι αυτών των πόλεων ότι ήταν πειραματόζωα.

Γι' αυτό υπάρχουν σήμερα επιτροπές δεοντολογίας. Γι' αυτό έχει σημασία η ενημερωμένη συγκατάθεση. Γιατί "το θεωρούσαμε ακίνδυνο" δεν είναι δικαιολογία όταν κάποιος πεθαίνει.

Το Σαν Φρανσίσκο έχει τη διάσημη ομίχλη του—την αληθινή, αυτή που έρχεται από τον Ειρηνικό και τυλίγει τους λόφους σαν κουβέρτα. Αλλά για μια εβδομάδα το 1950, υπήρχε ένα διαφορετικό σύννεφο πάνω από την πόλη. Με κυβερνητική σφραγίδα και εμπιστευτικό πρωτόκολλο.

Και για πολύ καιρό, κανείς δεν ήξερε ότι υπήρχε καν.

Εσείς τι λέτε; Ιστορία αναγκαίων μέτρων σε επικίνδυνους καιρούς, ή ανησυχητική παραβίαση της δημόσιας εμπιστοσύνης; Θέλω να ακούσω τη γνώμη σας.