Ένα ηφαίστειο, δύο πρόσωπα — και τι μας διδάσκει για την επόμενη έκρηξη

Αν έχεις ταρακουνήσει ποτέ ένα μπουκάλι αναψυκτικό πριν το ανοίξεις, ξέρεις ακριβώς τι ακολουθεί. Φυσαλίδες παντού, ακαταστασία, μούλιασμα.

Τι θα έλεγες αν σου έλεγα ότι τα ηφαίστεια είναι στην ουσία μπουκάλια αναψυκτικού σε πλανητική κλίμακα;

Η Αίτνα κάτω από το μικροσκόπιο

Επιστήμονες από το Cornell μόλις δημοσίευσαν έρευνα που αλλάζει τα δεδομένα. Θέμα τους; Η Αίτνα στην Ιταλία — ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια του πλανήτη. Και όπως αποδεικνύεται, έχει πολλαπλή προσωπικότητα.

Δύο εκρήξεις, δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες

Οι ερευνητές μελέτησαν δύο μεγάλες εκρήξεις του παρελθόντος.

Η πρώτη χρονολογείται γύρω στο 122 π.Χ. Ήταν τύπου Plinian — η πιο εκρηκτική κατηγορία, που πήρε το όνομά της από τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο που περιέγραψε την έκρηξη του Βεζούβιου.

Το περίεργο; Η μάγμα δεν εξερράγη ξαφνικά.

Ξεκίνησε από περίπου 22 χιλιόμετρα βάθος — σκέψου την απόσταση από το έδαφος μέχρι τα όρια του διαστήματος. Αντί όμως να σκάσει κατευθείαν στην επιφάνεια, η μάγμα... σταμάτησε. Έμεινε στάσιμη στα 2 με 5 χιλιόμετρα κάτω από το έδαφος για εβδομάδες.

Φαντάσου την πίεση να χτίζεται σιγά-σιγά, τα αέρια να διαφεύγουν σαν μπαλόνι που ξεφουσκώνει αργά. Και μετά, τελικά, η έκρηξη.

Η άλλη πλευρά του νομίσματος

Η δεύτερη έκρηξη, περίπου 4.000 χρόνια πριν; Τελείως διαφορετική υπόθεση.

Η μάγμα ανέβηκε από ακόμη μεγαλύτερο βάθος — 24 με 30 χιλιόμετρα — και έφτασε στην επιφάνεια μέσα σε ώρες.

Όχι μέρες. Όχι εβδομάδες. Ώρες.

Το μυστικό κρύβεται στα αέρια

Ποια είναι η διαφορά; Σύμφωνα με τον καθηγητή Esteban Gazel, είναι τα διαλυμένα αέρια μέσα στη μάγμα.

Τα ηφαίστεια περιέχουν πτητικά στοιχεία — αέρια όπως νερό και διοξείδιο του άνθρακα παγιδευμένα στο τηγμένο πετρώμα. Σκέψου τα σαν τη γλυκαντική ανθρακικότητα του αναψυκτικού σου.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν φασματοσκοπία Raman για να εξετάσουν μικροσκοπικούς κρυστάλλους που σχηματίστηκαν μέσα στη μάγμα. Αυτοί οι κρύσταλλοι περιέχουν φυσαλίδες αερίων — τόσο μικρές που είναι περίπου 1 με 10% του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας.

Τι βρήκαν;

Η έκρηξη που κράτησε ώρες είχε πολύ υψηλότερη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα. Αυτή που πήρε εβδομάδες είχε περισσότερο νερό.

Όταν κυριαρχεί το CO2, τα πράγματα είναι γρήγορα και βαθιά. Όταν κυριαρχεί το νερό, η δράση είναι πιο αργή και πιο ρηχή.

Γιατί μας αφορά;

Αν οι επιστήμονες καταλάβουν τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια, μπορούν να προβλέψουν τι είδους έκρηξη έρχεται.

Φαντάσου να μπορείς να διακρίνεις αν ένα ηφαίστειο ετοιμάζεται για ένα γεγονός που διαρκεί εβδομάδες — χρόνος για εκκένωση — ή αν η μάγμα θα σκάσει από τα βάθη μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς σχεδόν καμία προειδοποίηση.

Ο καθηγητής Gazel συνέκρινε τα ηφαίστεια με μπουκάλια αναψυκτικού. Ανοίγεις προσεκτικά, σερβίρεις ένα ωραίο ποτήρι. Ταρακουνάς πρώτα, έχεις έκρηξη. Το εργαστήριό του προσπαθεί να καταλάβει ακριβώς πόσο "ταρακούνημα" συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια.

Η ουσία

Η Αίτνα ίσως φαίνεται αθώα από πάνω — εκρήγνυται συνεχώς για αιώνες, την επισκέπτονται τουρίστες. Αλλά βουτάς λίγο βαθύτερα και βρίσκεις ένα ηφαίστειο με πολλαπλές προσωπικότητες, ικανό για εντελώς διαφορετικές συμπεριφορές ανάλογα με τις αόρατες χημικές μάχες που δίνονται χιλιόμετρα κάτω από τα πόδια μας.

Την επόμενη φορά που ανοίγεις ένα μπουκάλι αναψυκτικού, σκέψου ότι κάπου στην Ιταλία, ο πλανήτης κάνει κάτι παρόμοιο — απλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Και χάρη σε επιστήμονες που αναλύουν κρυστάλλους λεπτότερους από τρίχα, μαθαίνουμε σιγά-σιγά να διαβάζουμε τα προειδοποιητικά σημάδια.

Αρκετά εντυπωσιακό, δεν νομίζεις;