Ο Αστεροειδής Που Έγινε Φιστίκι

Λοιπόν, φαντάσου το εξής: πετάς δύο βράχια στο διάστημα, τα αφήνεις μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια να κάτσουν, και μετά στέλνεις ένα σκάφος να περάσει από δίπλα με 48.000 χιλιόμετρα την ώρα για να βγάλεις φωτογραφίες.

Το αποτέλεσμα; Ο Donaldjohanson. Και πιστέψτε me, αυτό το πραγματάκι είναι περίεργο.

Ένα Διαστημικό Φιστίκι

Το σκάφος Lucy (ναι, πήρε το όνομά του από το διάσημο απολίθωμα — γιατί οι επιστήμονες της NASA έχουν χιούμορ όταν δίνουν ονόματα) πέρασε πρόσφατα από έναν αστεροειδή που επίσημα έχει κάποια μακροσκελή ονομασία, αλλά ανεπίσημα μοιάζει με... φιστίκι. Δύο ανώμαλοι λοβοί κολλημένοι μεταξύ τους, απλά περιπλανώνται στη Ζώνη των Αστεροειδών.

Το τρελό; Δεν γεννήθηκε έτσι. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο Donaldjohanson δημιουργήθηκε όταν δύο κομμάτια από μια αρχαία σύγκρουση ενώθηκαν κάτω από τη βαρύτητά τους, πριν από περίπου 155 εκατομμύρια χρόνια. Σε κοσμικά μέτρα, αυτό είναι σχετικά πρόσφατο — οι δεινόσαυροι περπατούσαν ακόμα στη Γη όταν αυτό το πράγμα άρχισε να σχηματίζεται.

Ένα Σβουράκι στο Διάστημα

Εδώ γίνεται ενδιαφέρον. Τα περισσότερα αντικείμενα στο διάστημα περιστρέφονται με έναν απλό τρόπο — γύρω από έναν άξονα, σαν μπάλα στο δάχτυλο καλαμπούρ. Ο Donaldjohanson είπε "όχι, εγώ είμαι διαφορετικός" και αποφάσισε να ταλαντεύεται.

Αντί να στρέφεται ωραία γύρω από έναν άξονα, αυτός ο αστεροειδής ταλαντεύεται — γυρνάει μπρος-πίσω κάθε 10,5 μέρες ενώ ταυτόχρονα κουνιέται γύρω από τον μακρύ άξονά του σε έναν κύκλο 26,5 ημερών. Φαντάσου να προσπαθούσες να γυρίσεις ένα φιστίκι και αυτό να συμπεριφερόταν σαν σβούρα μεθυσμένου ανθρώπου. Κάπως έτσι είναι η κατάσταση.

Οι επιστήμονες το ονομάζουν "σύνθετη περιστροφή". Εγώ θα το έλεγα αλλιώς — το ισοδύναμο του να περπατάς και να μασάς τσίχλα ταυτόχρονα.

Όταν ο Ήλιος Παίζει το Μακροπρόθεσμο Παιχνίδι

Γιατί λοιπόν αυτό το διαστημικό φιστίκι ταλαντεύεται αντί να στρέφεται απλά; Η απάντηση κρύβεται στο λεγόμενο φαινόμενο YORP, και είναι μια από εκείνες τις ιστορίες που σε κάνουν να εκτιμάς πόσο υπομονετικό είναι το σύμπαν.

Πώς δουλεύει: το ηλιακό φως ζεσταίνει την επιφάνεια του αστεροειδούς, και αυτή η θερμότητα ακτινοβολείται πίσω στο διάστημα ως υπέρυθρη ακτινοβολία. Ακούγεται αθώο, σωστά; Αλλά εδώ είναι η παγίδα — αυτή η ακτινοβολία λειτουργεί σαν ένα μικροσκοπικό μοτέρ που σπρώχνει προς τα έξω. Σε διάστημα εκατομμυρίων ετών, αυτές οι μικροσκοπικές δυνάμεις συσσωρεύονται.

Επειδή λοιπόν ο Donaldjohanson έχει τόσο ακανόνιστο, λοφώδες σχήμα, αυτές οι μικροσκοπικές δυνάμεις δεν αλληλοεξουδετερώνονται όπως θα γίνονταν σε ένα σφαιρικό αντικείμενο. Αντί αυτού, δημιουργούν μια στρέφουσα επίδραση που αλλάζει σταδιακά τον τρόπο περιστροφής. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτός ο αστεροειδής περιστρεφόταν τουλάχιστον δέκα φορές πιο γρήγορα όταν πρωτοσχηματίστηκε, αλλά τα τελευταία 20 με 60 εκατομμύρια χρόνια, το YORP τον επιβραδύνει σταθερά.

Την ίδια διαδικασία, αλλά αντίστροφα, την πέρασαν άλλοι αστεροειδείς όπως ο Bennu και ο Ryugu — αυτοί πιθανότατα περιστρέφονταν πολύ πιο αργά στο παρελθόν πριν το YORP τους επιταχύνει. Ο Bennu τώρα ολοκληρώνει μια περιστροφή κάθε τέσσερις ώρες, που είναι εξαντλητικό να το σκεφτείς.

Αρχαίο Νερό; Σε Αυτόν τον Στεγνό Βράχο;

Αυτό εδώ είναι το σημείο που με εξέπληξε πραγματικά. Όταν το Lucy πέρασε δίπλα από τον Donaldjohanson με 48.000 χιλιόμετρα την ώρα (μην το σκέφτεστε πολύ έντονα), τα όργανά του ανίχνευσαν αργιλικά ορυκτά πλούσια σε σίδηρο στην επιφάνεια. Αυτά τα ορυκτά μπορούν να σχηματιστούν μόνο παρουσία υγρού νερού.

Αλλά εδώ είναι η παρεξήγηση: η έκθεση στο νερό ήταν πιθανότατα σύντομη. Οι επιστήμονες το ξέρουν αυτό γιατί η παρατεταμένη αλληλεπίδραση με νερό τείνει να αντικαθιστά τον σίδηρο στα αργιλικά ορυκτά με άλλα στοιχεία, όπως το μαγνήσιο. Τα αργιλικά στον Donaldjohanson είναι ακόμα πλούσια σε σίδηρο, που σημαίνει ότι το νερό ήρθε και έφυγε σχετικά γρήγορα.

Συγκριτικά, ο Bennu και ο Ryugu έχουν αργιλικά πλούσια σε μαγνήσιο, που δείχνουν πολύ μεγαλύτερες περιόδους έκθεσης σε νερό — πιθανώς εκατομμύρια χρόνια ενώ ήταν ακόμα μέρος μεγαλύτερων σωμάτων. Το γεγονός ότι ο Donaldjohanson είναι τόσο διαφορετικός υποδηλώνει ότι αυτοί οι αστεροειδείς μπορεί να σχηματίστηκαν σε διαφορετικά μέρη ή σε διαφορετικές εποχές πριν μεταναστεύσουν στη σημερινή τους θέση.

Γιατί Πρέπει να Σε Νοιάζει;

Καταλαβαίνω — οι αστεροειδείς δεν είναι ακριβώς τα πιο ελκυστικά διαστημικά αντικείμενα. Δεν έχουν το μυστήριο του Άρη ή τους εντυπωσιακούς δακτυλίους του Κρόνου. Αλλά να κάτι: αυτά τα βραχώδη χρονόπυραυλα είναι ουσιαστικά τα υπολείμματα από την εποχή που διαμορφωνόταν το ηλιακό μας σύστημα. Κάθε φορά που μελετάμε έναν από κοντά, μαθαίνουμε κάτι καινούργιο για το από πού ερχόμαστε.

Επιπλέον, υπάρχει κάτι αληθινά χαριτωμένο στο γεγονός ότι ένας ανώμαλος, φιστικόσχημος διαστημικός βράχος έχει ταλαντευτεί μέσα στη Ζώνη των Αστεροειδών για 155 εκατομμύρια χρόνια, διαμορφωμένος από αρχαίες συγκρούσεις, απαλό ηλιακό φως και σύντομες επαφές με νερό. Κάνει το σύμπαν να φαίνεται λίγο πιο ιδιόρρυθμο, λίγο πιο οικείο.

Η αποστολή Lucy θα συνεχίσει, παρεμπιπτόντως — τελικά θα επισκεφθεί τους Τρωικούς αστεροειδείς που μοιράζονται την τροχιά του Δία. Αλλά εγώ θα παρακολουθώ τι άλλο θα ανακαλύψει αυτό το μικρό σκάφος για τη χαοτική, όμορφη γειτονιά μας στο σύμπαν.

Μερικές φορές τα μικρότερα αντικείμενα λένε τις πιο μεγάλες ιστορίες.