Αυτό που Έμαθα για τους Αρχαίους Μασητές Ξηρών Καρπών Με Άφησε Άφωνο

Πρέπει να σας πω κάτι που μόλις έμαθα. Δεν μπορώ να σταματήσω να το σκέφτομαι.

Φανταστείτε μια σπηλιά στο νησί Σουλαέζι της Ινδονησίας. Ερευνητές σκάβουν προσεκτικά τα λείψανα αρχαίων ανθρώπων — κυνηγών-συλλεκτών από την τελευταία Εποχή των Παγετώνων, κάπου μεταξύ 16.000 και 25.000 χρόνων πριν.

Βρήκαν παλιούς γομφίους και κομμάτια γνάθου. Στην αρχή, τίποτα δεν φαινόταν ιδιαίτερο.

Και μετά, κάποιος κοίταξε πιο προσεκτικά.

Βρήκε αυλακώσεις. Στρογγυλές, κοίλες αυλακώσεις στα δόντια που δεν ταιριάζουν σε καμία γνωστή οδοντιατρική πάθηση.

Τι στο καλό συνέβαινε εκεί;

Τα Δόντια που Αποκαλύπτουν

Εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Η φθορά σε αυτά τα αρχαία δόντια έλεγε μια πολύ συγκεκριμένη ιστορία.

Όταν κοιτάς πώς φθείρονται τα δόντια από κανονικό φαγητό ή ασυνήθιστες συνήθειες, υπάρχει ένα μοτίβο. Αλλά αυτό; Αυτό ήταν διαφορετικό.

Οι ερευνητές πρόσεξαν ότι οι γομφίοι έδειχναν ζημιά που ταίριαζε σε κάτι που αποθηκευόταν στο πίσω μέρος του στόματος και μετακινούνταν επαναλαμβανόμενα από τη μία πλευρά στην άλλη. Μιλάμε για ένα αντικείμενο περίπου στο μέγεθος και σχήμα καρυδιού betel — εκείνου του σκληρού σπόρου από την αρεκά παλάμη.

Ο αρχαίος άνθρωπος το έτριζε ανάμεσα στα δόντια του, το μασούσε πού και πού, και μετά το έσπρωχνε από μάγουλο σε μάγουλο με τη γλώσσα του. Ξανά και ξανά. Για χρόνια, πιθανότατα.

Το αποτέλεσμα; Δόντια τριμμένα τόσο πολύ που σε τουλάχιστον μία περίπτωση, έφτασαν μέχρι τον πολτό.

Γιατί Μασούσαν Φάρμακα οι Αρχαίοι Άνθρωποι;

Καλή ερώτηση. Και ειλικρινά, αυτό κάνει την ιστορία τόσο γοητευτική.

Σήμερα, σε πολλά μέρη της Ασίας και της Ωκεανίας, οι άνθρωποι μασούν ακόμα καρύδια betel. Συνήθως τα τυλίγουν σε φύλλο betel με λίγο σβησμένο ασβέστη (που βοηθάει να απελευθερωθούν οι δραστικές ουσίες) και το χρησιμοποιούν ως διεγερτικό — κάτι για ενέργεια και μια ελαφριά μέθη.

Αλλά αυτοί οι αρχαίοι; Δεν είχαν φύλλα betel ούτε ασβέστη. Απλά... ρουφούσαν σκληρούς σπόρους.

Γιατί τον κόπο;

Η κυρίαρχη θεωρία είναι ότι άρχισαν να χρησιμοποιούν τα καρύδια betel ως φάρμακο. Συγκεκριμένα, για πονόδοντο. Και εδώ η ειρωνεία γίνεται σχεδόν αβάσταχτη: η πράξη του ρουφήγματος αυτών των καρπών θα είχε φθείρει τα δόντια τους, προκαλώντας περισσότερο πόνο, που θα τους οδηγούσε να χρησιμοποιήσουν περισσότερα καρύδια betel για ανακούφιση. Ένας φαύλος κύκλος που ακούγεται δυσάρεστα οικείος, έτσι δεν είναι;

Οι ερευνητές βρήκαν ότι υπάρχει μια ουσία στα καρύδια betel που ονομάζεται αρεκολίνη. Όταν μασάς ή ρουφάς τον καρπό, αυτή η ουσία ενεργοποιεί ορισμένους υποδοχείς στον εγκέφαλό σου — συγκεκριμένα τους ίδιους που εμπλέκονται στην προσοχή, τη μάθηση και τη μνήμη. Σου θυμίζει νικοτίνη; Αυτό είναι επειδή δρα σε παρόμοιες οδούς.

Λοιπόν, αυτοί οι αρχαίοι άνθρωποι δεν απλά ναρκώνονταν τον πονόδοντο. Έπαιρναν χασίς. Τακτικά. Για πιθανώς χρόνια πριν πεθάνουν.

Αλλά Αυτό Που Πραγματικά Με Συγκλόνισε...

Το δεύτερο άτομο της μελέτης έζησε περίπου 6.300 με 7.600 χρόνια πριν. Αυτό είναι χιλιάδες χρόνια μετά τον θάνατο του πρώτου. Και τα δόντια του έδειχναν τα ίδια μοτίβα φθοράς.

Αυτό δεν ήταν κάτι που συνέβη μία φορά. Δεν ήταν τύχη. Οι άνθρωποι σε αυτό το νησί το έκαναν αυτό για χιλιάδες και χιλιάδες χρόνια. Γενιά μετά τη γενιά, επέστρεφαν στα ίδια φυτά για ανακούφιση από τον πόνο στα δόντια τους, και πιθανότατα έβρισκαν μια ευχάριστη μέθη στη διαδικασία.

Μιλάμε πολύ για την ανθρώπινη ιστορία, για το πώς πάντα αναζητούσαμε νόημα, σύνδεση, τέχνη και πρόοδο. Αλλά δεν μιλάμε τόσο πολύ για αυτή την άλλη πλευρά της φύσης μας — το κομμάτι που πάντα έψαχνε τρόπους να αλλάξει τη συνείδηση, να ξεφύγει από τον πόνο, να νιώσει κάτι διαφορετικό.

Το Θλιβερό Κομμάτι

Η σύγχρονη μάσηση καρυδιών betel συνδέεται με σοβαρά προβλήματα στοματικής υγείας: ακραία φθορά δοντιών, ασθένεια των ούλων, λεκιασμένα δόντια, τερηδόνα. Ακούγεται οικείο;

Τα αρχαία δόντια έδειχναν παρόμοια ζημιά. Αυτοί οι άνθρωποι πιθανότατα είχαν πολύ πόνο και αντιμετώπιζαν αυτόν τον πόνο με το ίδιο πράγμα που τον επιδείνωνε.

Μου θυμίζει κάτι που βλέπουμε ακόμα και σήμερα με διάφορες ουσίες. Η ανακούφιση γίνεται παγίδα. Το φάρμακο γίνεται αρρώστια.

Γιατί Έχει Σημασία Αυτό;

Ειλικρινά, νομίζω ότι υπάρχει κάτι βαθύ στο να βρίσκεις αποδείξεις χρήσης ναρκωτικών τόσο πίσω στην ιστορία μας. Μερικές φορές αντιμετωπίζουμε τη χρήση ουσιών ως σύγχρονο πρόβλημα, ως συνέπεια του περίπλοκου, αγχωτικού κόσμου μας. Αλλά αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν κάτι βαθύτερο — ίσως μια θεμελιώδη πτυχή της ανθρώπινης φύσης που επιστρέφει στις πρώτες μέρες του είδους μας.

Άνθρωποι με πόνο αναζητούσαν ανακούφιση. Η ανακούφιση είχε παρενέργειες. Οι παρενέργειες δημιουργούσαν περισσότερο πόνο. Και γύρω-γύρω πάει.

Δεν έχουμε αλλάξει τόσο πολύ όσο μας αρέσει να πιστεύουμε.

Την επόμενη φορά που διαβάζεις για αρχαία ιστορία — πυραμίδες, σπηλαιογραφίες, πρώιμη γεωργία — θυμήσου αυτή την ιστορία. Κάπου εκεί έξω, πιθανότατα σε μια σπηλιά όχι πολύ διαφορετική από αυτή στο Σουλαέζι, οι πρόγονοί μας αντιμετώπιζαν το ίδιο ανθρώπινο δίλημμα που αντιμετωπίζουμε ακόμα και σήμερα: πώς να χειριστούμε την ταλαιπωρία και τι τίμημα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε για να νιώσουμε καλύτερα.

Αυτή είναι μια ιστορία 25.000 ετών σε εξέλιξη.

Και ειλικρινά; Με κάνει να νιώθω λίγο λιγότερο κατακριτικός απέναντι στους ανθρώπινους αγώνες με τις ουσίες. Το κάνουμε αυτό για πολύ, πολύ καιρό.

Πηγή: Popular Mechanics