De mythe van de veilige Middellandse Zee

Stel je voor: je ligt op het strand in Nice of Antibes, met een koud drankje in je hand. Veilig. Rustig. Geen gedachte aan natuurrampen. Toch blijkt die rust een illusie. De Middellandse Zee wordt al jaren gezien als een rustige badkuip. Maar nieuwe analyses tonen aan dat die rustige reputatie helemaal misplaatst is.

Volgens een rapport van UNESCO uit 2022 bestaat er een 100 procent kans dat de Middellandse Zee binnen dertig jaar een grote tsunami krijgt. Dat wil zeggen: golven van meer dan een meter. Niet ‘misschien’. Gewoon een feit.

Oude gebeurtenissen, frisse herinneringen

De Middellandse Zee heeft al vaker flinke golven gezien. In 1979 veroorzaakte een onderzeese aardverschuiving bij Nice een kleine tsunami. Boeken werden de haven uit geslingerd en acht mensen kwamen om. Een paar jaar eerder, in 1887, bracht een aardbeving bij de Italiaanse kust golven tot twee meter hoog naar het strand. Booteigenaars troffen hun vaartuigen aan op het droge zand.

Ook in 2003 raakte een aardbeving in Algerije de Franse kust. Ruim anderhalf uur later kwamen er sterke stromingen en plotselinge waterstandschommelingen in veel havens. Mensen die er toen al werkten, herinneren zich de paniek nog.

Te weinig tijd om te reageren

Wat echt zorgen baart, is de snelheid waarmee zo’n golf arriveert. Als een gebeurtenis dicht bij de kust plaatsvindt, zoals in de Ligurische Zee, kunnen de eerste golven al in minder dan tien minuten op het strand zijn. Dat is nauwelijks genoeg om te begrijpen wat er gebeurt,更不用说 te evacueren.

Tsunami’s die verder weg ontstaan, geven iets meer tijd. Maar ook die kunnen al binnen anderhalf uur de Franse kust bereiken. En als de mensen niet weten dat ze moeten vluchten, is die tijd alsnog verloren.

Waarschuwingen en hun grenzen

Sinds 2012 bestaat er in Frankrijk een nationaal waarschuwingssysteem voor tsunami’s. Het kan aardbevingen die golven veroorzaken binnen vijftien minuten opsporen en crisisdiensten informeren. Via de telefoon krijg je daarna een alert.

Maar dat systeem werkt vooral bij tsunami’s die van ver komen. Een gebeurtenis vlakbij – bijvoorbeeld een onderzeese aardverschuiving – komt vaak al aan voor het alarm klinkt. Daarom benadrukken experts vooral evacuatie. Als mensen snel weg kunnen komen, bespaart dat levens. Dat vraagt echter om oefeningen en duidelijke plannen.

Waarom ook buiten Europa telt

Miljoenen mensen bezoeken elk jaar de stranden van de Middellandse Zee. Als een tsunami er aankomt, treffen die mensen er vaak een systeem aan dat nog niet klaar is voor de snelste golven. Dat is niet alleen een lokaal probleem. Het laat zien dat zelfs populaire vakantiegebieden nog blind spots hebben ten aanzien van natuurlijke risico’s.

De les is eenvoudig: tsunami’s komen vaker voor dan we denken. Ze zijn geen uitzondering. Ze zijn een statistische zekerheid.