Toen oceanen bergen verplaatsten

Bergen ontstaan niet altijd waar je het verwacht. Vaak denken we dat de grootste veranderingen plaatsvinden waar tektonische platen tegen elkaar botsen. Maar een verdwenen oceaan kan ook invloed hebben gehad, ver buiten zijn eigen gebied.

Onderzoekers van de Universiteit van Adelaide kwamen tot die verrassende conclusie.

De Tethys Oceaan

Ruim 250 miljoen jaar geleden lag er een enorme oceaan over de aarde. Hij was veel groter dan de Middellandse Zee, die nu nog het enige overblijfsel is. In de tijd van de dinosauriërs strekte hij zich uit van Afrika tot in Azië. Daarna begon hij langzaam te verdwijnen.

De bergen van Centraal-Azië

Geologen dachten vroeger dat drie krachten de bergen in Centraal-Azië vormden: botsende platen, klimaatverandering en bewegingen diep in de aarde. Maar toen ze dertig jaar aan data verzamelden, bleken die verklaringen niet genoeg te zijn. Er ontbrak iets.

Dat iets bleek de Tethys Oceaan te zijn.

Hoe een verdwenen oceaan bergen bouwde

Wanneer de oceaan verdween, zakte zijn zeebodem de aardmantel in. Dit proces heet subductie. Tijdens de verdwijning begon de zeebodem terug te rollen. Daardoor ontstond rek in de oceaanbodem.

Die rek werkte als een trekkracht. Hij raakte oude breuken in de aardkorst van Centraal-Azië opnieuw aan. De breuken begonnen te bewegen en creëerden nieuwe bergketens. Tijdens het Krijt zag het landschap er misschien net zo uit als het Basin-and-Range-gebied in het westen van Amerika vandaag de dag.

En dat alles speelde zich af ver weg van de oceaan zelf.

Hoe ze het ontdekten

De onderzoekers gebruikten thermische modellen. Daarmee keken ze hoe gesteente afkoelde als het omhoogkwam en werd afgesleten. Die afkoelingspatronen geven aan wanneer bergen ontstonden. Door al die modellen te combineren met gegevens over de Tethys Oceaan, het klimaat en de diepere aardmantel, kregen ze een helder beeld.

Het is een soort detectivewerk in gesteente.

Wat dit betekent

De methode kan ook andere vragen oplossen. Zo gebruiken de onderzoekers dezelfde aanpak om te begrijpen hoe Australië en Antarctica uit elkaar dreven. Het laat zien hoe ver de invloed van een proces kan rijken. Een verdwenen oceaan kon nog miljoenen jaren later bergen vormen op een ander continent.

De bredere les

Geologie blijft verrassend. Elke keer dat data op een nieuwe manier wordt bekeken, blijkt dat de aarde meer samenhang vertoont dan we dachten. De Tethys Oceaan is al lang verdwenen, maar zijn sporen zijn nog steeds zichtbaar in de bergen van Centraal-Azië.