Hoe de natuur zelf een klimaatoplossing blootlegt

Weet je nog die reusachtige onderzeese vulkaan bij Tonga? Die barstte in januari 2022 uit. Spectaculair. Een van de krachtigste uitbarstingen in tientallen jaren. Maar het gekke? Terwijl het onder water chaos aanrichtte, maakte het de lucht erboven schoner.

Wetenschappers vonden onlangs uit dat de uitbarsting een chemische kettingreactie startte. Die zoog methaan uit de atmosfeer. Niemand had dit zien aankomen.

Een toevallige vondst zet alles op z'n kop

Onderzoekers keken naar satellietbeelden van de gigantische vulkanenwolk. Ze zagen iets raars: veel formaldehyde in de lucht. Formaldehyde wijst op afbrekend methaan. Net als voetsporen die een misdaad verklikken – maar dan een misdaad die de boel opruimt.

De wolk dreef tien dagen mee, tot aan Zuid-Amerika. Formaldehyde verdwijnt normaal na een paar uur. Dat het zo lang bleef, betekende: methaan werd de hele tijd afgebroken. Dat klopt niet met wat we dachten.

Dr. Maarten van Herpen van het team zei het treffend: vulkanen spuwen methaan uit, dat wisten we. Maar dat as die troep ook op zou ruimen? Dat was nieuw. Alsof je slordige huisgenoot stiekem de afwas doet.

De mix: vulkaanas, zout water en zonlicht

Nu het spannende deel. De onderzoekers kenden dit proces al. Eerder zagen ze het bij Saharazand dat over de Atlantische Oceaan waait. Dat zand mengt met zeewater, vormt ijzerzoutdeeltjes. Zonlicht activeert chlooratomen die methaan kapotmaken. Een doorbraak in de atmosferische chemie.

Maar dat gebeurde laag in de atmosfeer. Niet in de koude stratosfeer. Bij Tonga spoot zout zeewater met as hoog de lucht in. Zonlicht deed zijn werk: reactief chloor ontstond, en methaan verdween op grote schaal.

De formaldehyde was het bewijs. Duidelijk en overtuigend.

Waarom dit een big deal is

Methaan telt zwaar mee in de opwarming. Het veroorzaakt een derde van de huidige klimaatverandering. In twintig jaar houdt het 80 keer meer warmte vast dan CO2.

Gelukkig blijft methaan niet eeuwig hangen. CO2 wel, eeuwenlang. Methaan verdwijnt in tien jaar. Minder methaan pompen = snelle koeling. Wetenschappers noemen het de noodrem voor het klimaat.

Let op: CO2 aanpakken blijft essentieel voor de lange termijn. Methaan is pleister op de wonde, CO2 de echte genezing.

Klimaatwetenschap moet herberekenen

Deze vondst raakt de 'methaanbalans' van de aarde. Dat is de boekhouding: hoeveel methaan komt binnen en gaat eruit.

Niemand rekende op stof. Of op vulkaanas en woestijnwind. Onze schattingen klopten dus niet.

Professor Matthew Johnson van de Universiteit van Kopenhagen: "Stof beïnvloedt methaan op onverwachte manieren." Modellen moeten op de schop. Zelden zo'n fundamentele correctie.

Inspiratie voor kunstmatige oplossingen?

Speculatief, maar veelbelovend. Wetenschappers zoeken al manieren om methaan kunstmatig te verwijderen. Probleem: hoe bewijs je dat het werkt? Het is onzichtbaar.

De vulkaan gaf een blauwdruk. Satellieten volgden de afbraak. Dus: methaanverwijdering is meetbaar vanuit de ruimte. Toekomstige tech kan live gemonitord worden.

Dr. Jos de Laat van het KNMI vat het samen: "Bewijs leveren voor methaanverwijdering is lastig. Maar satellieten maken het mogelijk."

De les

Natuur verrast ons weer. Een vulkaanuitbarsting onthult nieuw chemisch trucje. Tegen een krachtig broeikasgas. En het vergroot ons arsenaal aan klimaatideeën.

We wachten niet op vulkanen. Maar snappen hoe het werkt? Dat helpt bij slimme tech.

Soms liggen antwoorden voor het rapen. Een mega-eruptie wijst de weg.