Die keer dat de CIA Hollywood probeerde te diversifiëren

Oké, dit verhaal moest ik even met jullie delen. Het heeft mijn beeld van de geschiedenis flink op zijn kop gezet.

Stel je voor: het is 1953. De Koude Oorlog is in volle gang, en het Hooggerechtshof bereidt zich voor op de hoorzittingen in de Burgerrechtenzaak Brown v. Board of Education. Ondertussen draait er ergens in Hollywood een film genaamd The Caddy — een standaard golfkomedie met Dean Martin die zijn liedjes zingt. Onschuldig, toch?

Behalve dat recentelijk vrijgegeven documenten iets verbijsterends onthullen: de CIA had iemand letterlijk ingebed in Hollywood die probeerde om zwarte acteurs in de achtergrond van die film te krijgen. Ze wilden dat er "negro's" zichtbaar waren in de menigte, en als het kon, ook iemand die "een mooie, moderne auto" bestuurde.

Wie had dat nou gedacht? De CIA die meer diversiteit in films wilde? Dat past nogal slecht bij het verhaal dat we normaal horen over overheidsinstanties in die tijd.

Wat was er aan de hand?

Hier wordt het spannend. Historicus John Sbardellati van de University of Houston heeft zich vastgebeten in vrijgegeven FBI- en CIA-dossiers, en wat hij vond, daagt het gebruikelijke verhaal uit over de relatie tussen de overheid en Hollywood tijdens de Koude Oorlog.

Je kent vast wel het verhaal van de Rode Grippe — hoe de overheid doodsbang was voor communistische infiltratie in de entertainmentwereld. En dat klopt absolut. Maar Sbardellati viel iets op waar historici eerder overheen hadden gekeken: de manier waarop deze diensten over ras spraken in hun documenten.

Er zijn eigenlijk twee concurrerende theorieën over waarom de overheid zich zou kunnen inzetten voor burgerrechten tijdens de Koude Oorlog:

Theorie één: De Koude Oorlog gaf de overheid een extra wapen om de burgerrechtenbeweging aan te vallen door activisten als communisten te labelen.

Theorie twee: Het tegenovergestelde — de Koude Oorlog dwong Amerikaanse elite juist om burgerrechten te steunen omdat, simpel gezegd, ons imago in het buitenland flink te lijden had. De segregatiewetten waren beschamend, en het was moeilijk om "Amerikaanse vrijheid" te verkopen aan pas onafhankelijke landen terwijl zwarte Amerikanen niet eens bij dezelfde lunchbalie mochten zitten.

Beide theorieën hebben verdienste. Maar Sbardellati ontdekte iets genuanceerders toen hij de intelligence-rapporten werkelijk las: het standpunt van de overheid was niet statisch. Het evolueerde als een personage in een film.

De wending

In het begin was de FBI argwanend tegenover films met waardige zwarte personages. Ze geloofden werkelijk dat dit communistische propaganda was — sluwe ondermijning om Amerika er slecht uit te laten zien. Een FBI-informant uit 1947 klaagde dat de boksf film Body and Soul propaganda verspreidde door een zwarte bokser in een positief daglicht te tonen.

Maar tegen het begin van de jaren vijftig was dat denken veranderd. De VS was verwikkeld in een enorme wereldwijde concurrentiestrijd om invloed, vooral in wat ze "de Derde Wereld" noemden, en dat bewijs van Amerikaans racism e wereldwijd werd uitgezonden, werd een echt probleem.

Dus de CIA begon, opvallend genoeg, actief Hollywood aan te moedigen om meer integratie en diversiteit te tonen. Niet omdat ze plotseling burgerrechtenkampioenen waren geworden, natuurlijk. Maar omdat ze beseften dat gesegregeerde films Amerika hypocriet lieten overkomen — terwijl we andere landen probeerden te overtuigen dat ons systeem superieur was aan het communisme.

Het was puur imagobeheer.

Waarom dit ertoe doet

Je zou kunnen denken: "Best cynisch, toch? Ze gaven niet echt om zwarte Amerikanen."

En eerlijk? Waarschijnlijk heb je gelijk. De motieven waren egoïstisch. Maar wat mij fascineert aan dit verhaal is dat het laat zien hoe gecompliceerd geschiedenis eigenlijk is. Vooruitgang komt niet altijd uit pure altruïsme. Soms gebeurt het goede om ingewikkelde redenen, en dat is oké. Het is nog steeds vooruitgang.

De volgende keer dat je een oude film kijkt en die ene zwarte figuur op de achtergrond opvalt (wat een echt patroon was in films uit de jaren vijftig), kijk je mogelijk naar het indirecte resultaat van Koude Oorlog-berekeningen van intelligence-officieren die meer om internationale perceptie gaven dan om menselijke waardigheid.

Het is vreemd. Het voelt ongemakkelijk. Maar het is ook fascinerend om te zien hoe de machine van macht soms werkt.

Soms is geschiedenis minder zwart-wit dan we zouden willen — meer over mensen met twijfelachtige motieven die dingen doen om gecompliceerde redenen, en waarbij de uitkomsten ertoe doen.

Je denkt er toch even over na, toch?