Donaldjohanson: het gekste space-object dat je ooit zult zien

Hier is een leuke vraag: wat gebeurt er als je twee ruimterotsen tegen elkaar smijt, ze een paar honderd miljoen jaar de tijd geeft om rustig bij te komen, en dan een ruimtesonde met 50.000 kilometer per uur voorbij laat vliegen om foto's te maken?

Dan krijg je Donaldjohanson. En jongens, dit ding is raar.

Ontmoet de Space-Pinda

De Lucysonde (ja, vernoemd naar het beroemde fossiel — blijkbaar hebben NASA-wetenschappers toch een gevoel voor humor als het om namen gaat) vloog onlangs langs een asteroid met een officiële aanduiding die saai en lang is, maar die er in het echt uitziet als... nou ja, een pinda. Twee bobbelige lobben aan elkaar geplakt met een smalle nek ertussen, zo door de asteroïdengordel zwevend alsof het ergens naartoe moet.

Het gekke? Het heeft niet altijd deze vorm gehad. Wetenschappers denken nu dat Donaldjohanson ontstond toen twee brokstukken van een oude botsing tegen elkaar dreven en zo'n 155 miljoen jaar geleden door hun eigen zwaartekracht samensmolten. Dat is relatief recent in kosmische termen — dinosauriërs liepen nog rond op aarde toen dit ding zichzelf voor het eerst begon te vormen.

Een Tollende Top in de Ruimte

Hier wordt het echt interessant. De meeste objecten in de ruimte draaien vrij rechttoe-rechtaan — ze roteren rond één as, zoals een basketbal op iemands vinger. Donaldjohanson dacht "nah, ik ben anders" en besloot te wiebelen.

In plaats van netjes op één as te draaien, doet deze asteroïde iets dat "wiebelen" heet — hij tuimelt end-over-end elke 10,5 dagen terwijl hij tegelijk heen en weer schommelt rond zijn lange as met een cyclus van 26,5 dagen. Stel je voor dat je probeert een pinda te laten draaien en dat hij besluit om als een beschonken tol te gaan bewegen. Dat is basically wat hier gebeurt.

De wetenschappers hebben een naam voor dit gedrag: "complexe rotatie." Maar eerlijk? Volgens mij zouden we het moeten noemen wat het is — de asteroïdenversie van lopen en kauwgom kauwen tegelijk.

Wanneer Zonlicht het Lange Spel Speelt

Dus waarom wiebelt deze space-pinda in plaats van netjes te draaien? Het antwoord zit in iets dat het YORP-effect heet, en eerlijk? Het is een van die kosmische verhalen die je laten waarderen hoe geduldig het universum is.

Zo werkt het: zonlicht warmt het oppervlak van een asteroïde op, en die warmte straalt uiteindelijk terug de ruimte in als infraroodstraling. Dat klinkt onschuldig, toch? Maar hier is het ding — die straling werkt als een minuscuul raketmotortje dat naar buiten duwt. Over miljoenen jaren tellen deze piepkleine krachten op.

Nu, omdat Donaldjohanson zo'n onregelmatige, bobbelige vorm heeft, heffen die minieme krachten elkaar niet op zoals ze zouden doen op een mooie bolvorm. In plaats daarvan creëren ze een verdraaiend effect dat geleidelijk verandert hoe de asteroïde draait. Wetenschappers schatten dat deze asteroïde minstens tien keer sneller draaide toen hij zich vormde, maar de afgelopen 20 tot 60 miljoen jaar heeft YORP hem gestaag afgeremd.

Hetzelfde proces werkte in omgekeerde richting bij andere asteroïden zoals Bennu en Ryugu — die kerels waren waarschijnlijk veel langzamer in het verleden voordat YORP hen op hol sloeg. Bennu maakt nu elke vier uur een rotatie, wat eerlijk gezegd vermoeiend klinkt om over na te denken.

Oud Water? Op Dit Droge Ding?

Dit is het deel dat me echt raakte. Toen Lucy langs Donaldjohanson schoot met 50.000 kilometer per uur (probeer niet te hard na te denken over hoe snel dat is), detecteerden zijn instrumenten ijzerrijke kleimineralen op het oppervlak. Deze mineralen kunnen alleen vormen in aanwezigheid van vloeibaar water.

Maar hier komt de twist: de waterblootstelling was waarschijnlijk vrij kort. Wetenschappers weten dit omdat langdurige waterinteractie de neiging heeft om ijzer in kleimineralen te vervangen door andere elementen zoals magnesium. De klei op Donaldjohanson is nog steeds ijzerrijk, wat betekent dat het water relatief snel kwam en ging.

Vergelijk dat met Bennu en Ryugu, die beide magnesiumrijke klei hebben wat wijst op veel langere periodes van waterblootstelling — mogelijk miljoenen jaren terwijl ze nog deel uitmaakten van grotere oerlichamen. Het feit dat Donaldjohanson zo anders is, suggereert dat deze asteroïden misschien op verschillende plaatsen of tijden zijn ontstaan voordat ze uiteindelijk migratieerden naar waar ze nu zijn.

Waarom Zou Je Zich Druk Maken?

Oké, ik snap het — asteroïden zijn niet bepaald de meest glamoureuze ruimteobjecten. Ze hebben niet de mystiek van Mars of de adembenemende ringen van Saturnus. Maar hier is het ding: deze rotsachtige tijdcapsules zijn basically overgebleven bouwstenen van toen ons zonnestelsel werd gevormd. Elke keer dat we er eentje van dichtbij bestuderen, leren we iets nieuws over waar we vandaan komen.

Bovendien is er iets werkelijk heerlijks aan het feit dat een bobbelige, pindavormige spacerots al 155 miljoen jaar door de asteroïdengordel wiebelt, gevormd door oude botsingen, zacht zonlicht en korte ontmoetingen met water. Het maakt het universum een beetje specialer, een beetje intiemer.

De Lucy-missie gaat overigens gewoon door — uiteindelijk gaat hij de Trojaanse asteroïden bezoeken die Jupiters baan delen. Maar ik hou een oogje in het zeil voor wat deze kleine sonde nog meer ontdekt over onze chaotische, prachtige kosmische buurt.

Soms vertellen de kleinste objecten de grootste verhalen.