Het mysterie van de rechterhand

Denk even aan je handen. Welke gebruik je als je schrijft? Welke gooi je mee? Waarschijnlijk is het de rechter. En daar zit iets vreemds achter.

Bijna negen op de tien mensen is rechtshandig. Dat geldt overal ter wereld. En dat was al zo bij onze verre voorouders. Het is geen toeval. Het is een patroon dat door de evolutie is ingeslepen.

Andere apen doen het anders

Kijk naar een chimpansee of een orang-oetan. Die grijpen zomaar naar iets. Links of rechts maakt niet uit. Soms lijkt er zelfs een lichte voorkeur voor links te zijn. Bij onze naaste familieleden lijkt het vooral willekeurig.

Mensen zijn daarin een uitzondering.

Oude ideeën die niet klopten

Wetenschappers hebben al jaren geprobeerd een verklaring te vinden. Misschien kwam het door taal, die vooral in de linkerhersenhelft zit. Of door gereedschap maken. Of door vechten. Of door cultuur. Het klonk allemaal logisch.

Maar als onderzoekers het echt checkten, hield geen van die ideeën stand.

Een groot onderzoek, een verrassend resultaat

Drie onderzoekers van Oxford en Reading namen alle bekende theorieën onder de loep. Ze keken naar handvoorkeur bij eenenveertig soorten apen en meerkatten. En ze toetsten elk idee dat ooit was geopperd.

Geen enkele factor bleek doorslaggevend. Niet hersengrootte. Niet eetgewoonten. Niet sociale structuur. Zelfs niet het gebruik van gereedschap.

Op twee benen, met een grote hersenen

Toen ze alles tegelijk meenamen, bleven er maar twee dingen over die mensen onderscheidden: we lopen op twee benen, en we hebben uitzonderlijk grote, ingewikkelde hersenen.

Toen onze voorouders rechtop gingen lopen, werden hun armen korter en hun benen langer. Tegelijkertijd groeiden hun hersenen in een paar honderdduizend jaar bijna drie keer zo groot. Tussen de 800.000 en 200.000 jaar geleden zorgde een veranderend klimaat ervoor dat alleen de slimste en snelste denkers overleefden.

Precies in die combinatie — rechtop lopen én een enorme hersenen — ontstond iets nieuws. Onze handen werden speciaalkrachten. Onze hersenen leerstenen om ze precies te beheren. En uit die situatie kwam een duidelijke voorkeur voor de rechterhand.

De sporen in het verleden

Bij vroege mensachtigen zoals Australopithecus was er al een lichte voorkeur voor de rechterhand. Maar pas bij de moderne mens werd die voorkeur extreem sterk. Het lijkt wel alsof de evolutie langzaam aan de knop heeft gedraaid.

Wat dit betekent

Dit verhaal laat zien dat eigenschappen niet altijd ontstaan omdat ze direct nuttig zijn. Soms zijn ze een bijeffect van iets anders. We zijn niet rechtshandig geworden omdat dat beter hielp bij het vechten of praten. We zijn het geworden omdat de combinatie van tweebenigheid en grote hersenen daar de ruimte voor gaf.

En dat maakt ook de tien procent linkshandigen minder uitzonderlijk. Die zijn er al net zo lang als wijzelf. En ze zijn er nog steeds.